Złudzenia optyczne

Koń, jaki jest, każdy widzi – mówi przysłowie. Czy jednak na pewno? Czy to, że coś widzimy, sprawia że możemy jednoznacznie określić pewne cechy tego obiektu, np. wielkość i kształt, odległość oraz relację między jego elementami?

Zdecydowanie tak nie jest – wynika to z właściwości ludzkiej percepcji, która w wielu wypadkach pozwala mózgowi na wprowadzające nas w błąd uproszczenia. Zapoznajmy się z kilkoma przykładami złudzeń związanych z deformacją kształtu, zmianą wielkości czy długości.

Przykłady złudzeń optycznych opisanych w tym materiale

• złudzenie ściany kawiarni;

• złudzenie Ponza;

• złudzenie Mullera‑Lyera;

• złudzenie Ebbinghausa;

• złudzenie Zollnera

• złudzenie Poggendorffa;

• irradiacja.

10

Złudzenie ściany kawiarni

Zjawisko to opisało dwoje badaczy, którzy obserwowali... ścianę lokalnej kawiarni w brytyjskim Bristolu. Przesunięcie czarnych i białych kafelków we wzorze, w połączeniu z otaczającą je szarą fugą powoduje, że poszczególne rzędy wydają się przechylać – a wcale tak nie jest.

R137TNQKMPEPH

Ilustracja przedstawia poziome pasy zbudowane naprzemiennie z białych i czarnych kwadratów. Pasy przylegają do siebie. Kwadraty w kolejnych pasach, rzędach są nieznacznie względem siebie przesunięte.

11

Złudzenie Ponza

Obie zielone linie są tej samej długości, pomimo tego że górna wydaje się być dłuższa. Działa tu mechanizm, w którym boczne linie układają się tak jak tory kolejowe biegnące w dal. Przyzwyczajony do oceny odległości mózg interpretuje je, jakby leżały w oddalającej się perspektywie. Oznacza to, że górna pozioma linia (przechodząca przez „szyny”) powinna być dłuższa od dolnej – a w rzeczywistości są one jednakowe.

RDPFA7Q9QHUQF

Ilustracja przedstawia linie poziome i dwie pionowe biegnące ku górze obrazka, co przypomina zwężające się tory kolejowe. Nad pierwszą poziomą linią znajduje się krótsza zielona kreska, taka sama jest w górnej części obrazka, w miejscu zwężających się torów. Zielone kreski maja taką samą długość.

12

Złudzenie Mullera‑Lyera

Mimo tego, że obydwie linie poziome przedstawione na grafice są równe, to górna wydaje się być dłuższa od dolnej. Prawdopodobnie ma to związek z przyzwyczajeniem percepcji do prostokątów i kątów prostych, wszechobecnych w otaczającej nas architekturze. Podobno, gdy badano osoby mieszkające w okrągłych chatach, nie zgłaszały one różnicy długości pomiędzy zaprezentowanymi odcinkami.

R1ZK31DNV3ELO

Ilustracja przedstawia dwie równoległe do siebie strzałki. Górna ma groty skierowane do wewnątrz z dwóch stron, dolna na zewnątrz.

R1TLXQRA4LKES

Ilustracja przedstawia dwie równoległe do siebie strzałki. Górna ma wklęsłe groty skierowane do wewnątrz, dolna na zewnątrz. Groty zaznaczono kolorem szarym, kreski pomiędzy nimi kolorem zielonym. Na końcach kresek poprowadzono linie pionowe, co udowadnia identyczną długość kresek.

13

Złudzenie Ebbinghausa

Obydwa pomarańczowe koła są tej samej wielkości, choć otoczenie ich mniejszymi lub większymi kołami powoduje, że zaczynamy postrzegać je inaczej. Złudzenie to będzie występowało także w przypadku innych kształtów, np. trójkątów czy prostokątów, przy czym kształty środkowe i zewnętrzne muszą być takie same lub bardzo do siebie podobne.

R1K2R7PXA9T4O

Ilustracja przedstawia koła. Po lewej stronie dookoła pomarańczowego koła jest sześć większych szarych kół. Po prawej stronie dookoła pomarańczowego koła jest osiem małych szarych kół. Ułożenie kół przypomina kwiatek.

14

Złudzenie Zollnera

Złudzenie to występuje po przecięciu równoległych linii krótkimi, skośnymi odcinkami – linie pionowe, pod ich wpływem, wydają się nachylać.

R1B2UMDBHV7F8

Ilustracja przedstawia pionowe czarne linie, są do siebie równoległe, każda linia ma krótkie ukośne linie. Równoległe linie są przecięte krótkimi, skośnymi odcinkami – linie pionowe, pod ich wpływem, wydają się nachylać.

15

Złudzenie Poggendorffa

Szary prostokąt przykrywa środek skośnie położonej linii, w efekcie czego wydaje się, że początek i koniec linii nie leżą na jednej prostej.

R1VHOVXD5VSD7

Ilustracja przedstawia dwa szare pionowe prostokąty. Na skos przez prostokąty biegną dwie równoległe do siebie linie. Jeden z prostokątów ma po lewej stronie fragment czarnej linii, a po prawej czerwonej i niebieskiej, co sprawia wrażenie, jakby niebieska linia przechodziła w czarną linię. Na dugim prostokącie pokazano, że czerwona linia łączy się z czarną, a niebieska kończy bieg w połowie prostokąta. przykrywa środek skośnie położonej linii, w efekcie czego wydaje się, że początek i koniec linii nie leżą na jednej prostej.

16

Irradiacja

Z anatomicznej struktury ludzkiego oka (i z właściwości tej budowy) bierze się złudzenie, że biały kwadrat na czarnym tle wydaje się być większy od czarnego na białym tle – choć w rzeczywistości obydwa są takie same.

R6BZOT4MMD6X7

Ilustracja przedstawia czarny kwadrat z białym mniejszym kwadratem w środku. Czarny kwadrat przylega do białego kwadratu z czarnym mniejszym kwadratem w środku. Małe środkowe kwadraty i duże zewnętrzne mają identyczny rozmiar.

Przedstawione zjawiska pokazują, że nie zawsze to, co widzimy jest takie, jak nam się wydaje. Co jednak możemy zrobić, jeśli chcemy celowo zmienić właściwości obrazu tak, by pasował do naszego wyobrażenia, np. tworząc wizualizację zawieszenia plakatów na ścianach w nowym pokoju? Wtedy przychodzą nam z pomocą przekształcenia dostępne w programie graficznym – omówiono je w tym e‑materiale.