Kapitał ludzki

Kapitał ludzki to wykształcenie, kompetencje (wiedza, umiejętności i doświadczenie) oraz kondycja zdrowotna pracowników. W szerszym wymiarze (ogólnospołecznym) wpływa na rozwój gospodarczy i podniesienie się poziomu zamożności, a w węższym wymiarze (dla konkretnej jednostki) - wpływa na wzrost zarobków i podniesienie się jakości życia. Jest to najważniejszy zasób gospodarki opartej na wiedzy, odpowiadający za kreowanie, badanie i zastosowanie nowoczesnych technologii.

Czynniki wpływające na rozwój kapitału ludzkiego:

• edukacja,

• szkolenia i doskonalenie zawodowe (kształcenie ustawiczne),

• właściwe zarządzanie wiedzą,

• zadowolenie z pracy i dobre relacje w firmie,

• stabilne zatrudnienie,

• mobilność zawodowa (umiejętność dostosowania się pracownika do wymogów rynku pracy),

• przedsiębiorczość,

• wzrost środków przeznaczanych na badania naukowe,

• profilaktyka i ochrona zdrowia.

Kapitał ludzki i relacje pomiaru wzrostu wybranych gospodarek świata

Kapitał ludzki jest jednym z najważniejszych czynników wzrostu gospodarczego na świecie. W krajach wysoko rozwiniętych charakteryzuje się bardzo wysokim poziomem wykształcenia, łatwym dostępem do opieki zdrowotnej oraz wysokimi kompetencjami zawodowymi. W gospodarkach średnio rozwiniętych inwestycje w kapitał ludzki stopniowo się zwiększają, co widoczne jest np. w rosnącym poziomie alfabetyzacji czy udziału w edukacji wyższej, jednak nadal występują znaczne różnice jakościowe i ilościowe względem krajów rozwiniętych. Natomiast w krajach nisko rozwiniętych niski poziom wykształcenia oraz ograniczony dostęp do edukacji i opieki zdrowotnej ogranicza rozwój kapitału ludzkiego, co hamuje wzrost gospodarczy i poprawę jakości życia społeczeństwa.

R1KKJG489P5VO

Pionowy wykres słupkowy przedstawiający odsetek osób umiejących czytać w czterech krajach: Kongo, Chiny, Syria i Polska w latach 2000, 2015 i 2024. Oś pozioma pokazuje kraje: Kongo, Chiny, Syria, Polska; oś pionowa opisuje wartości procentowe od 65 do 100%. Dla każdego kraju są trzy słupki – dla lat 2000, 2015 i 2024. Najniższy wzrost wyraźny jest w Kongo, najwyższy procent niezmiennie w Polsce. Szczegółowe dane: Kongo – 67,5% (2000), 77,5% (2015), 80,5% (2024); Chiny – 90,8%, 95,1%, 97,2%; Syria – 82,6%, 85,5%, 86,3%; Polska – 99,4%, 99,8%, 99,8%.

W krajach rozwijających się dzieci często zobowiązane są do podjęcia pracy zarobkowej o wiele wcześniej niż ich rówieśnicy w krajach rozwiniętych. Do tego małoletni z uboższych państw często nie mają dostępu do edukacji elementarnej. W bogatszych państwach nie ma tego problemu. 

R1UDHENFVDGSU

„Wykres liniowy przedstawia zmiany w odsetku osób z wyższym wykształceniem wśród zatrudnionych w latach 1990, 2000, 2010, 2020 i 2024 w sześciu krajach: Niemcy, USA, Polska, Czechy, Japonia i Syria. Oś X opisuje lata: 1990, 2000, 2010, 2020 oraz 2024. Oś Y nosi nazwę 'Odsetek osób z wyższym wykształceniem wśród zatrudnionych (w procentach)' i wartości mieszczą się w zakresie od 0 do 50. Linie reprezentują poszczególne kraje: Niemcy: 21% (1990), 24% (2000), 27% (2010), 30% (2020), 38% (2024) USA: 30% (1990), 36% (2000), 39% (2010), 42% (2020), 45% (2024) Polska: 12% (1990), 15% (2000), 20% (2010), 32% (2020), 41% (2024) Czechy: 10% (1990), 11% (2000), 13% (2010), 22% (2020), 33% (2024) Japonia: 28% (1990), 32% (2000), 37% (2010), 41% (2020), 49% (2024) Syria: 9% (1990), 10% (2000), 13% (2010), 15% (2020), 12% (2024) Wykres pokazuje, że najszybszy wzrost odsetka odnotowano w Polsce i Czechach, przy wyraźnie mniejszych wzrostach w Niemczech oraz USA. W Japonii udział wysoko wykwalifikowanych systematycznie rośnie, w 2024 roku przekracza 49%. Syria na tle pozostałych krajów osiąga znacznie niższe wartości, a po 2020 roku odsetek ten nawet lekko maleje. Legenda w dolnej części wykresu pozwala rozróżnić kraje po kolorach linii, wszystkie napisy oraz tytuł osi są w języku polskim. Wartości liczbowe wskazują na zbliżenie się poziomu wykształcenia wyższego zatrudnionych w Polsce i Niemczech, dystansując Czechy i Syrię.

*Nagły wzrost wskaźników po 2020 roku wynika głównie ze zmian w metodologii gromadzenia danych (nowe rozporządzenie IESS dotyczące badań siły roboczej) oraz redefinicji poziomów wykształcenia w wybranych krajach. Wiele państw, m.in. Niemcy, zaczęło wliczać wyższe stopnie kwalifikacji zawodowych do kategorii wykształcenia wyższego, co spowodowało statystyczny skok niebędący wynikiem gwałtownej zmiany demograficznej.

Kapitał ludzki tkwiący w społeczeństwie staje się dodatkowym czynnikiem zwiększającym produktywność w gospodarce i w ten sposób przyśpieszającym wzrost gospodarczy. Jest on najistotniejszym elementem przenikającym wszystkie płaszczyzny życia społeczno‑gospodarczego. Znaczenie kapitału ludzkiego w rozwoju sektorów gospodarki wydaje się coraz większe. Wśród czynników wpływających na rolę kapitału ludzkiego można wymienić m.in. wysokie zapotrzebowanie na innowacje, rozwój sfery usług i zmienną sytuację rynkową.

Gospodarka oparta na wiedzy (GOW)

Gospodarka oparta na wiedzy (GOW, ang. knowledge based economy) to gospodarka, w której wiedza wykwalifikowanej kadry jest niezbędna do rozwoju technologicznego, gospodarczego i kształtuje strukturę produkcji. W historii rozwoju gospodarczego świata miały miejsce fale rozwojowe, które inicjowane były przez pojawianie się kolejnych nowych produktów i technologii (innowacji). W każdej z tych fal występowały okresy rozwoju, spadku, zastoju i ożywienia na skutek kolejnych innowacji. Ostatnie 40 lat to czas szybkich przemian społecznych i gospodarczych. Zachodzą one na skutek rozwoju technologii informacyjnych w wyniku rewolucji informatycznej.

R19evqifLtBoY

Ilustracja przedstawia sinusoidę prezentującą fale rozwojowe w gospodarce w latach 1800‑2050. jest sześć fal, każda składa się z czterech faz: prosperity, recesja, depresja, ożywienie. Zaznaczono datę początkową każdej fali i reprezentujący ją element. Pierwsza fala: 1800 rok, maszyna włókiennicza, bawełnicza. Druga fala: 1850 rok, kolej i stal. Trzecia fala: 1900 rok, elektryczność i chemia. Czwarta fala: 1950 rok, ropa naftowa i samochód. Piąta fala: 2000 rok, techniki informacyjne i komunikacyjne, GOW. Szósta fala: 2050 rok, zdrowie.

Gospodarka przemysłowa a gospodarka oparta na wiedzy

Do podejmowania określonych decyzji potrzebna jest wiedza. Nowa gospodarka definiuje wiedzę jako nowy czynnik przyczyniający się do rozwoju. Wiedza staje się elementem ważnym na równi z czynnikami gospodarki tradycyjnej takimi jak ziemia, zasoby naturalne, praca czy kapitał. Wiedza w nowej gospodarce jest wykorzystywana, przekazywana i tworzona o wiele efektywniej przez wszystkie podmioty nią operujące. Wiedza może być dobrem ekonomicznym lub być przedmiotem obrotu na rynku. Porównując gospodarkę przemysłową z gospodarką opartą na wiedzy, widzimy zastępujące się cechy:

• surowce -> infrastruktura naukowa

• infrastruktura techniczna -> infrastruktura  informatyczna

• praca fizyczna -> wiedza

• tania siła robocza -> wykwalifikowana kadra

Z pewnością można stwierdzić, że wiedza jest najbardziej wszechstronną ze wszystkich elementów składających się na kapitał, jest bowiem źródłem innowacji.

Korzyści z wykorzystania wiedzy przez przedsiębiorstwa:

• wzrost siły nabywczej dzięki wykorzystaniu nowoczesnych technologii informatycznych,

• większa różnorodność wyboru - szukanie lepszych rozwiązań,

• zwiększenie ilości informacji,

• łatwiejsze składanie, pozyskiwanie i negocjowanie zamówień,

• możliwość porównania informacji o produktach i usługach.

Główne filary GOW

Wyróżnia się cztery filary Gospodarki Opartej na Wiedzy:

• otoczenie instytucjonalno‑prawne,

• innowacyjność,

• infrastruktura informacyjna,

• edukacja i szkolenia będące źródłem wykwalifikowanych pracowników.

Obecnie coraz częściej wyodrębnia się również piąty filar, jakim jest kształcenie ustawiczne czyli nauka przez całe życie.

Cechy gospodarki opartej na wiedzy

• Korzystna polityka państwa ukierunkowana na tworzenie warunków umożliwiających rozwój przedsiębiorczości i konkurencyjności.

• Transakcje pomiędzy podmiotami nacechowane wysokim bezpieczeństwem i zaufaniem - zasługa systemu prawnego.

• Bardzo dobrze rozwinięta infrastruktura oraz wysoki poziom rozwoju gospodarki wysokich technologii.

• Finansowanie badań naukowych, usług informacyjnych i intelektualnych znaczącym odsetkiem PKB.

• Wzrost znaczenia eksportu i powiązań międzynarodowych.

• Wyodrębnianie przedsiębiorstwa opartego na wiedzy.

Dla GOW charakterystyczne są także:

• dematerializacja - o wartości przedsiębiorstwa świadczą aktywa niematerialne,

• dynamizacja - produkty powstają szybciej i żyją krócej,

• decentralizacja - rozwój sieci wytwórczych,

• niepewność - niemożność przewidzenia przyszłej sytuacji na rynku i szans przedsiębiorstwa,

• globalizacja.

Wszystkie te cechy obecnie spełnia niewiele gospodarek na świecie. Stany Zjednoczone i Japonia to państwa przodujące w tego typu rozwiązaniach. Europa - głównie Unia Europejska - obecnie stara się sprostać konkurencyjności tych potęg gospodarczych.

Czynniki wpływające na innowacyjność i rozwój gospodarki opartej na wiedzy

GOW w Polsce

Polska jest krajem o bardzo dużym zróżnicowaniu pod względem potencjału oraz możliwości rozwojowych poszczególnych województw. GOW potrzebuje regionu rozwiniętego, z innowacyjną gospodarką. W Polsce tym potencjałem wyróżniają się regiony silnie uprzemysłowione. Niestety nasz kraj posiada jedną z najsłabiej rozwiniętych gospodarek opartych na wiedzy w UE.

GOW w UE

Rankingi innowacyjności w Unii Europejskiej otwierają Szwecja i Finlandia, wyznaczając standardy dla gospodarek opartych na wiedzy. Tuż za nimi plasują się pozostałe kraje o wysokim potencjale badawczo‑rozwojowym, takie jak Dania, Holandia i Niemcy. Na samym końcu znajdują się takie kraje jak Bułgaria, Rumunia, Polska i Łotwa. Klasyfikacja państw Unii Europejskiej bardzo pokrywa się z podziałem państw na ,,stare i nowe”. Większość krajów starej piętnastki przoduje w zestawieniu. Świadczy to głównie o tym, że przynależność do UE ułatwia rozwój państw Europy. Wspólnota kierunkuje rozwój na gospodarkę opartą na wiedzy, aby móc konkurować z rozwiniętymi już Stanami Zjednoczonymi czy Japonią.