R164FLZDPC63Z

Sztuczna inteligencja - zagrożenia i bezpieczne korzystanie

Źródło: ilustracja wygenerowana za pomocą narzędzia Gemini (Google), opublikowana na licencji CC0 (Public Domain).

Co to jest sztuczna inteligencja?

Czy zdarzyło ci się korzystać z programu, który odpowiada na pytania, tłumaczy tekst, tworzy obraz lub pomaga napisać opowiadanie? Takie możliwości daje sztuczna inteligencja, nazywana często skrótem AI (ang. Artificial Intelligence).

AI staje się częścią naszego codziennego życia. Pomaga w nauce, pracy i rozrywce. Może jednak również popełniać błędy, przekazywać nieprawdziwe informacje lub zostać wykorzystana przez osoby, które chcą oszukać innych. Dlatego warto wiedzieć, jak korzystać z niej mądrze i bezpiecznie.

RQTM2BMFL1NV2
Ilustracja wygenerowana przez sztuczną inteligencję przedstawiająca oddziaływanie AI na człowieka
Źródło: ilustracja wygenerowana za pomocą narzędzia Leonardo.AI, opublikowana na licencji CC0 (Public Domain).

Sztuczna inteligencja (AI) to program komputerowy lub system, który potrafi wykonywać zadania wymagające zwykle ludzkiego myślenia.

Może między innymi:

  • odpowiadać na pytania;

  • wyszukiwać i porządkować informacje;

  • tłumaczyć teksty na różne języki;

  • wyjaśniać trudne zagadnienia;

  • pomagać pisać opowiadania, opisy, e‑maile i inne teksty;

  • tworzyć streszczenia dłuższych tekstów;

  • generować obrazy, ilustracje i grafiki na podstawie opisu;

  • tworzyć muzykę, nagrania dźwiękowe lub proste filmy;

  • rozpoznawać obrazy, dźwięki i mowę;

  • analizować informacje i zauważać zależności;

  • proponować rozwiązania problemów.

AI nie myśli i nie rozumie świata tak jak człowiek. Nie ma własnych doświadczeń ani uczuć. Tworzy odpowiedzi na podstawie ogromnej liczby przykładów, na których została nauczona. Dlatego jej odpowiedzi mogą być bardzo pomocne, ale czasami mogą zawierać błędy lub nieprawdziwe informacje. Z tego powodu ważne jest, aby zawsze podchodzić do nich krytycznie i w razie potrzeby sprawdzać je w wiarygodnych źródłach.

Gdzie spotykamy AI?

Sztuczna inteligencja jest obecna w wielu urządzeniach i usługach, z których korzystamy na co dzień. Często działa „w tle”, dlatego nie zawsze zauważamy jej obecność.

Możesz spotkać AI podczas:

  • wyszukiwania informacji - pomaga znaleźć odpowiedzi na pytania i uporządkować wyniki wyszukiwania;

  • tłumaczenia tekstów na różne języki;

  • rozpoznawania mowy - zamienia wypowiedziane słowa na tekst lub wykonuje polecenia głosowe;

  • polecania filmów, muzyki lub książek na podstawie wcześniej oglądanych filmów, słuchanej muzyki lub przeczytanych książek;

  • planowaniu trasy podróży - pomaga wybrać najszybszą lub najkrótszą drogę;

  • pomocy w nauce - wyjaśnia trudne pojęcia, odpowiada na pytania i pomaga przygotować się do sprawdzianu;

  • tworzenia tekstów, takich jak opowiadania, opisy, zaproszenia czy streszczenia;

  • tworzenia obrazów, ilustracji, muzyki lub prostych filmów na podstawie opisu;

  • rozpoznawania obrazów, na przykład przedmiotów, roślin lub zwierząt na zdjęciach;

  • porządkowania i analizowania informacji, aby łatwiej znaleźć to, czego szukasz.

Zapamiętaj!

AI może być bardzo pomocna w wielu sytuacjach, ale nie zastępuje wiedzy i samodzielnego myślenia. Zawsze warto zastanowić się, czy otrzymana odpowiedź jest poprawna i – jeśli to konieczne – sprawdzić ją w wiarygodnym źródle.

RHLKQ51X6AFEP
Ilustracja wygenerowana przez sztuczną inteligencję przedstawiająca zagrożenie prywatności 
Źródło: ilustracja wygenerowana za pomocą narzędzia GPT (OpenAI), opublikowana na licencji CC0 (Public Domain).

Jakie zagrożenia wiążą się z AI?

1. Nieprawdziwe informacje

AI może podać odpowiedź, która brzmi wiarygodnie, ale jest błędna. Dlatego ważne informacje warto sprawdzić w kilku wiarygodnych źródłach.

2. Fałszywe obrazy, filmy i nagrania

Dzięki AI można tworzyć materiały wyglądające jak prawdziwe. Takie materiały mogą służyć do:

  • wprowadzania ludzi w błąd,

  • wywoływania plotek,

  • podszywania się pod inne osoby.

3. Wyłudzanie informacji

Oszuści wykorzystują AI do przygotowywania bardzo przekonujących wiadomości. Mogą prosić o:

  • hasła,

  • numery kart,

  • dane osobowe,

  • pieniądze.

4. Naruszanie prywatności

Nie wszystkie informacje warto wpisywać do narzędzi AI. Nigdy nie podawaj:

  • haseł,

  • numerów dokumentów,

  • danych logowania,

  • informacji o innych osobach bez ich zgody.

5. Bezrefleksyjne korzystanie z AI

AI może pomagać, ale nie powinna zastępować samodzielnego myślenia. Jest Twoim pomocnikiem, ale to Ty decydujesz, jak wykorzystać otrzymane informacje. Korzystając z narzędzi AI:

  • analizuj otrzymane odpowiedzi i zastanawiaj się, czy są logiczne i poprawne;

  • zadawaj pytania, gdy czegoś nie rozumiesz lub chcesz dowiedzieć się więcej;

  • samodzielnie sprawdzaj informacje w wiarygodnych źródłach.

ROTVMXFRTRJOE
Schemat przedstawiający najważniejsze zagrożenia związane ze sztuczną inteligencją
Źródło: grafika własna, licencja: CC BY 3.0.
Zapamiętaj!
  • AI może być bardzo pomocna.

  • AI może się mylić.

  • Nie każda informacja wygenerowana przez AI jest prawdziwa.

  • Chroń swoje dane.

  • Korzystaj z AI odpowiedzialnie.

R1X7XA181MJ6O
Ilustracja wygenerowana przez sztuczną inteligencję przedstawiająca sposoby wykorzystania AI przez cyberprzestępców
Źródło: ilustracja wygenerowana za pomocą narzędzia Copilot (Microsoft), opublikowana na licencji CC0 (Public Domain).
Polecenie 1

Sztuczna inteligencja potrafi szybko odpowiedzieć na wiele pytań. Nie oznacza to jednak, że każda odpowiedź jest poprawna. Twoim zadaniem będzie sprawdzenie, czy AI przekazała prawdziwe informacje. Dowiesz się, czy można zaufać odpowiedzi AI?

Krok 1. Zadaj pytanie AI

Wybierz jedno z poniższych pytań lub zaproponuj własne:

  • Dlaczego zmieniają się pory roku?

  • Jak działa wulkan?

  • Kim był Mikołaj Kopernik?

  • Dlaczego należy oszczędzać wodę?

  • Jak powstaje tęcza?

Krok 2. Przeczytaj odpowiedź

Przeczytaj uważnie odpowiedź wygenerowaną przez AI. Zastanów się:

  • Czy odpowiedź jest zrozumiała?

  • Czy zawiera konkretne informacje?

  • Czy coś Cię w niej zaskakuje?

Krok 3. Sprawdź informacje

Porównaj odpowiedź AI z informacjami znalezionymi w:

  • podręczniku,

  • encyklopedii,

  • wiarygodnej stronie internetowej,

  • materiałach poleconych przez nauczyciela.

Nie korzystaj tylko z jednego źródła.

Krok 4. Wyciągnij wnioski

Odpowiedz na pytania:

  1. Czy wszystkie informacje podane przez AI były poprawne?

  2. Czy w odpowiedzi AI znalazły się informacje wymagające poprawienia lub uzupełnienia?

  3. Dlaczego warto sprawdzać odpowiedzi wygenerowane przez AI?

  4. Które źródło okazało się najbardziej wiarygodne podczas weryfikacji informacji?

  5. Czego uczy to zadanie o korzystaniu ze sztucznej inteligencji?

Swoje spostrzeżenia zapisz w poniższym dzienniczku.

R1MN9VLPLZUCR
ROL96AGQMK6CP
Zadaj pytanie AI, przeanalizuj odpowiedź, sprawdź informacje i dopiero zdecyduj, jak je wykorzystać. AI podpowiada – człowiek sprawdza i decyduje
Źródło: grafika własna, licencja: CC BY 3.0.
RR5AR3DFS7BJ7
Ćwiczenie 1
Ważne!

Sztuczna inteligencja może być pomocna podczas nauki, ale nie zastępuje samodzielnego myślenia. Zawsze sprawdzaj ważne informacje w wiarygodnych źródłach oraz zastanów się, czy odpowiedź AI jest logiczna i zgodna z faktami.

R14ZMT64C2KRJ
Ilustracja wygenerowana przez sztuczną inteligencję przedstawiająca zagrożenia wynikające z niewłaściwego wykorzystania AI
Źródło: ilustracja wygenerowana za pomocą narzędzia GPT (OpenAI), opublikowana na licencji CC0 (Public Domain).
R1NVKF3P2U1RU
Ćwiczenie 2
RKJLGDGZ5AQ5L
Ćwiczenie 3
REMZ55MVX6RV5
Ćwiczenie 4
Polecenie 2

Spróbuj zadać AI to samo pytanie dwa razy, ale sformułuj je w inny sposób.

Porównaj odpowiedzi.

  • Czy są identyczne?

  • Co się zmieniło?

  • Która odpowiedź jest bardziej zrozumiała?

  • Czy obie wymagają sprawdzenia?

Swoje spostrzeżenia zapisz w poniższym dzienniczku.

RXUB3ZMRZV6OE
Zapamiętaj!

Sposób zadawania pytań może wpływać na odpowiedź AI, ale każdą odpowiedź warto zweryfikować.