Sztuczna inteligencja - zagrożenia i bezpieczne korzystanie
Co to jest sztuczna inteligencja?
Czy zdarzyło ci się korzystać z programu, który odpowiada na pytania, tłumaczy tekst, tworzy obraz lub pomaga napisać opowiadanie? Takie możliwości daje sztuczna inteligencja, nazywana często skrótem AI (ang. Artificial Intelligence).
AI staje się częścią naszego codziennego życia. Pomaga w nauce, pracy i rozrywce. Może jednak również popełniać błędy, przekazywać nieprawdziwe informacje lub zostać wykorzystana przez osoby, które chcą oszukać innych. Dlatego warto wiedzieć, jak korzystać z niej mądrze i bezpiecznie.

Sztuczna inteligencja (AI) to program komputerowy lub system, który potrafi wykonywać zadania wymagające zwykle ludzkiego myślenia.
Może między innymi:
odpowiadać na pytania;
wyszukiwać i porządkować informacje;
tłumaczyć teksty na różne języki;
wyjaśniać trudne zagadnienia;
pomagać pisać opowiadania, opisy, e‑maile i inne teksty;
tworzyć streszczenia dłuższych tekstów;
generować obrazy, ilustracje i grafiki na podstawie opisu;
tworzyć muzykę, nagrania dźwiękowe lub proste filmy;
rozpoznawać obrazy, dźwięki i mowę;
analizować informacje i zauważać zależności;
proponować rozwiązania problemów.
AI nie myśli i nie rozumie świata tak jak człowiek. Nie ma własnych doświadczeń ani uczuć. Tworzy odpowiedzi na podstawie ogromnej liczby przykładów, na których została nauczona. Dlatego jej odpowiedzi mogą być bardzo pomocne, ale czasami mogą zawierać błędy lub nieprawdziwe informacje. Z tego powodu ważne jest, aby zawsze podchodzić do nich krytycznie i w razie potrzeby sprawdzać je w wiarygodnych źródłach.
Gdzie spotykamy AI?
Sztuczna inteligencja jest obecna w wielu urządzeniach i usługach, z których korzystamy na co dzień. Często działa „w tle”, dlatego nie zawsze zauważamy jej obecność.
Możesz spotkać AI podczas:
wyszukiwania informacji - pomaga znaleźć odpowiedzi na pytania i uporządkować wyniki wyszukiwania;
tłumaczenia tekstów na różne języki;
rozpoznawania mowy - zamienia wypowiedziane słowa na tekst lub wykonuje polecenia głosowe;
polecania filmów, muzyki lub książek na podstawie wcześniej oglądanych filmów, słuchanej muzyki lub przeczytanych książek;
planowaniu trasy podróży - pomaga wybrać najszybszą lub najkrótszą drogę;
pomocy w nauce - wyjaśnia trudne pojęcia, odpowiada na pytania i pomaga przygotować się do sprawdzianu;
tworzenia tekstów, takich jak opowiadania, opisy, zaproszenia czy streszczenia;
tworzenia obrazów, ilustracji, muzyki lub prostych filmów na podstawie opisu;
rozpoznawania obrazów, na przykład przedmiotów, roślin lub zwierząt na zdjęciach;
porządkowania i analizowania informacji, aby łatwiej znaleźć to, czego szukasz.
AI może być bardzo pomocna w wielu sytuacjach, ale nie zastępuje wiedzy i samodzielnego myślenia. Zawsze warto zastanowić się, czy otrzymana odpowiedź jest poprawna i – jeśli to konieczne – sprawdzić ją w wiarygodnym źródle.

Jakie zagrożenia wiążą się z AI?
1. Nieprawdziwe informacje
AI może podać odpowiedź, która brzmi wiarygodnie, ale jest błędna. Dlatego ważne informacje warto sprawdzić w kilku wiarygodnych źródłach.
2. Fałszywe obrazy, filmy i nagrania
Dzięki AI można tworzyć materiały wyglądające jak prawdziwe. Takie materiały mogą służyć do:
wprowadzania ludzi w błąd,
wywoływania plotek,
podszywania się pod inne osoby.
3. Wyłudzanie informacji
Oszuści wykorzystują AI do przygotowywania bardzo przekonujących wiadomości. Mogą prosić o:
hasła,
numery kart,
dane osobowe,
pieniądze.
4. Naruszanie prywatności
Nie wszystkie informacje warto wpisywać do narzędzi AI. Nigdy nie podawaj:
haseł,
numerów dokumentów,
danych logowania,
informacji o innych osobach bez ich zgody.
5. Bezrefleksyjne korzystanie z AI
AI może pomagać, ale nie powinna zastępować samodzielnego myślenia. Jest Twoim pomocnikiem, ale to Ty decydujesz, jak wykorzystać otrzymane informacje. Korzystając z narzędzi AI:
analizuj otrzymane odpowiedzi i zastanawiaj się, czy są logiczne i poprawne;
zadawaj pytania, gdy czegoś nie rozumiesz lub chcesz dowiedzieć się więcej;
samodzielnie sprawdzaj informacje w wiarygodnych źródłach.

AI może być bardzo pomocna.
AI może się mylić.
Nie każda informacja wygenerowana przez AI jest prawdziwa.
Chroń swoje dane.
Korzystaj z AI odpowiedzialnie.

Sztuczna inteligencja potrafi szybko odpowiedzieć na wiele pytań. Nie oznacza to jednak, że każda odpowiedź jest poprawna. Twoim zadaniem będzie sprawdzenie, czy AI przekazała prawdziwe informacje. Dowiesz się, czy można zaufać odpowiedzi AI?
Krok 1. Zadaj pytanie AI
Wybierz jedno z poniższych pytań lub zaproponuj własne:
Dlaczego zmieniają się pory roku?
Jak działa wulkan?
Kim był Mikołaj Kopernik?
Dlaczego należy oszczędzać wodę?
Jak powstaje tęcza?
Krok 2. Przeczytaj odpowiedź
Przeczytaj uważnie odpowiedź wygenerowaną przez AI. Zastanów się:
Czy odpowiedź jest zrozumiała?
Czy zawiera konkretne informacje?
Czy coś Cię w niej zaskakuje?
Krok 3. Sprawdź informacje
Porównaj odpowiedź AI z informacjami znalezionymi w:
podręczniku,
encyklopedii,
wiarygodnej stronie internetowej,
materiałach poleconych przez nauczyciela.
Nie korzystaj tylko z jednego źródła.
Krok 4. Wyciągnij wnioski
Odpowiedz na pytania:
Czy wszystkie informacje podane przez AI były poprawne?
Czy w odpowiedzi AI znalazły się informacje wymagające poprawienia lub uzupełnienia?
Dlaczego warto sprawdzać odpowiedzi wygenerowane przez AI?
Które źródło okazało się najbardziej wiarygodne podczas weryfikacji informacji?
Czego uczy to zadanie o korzystaniu ze sztucznej inteligencji?
Swoje spostrzeżenia zapisz w poniższym dzienniczku.

Sztuczna inteligencja może być pomocna podczas nauki, ale nie zastępuje samodzielnego myślenia. Zawsze sprawdzaj ważne informacje w wiarygodnych źródłach oraz zastanów się, czy odpowiedź AI jest logiczna i zgodna z faktami.

Spróbuj zadać AI to samo pytanie dwa razy, ale sformułuj je w inny sposób.
Porównaj odpowiedzi.
Czy są identyczne?
Co się zmieniło?
Która odpowiedź jest bardziej zrozumiała?
Czy obie wymagają sprawdzenia?
Swoje spostrzeżenia zapisz w poniższym dzienniczku.
Sposób zadawania pytań może wpływać na odpowiedź AI, ale każdą odpowiedź warto zweryfikować.