Amidy
Amidy
Pierwszorzędowe amidy to pochodne kwasów karboksylowych, w których grupę hydroksylową w grupie funkcyjnej zastąpiono grupą aminową .

Ponieważ Międzynarodowa Unia Chemii Czystej i Stosowanej zaleciła niestosowanie określenia rzędowości amidów jako pierwszo-, drugo- oraz trzeciorzędowych ze względu na liczbę podstawionych atomów wodoru w grupie aminowej, to ich podział przedstawia się obecnie następująco:
Wzór ogólny | Rzędowość | Grupa funkcyjna |
|---|---|---|
![]() | Pierwszorzędowe (I‑rzędowe, 1°). Mające jedną grupę acylową przy atomie azotu. ![]() | ![]() |
![]() | Drugorzędowe (II‑rzędowe, 2°). Mające dwie grupy acylowe przy atomie azotu. Są to inaczej imidy. ![]() | ![]() |
![]() | Trzeciorzędowe (III‑rzędowe, 3°). Mające trzy grupy acylowe przy atomie azotu. Są to inaczej triacyloiminy. ![]() | ![]() |
Nomenklatura amidów
Poniżej przedstawiono wzory strukturalne i nazwy amidów pierwszo-, drugo- i trzeciorzędowych.

Zapoznaj się z animacją dotyczącą budowy amidów. Następnie rozwiąż poniższe zadania.

Film dostępny pod adresem /preview/resource/RjB7J1phqYD57
Animacja poświęcona jest budowie i nazewnictwu cząsteczek amidów.
Otrzymywanie amidów
Amidy pierwszorzędowe można otrzymać, ogrzewając kwasy karboksylowe z amoniakiem. Produktem pośrednim jest sól amonowa kwasu karboksylowego, z której, w wyniku reakcji pirolizy, powstaje amid i woda.
Ogólny schemat otrzymywania amidów pierwszorzędowych z kwasów karboksylowych:
etap I:

etap II:

Amidy drugorzędowe otrzymywane są w reakcji kwasu karboksylowego z pierwszorzędową aminą:

Amidy trzeciorzędowe otrzymuje się w reakcji kwasu karboksylowego z drugorzędową aminą:

Właściwości fizykochemiczne amidów
Zapoznaj się z poniższą tabelą przedstawiająca wzory ogólne oraz przykłady amidów, po czym zapoznaj się z filmem edukacyjnym. W trakcie filmu zastanów się: jak zmienia się rozpuszczalność pierwszorzędowych amidów w szeregu homologicznym i co ma wpływ na rozpuszczalność amidów w wodzie? Następnie wykonaj ćwiczenia sprawdzające.


Film dostępny pod adresem /preview/resource/R1YjLqxTe0AZT
Film nawiązujący do treści materiału - dotyczy właściwości fizycznych amidów.
Jak zmienia się rozpuszczalność pierwszorzędowych amidów w szeregu homologicznym? Co ma wpływ na rozpuszczalność amidów w wodzie?
Niektóre amidy wykorzystuje się do produkcji specjalnych włókien. Gdzie znajdują zastosowanie te włókna?
Jakiego typu hydrolizie ulegają amidy? Zapoznaj się z mapą pojęć dotyczącą hydrolizy etanoamidu (acetamidu), następnie wykonaj ćwiczenia umieszczone pod nią.
- Nazwa kategorii: Hydroliza etanoamidu
- Nazwa kategorii: Hydroliza kwasowa
- Nazwa kategorii: Wyczuwalny wyraźny zapach octu
- Nazwa kategorii: Kwasowy odczyn roztworu po reakcji
- Nazwa kategorii: Powstają kationy amonu (NH[subscript]4[/][superscript]+[/])
- Nazwa kategorii: Zachodzi w obecności H[subscript]3[/]O[superscript]+[/]
- Nazwa kategorii: Powstaje kwas etanowy (CH[subscript]3[/]COOH) Koniec elementów należących do kategorii Hydroliza kwasowa
- Nazwa kategorii: Hydroliza zasadowa
- Nazwa kategorii: Zwilżony papierek uniwersalny zbliżony do wylotu probówki zabarwia się na niebiesko
- Nazwa kategorii: Wydzielanie gazu o charakterystycznym zapachu
- Nazwa kategorii: Powstaje jon etanianowy
- Nazwa kategorii: Zasadowy odczyn roztworu po reakcji
- Nazwa kategorii: Substratem są jony wodorotlenkowe (OH[superscript]-[/]) Koniec elementów należących do kategorii Hydroliza zasadowa
- Elementy należące do kategorii Hydroliza etanoamidu
- Elementy należące do kategorii Hydroliza kwasowa
- Elementy należące do kategorii Hydroliza zasadowa
Zapisz równania reakcji hydrolizy kwasowej i zasadowej propanoamidu w formie cząsteczkowej.








