Trochę teorii

Podział usług

Usługi to dział gospodarki narodowej związany z podejmowaniem czynności o charakterze nieprodukcyjnym (nietworzących nowych dóbr materialnych), służących zaspokojeniu materialnych i niematerialnych potrzeb ludzi lub określonych organizacji.

Istnieje wiele klasyfikacji usług.

R1GsrZ027OP0b1

Mapa myśli przedstawia podział usług według wybranych kryteriów. W centrum schematu znajduje się prostokąt z napisem PODZIAŁ USŁUG. Odchodzą od niego kolejno linie prowadzące do prostokątów, od których odchodzą kolejne linie prowadzące do następnych prostokątów. Na schemacie są następujące dane: Podział usług: Ze względu na stopień indywidualizacji: - usługi standaryzowane – są świadczone masowo (np. usługi transportu publicznego), - usługi zindywidualizowane – są dostosowane do żądań pojedynczych nabywców (np. usługi architektoniczne) Ze względu na stopień niematerialności: - usługi całkowicie niematerialne: usługi rozrywkowe, usługi oświatowe, usługi muzealne, usługi związane z komunikacją i ochroną, - usługi dodające użyteczności obiektom materialnym: usługi ubezpieczeniowe, usługi doradcze inżynieryjne, usługi reklamowe, usługi pralnicze. - usługi udostępniające obiekty materialne: usługi magazynowe, usługi finansowe, usługi transportowe. Ze względu na charakter kontaktu usługodawcy z klientem: - usługi świadczone w sposób sporadyczny – są nabywane jednorazowo bądź w kolejnych, niezależnych od siebie transakcje (np. usługi fryzjerskie, konsultingowe) - usługi świadczone w sposób ciągły – czas trwania procesu ich realizacji zależy od wykupionego abonamentu, biletu czy od rodzaju zawartej umowy (np. usługi telekomunikacyjne, bankowe, ubezpieczeniowe. Ze względu na rodzaj wyniku pracy: - renowacyjne (naprawczy) – przywracanie wartości istniejących dóbr, - dystrybucyjne – zwiększenie zasobów rzeczowych do produkcji bądź konsumpcji, - rekreacyjne – lecznicze, higieniczno – estetyczne, sportowe, rekreacyjne, - oświatowo‑kulturalne – przekazywanie wiedzy, doznań artystycznych, - informacyjne – przetwarzanie i przechowywanie informacji, - organizacyjne - podejmowanie i przekazywanie decyzji. Ze względu na rodzaj nabywców: - usługi dla nabywców indywidualnych oraz gospodarstw domowych – zaspokajają potrzeby konsumpcyjne nabywców i obejmują: usługi osobiste (żywieniowe, medyczne, edukacyjne, turystyczne, finansowe, ubezpieczeniowe, transportowe) oraz usługi rzeczowe (budowlane, naprawcze, motoryzacyjne, ogrodnicze, komputerowe) - usługi dla nabywców instytucjonalnych – bezpośrednio lub pośrednio związane są z obsługą procesów wytwórczych. Ich ważną grupę stanowią usługi biznesowe, do których zalicza się usługi marketingowe, informatyczne, techniczne, profesjonalne, porządkowe, pośrednictwa pracy i inne. Ze względu na związek z dobrym materialnym: - usługi komplementarne – posiadanie lub nabycie dobra materialne go pociąga za sobą konieczność zakupu usług, - usługi substytucyjne: zakup usług zastępuje dobra materialne. Ze względu na przeznaczenie: - usługi produkcyjne – zaspokajają w sposób pośredni potrzeby ludzkie. Są to niematerialne produkty użyteczne, nie tworzących bezpośrednio nowych dóbr. Dzielą się na: roboty instalacyjne i montażowe, proces produkcji wyrobów na zlecenie producenta, usługi związane ze strefą produkcji dóbr materialnych w (np. złomowanie), dystrybucji energii elektrycznej itp., - usługi konsumpcyjne: naprawy, remonty, konserwacje, udostępnienie urządzeń, pomieszczeń 2x eksploatacji, usługi mieszkaniowe i komunalne, ochrony zdrowia oświaty i kultury, turystyki, kultury fizycznej itp., - usługi ogólnospołeczne świadczone przez: instytucje odpowiedzialne za usługi pozagospodarcze, aparat władzy, bezpieczeństwa i porządku publicznego.

Podział usług według wybranych kryteriów

Źródło: Englishsquare.pl sp. z o.o., oprac. na podstawie Encyklopedia Zarządzania, dostępny w internecie: https://mfiles.pl/pl/index.php/Rodzaje_us%C5%82ug, licencja: CC BY-SA 3.0.

Przeczytaj aby lepiej zrozumieć

Coraz częściej stosuje się podział sektorów gospodarki według Polskiej Klasyfikacji Działalności (PKD) 2007.

Sekcja A obejmuje pierwszy sektor gospodarki (rolnictwo, leśnictwo, łowiectwo i rybactwo). Sekcje od B do F obejmują drugi sektor gospodarki (przemysł i budownictwo, ale również wytwarzanie i zaopatrywanie w energię elektryczną, gaz, parę wodną, gorącą wodę i powietrze do układów klimatyzacyjnych oraz gospodarkę wodno‑ściekową i związaną z rekultywacją). Pozostałe sekcje (od G do U) obejmują działalność usługową. W niektórych podziałach sektor F – budownictwo – jest włączany do strefy usług.

RzeOCJsy6069G

Sekcja G handel hurtowy i detaliczny; naprawa pojazdów samochodowych, włączając motocykle dział 45 - handel hurtowy i detaliczny pojazdami samochodowymi; naprawa pojazdów samochodowych dział 46 - handel hurtowy, z wyłączeniem handlu pojazdami samochodowymi dział 47 - handel detaliczny, z wyłączeniem handlu detalicznego pojazdami samochodowymi, Sekcja H transport i gospodarka magazynowa dział 49 - transport lądowy oraz transport rurociągowy dział 50 - transport wodny dział 51 - transport lotniczy dział 52 - magazynowanie i działalność usługowa wspomagająca transport dział 53 - działalność pocztowa i kurierska, Sekcja I działalność związana z zakwaterowaniem i usługami gastronomicznymi dział 55 - zakwaterowanie dział 56 - działalność usługowa związana z wyżywieniem, Sekcja J informacja i komunikacja dział 58 - działalność wydawnicza dział 59 - działalność związana z produkcją filmów, nagrań wideo, programów telewizyjnych, nagrań dźwiękowych i muzycznych dział 60 - nadawanie programów ogólnodostępnych i abonamentowych dział 61 - telekomunikacja dział 62 - działalność związana z oprogramowaniem i doradztwem w zakresie informatyki oraz działalność powiązana dział 63 - działalność usługowa w zakresie informacji, Sekcja K działalność finansowa i ubezpieczeniowa dział 64 - finansowa działalność usługowa, z wyłączeniem ubezpieczeń i funduszów emerytalnych dział 65 - ubezpieczenia, reasekuracja oraz fundusze emerytalne, z wyłączeniem obowiązkowego ubezpieczenia społecznego dział 66 - działalność wspomagająca usługi finansowe oraz ubezpieczenia i fundusze emerytalne, Sekcja L działalność związana z obsługą rynku nieruchomości dział 68 - działalność związana z obsługą rynku nieruchomości, Sekcja M działalność profesjonalna, naukowa i techniczna dział 69 - działalność prawnicza, rachunkowo - księgowa i doradztwo podatkowe dział 70 - działalność firm centralnych (head offices); doradztwo związane z zarządzaniem dział 71 - działalność w zakresie architektury i inżynierii; badania i analizy techniczne dział 72 - badania naukowe i prace rozwojowe dział 73 - reklama, badanie rynku i opinii publicznej dział 74 - pozostała działalność profesjonalna, naukowa i techniczna dział 75 - działalność weterynaryjna, Sekcja N działalność w zakresie usług administrowania i działalność wspierająca dział 77 - wynajem i dzierżawa dział 78 - działalność związana z zatrudnieniem dział 79 - działalność organizatorów turystyki, pośredników i agentów turystycznych oraz pozostała działalność usługowa w zakresie rezerwacji i działalności z nią związane dział 80 - działalność detektywistyczna i ochroniarska dział 81 - działalność usługowa związana z utrzymaniem porządku w budynkach i zagospodarowaniem terenów zieleni dział 82 - działalność związana z administracyjną obsługą biura i pozostała działalność wspomagająca prowadzenie działalności gospodarczej, Sekcja O administracja publiczna i obrona narodowa; obowiązkowe zabezpieczenia społeczne dział 84 - administracja publiczna oraz polityka gospodarcza i społeczna, Sekcja P edukacja dział 85 - edukacja, Sekcja Q opieka zdrowotna i pomoc społeczna dział 86 - opieka zdrowotna dział 87 - pomoc społeczna z zakwaterowaniem dział 88 - pomoc społeczna bez zakwaterowania, Sekcja R działalność związana z kulturą, rozrywką i rekreacją dział 90 - działalność twórcza związana z kulturą i rozrywką dział 91 - działalność bibliotek, archiwów, muzeów oraz pozostała działalność związana z kulturą dział 92 - działalność związana z grami losowymi i zakładami wzajemnymi dział 93 - działalność sportowa, rozrywkowa i rekreacyjna, Sekcja S pozostała działalność usługowa dział 94 - działalność organizacji członkowskich dział 95 - naprawa i konserwacja komputerów i artykułów użytku osobistego i domowego dział 96 - pozostała indywidualna działalność usługowa, Sekcja T gospodarstwa domowe zatrudniające pracowników; gospodarstwa domowe produkujące wyroby i świadczące usługi na własne potrzeby dział 97 - gospodarstwa domowe zatrudniające pracowników dział 98 - gospodarstwa domowe produkujące wyroby i świadczące usługi na własne potrzeby Sekcja U organizacje i zespoły eksterytorialne dział 99 - organizacje i zespoły eksterytorialne

Wyróżnia się także usługi materialne i niematerialne, które są wyodrębniane w wyniku podziału usług według charakteru wykonywanych czynności oraz obiektu działania.

Kategoria	Co to znaczy?	Przykłady usług	Co jest efektem usługi?	Powiązania z dobrami materialnymi
Usługi materialne	Działania dotyczące rzeczy (dóbr materialnych), które zwiększają ich wartość lub użyteczność.	- transport pasażerski - naprawy i remonty - sprzątanie - hotelarstwo i gastronomia - fryzjerstwo, pralnie - handel - gospodarka komunalna	Zmiana stanu rzeczy lub możliwość jej użycia, np.: - naprawiony samochód - przewieziony towar - wyczyszczone mieszkanie - przygotowany posiłek	Usługi materialne często prowadzą do powstania rzeczy lub ich przekształcenia. Produkcja dóbr wymaga usług (np. transportu, handlu).
Usługi niematerialne	Działania skierowane do ludzi i ich potrzeb, niezwiązane bezpośrednio z rzeczami.	- administracja - edukacja i szkolenia - usługi medyczne - marketing i reklama - usługi prawne i finansowe - kultura, sport, rekreacja - opieka społeczna	Zmiana stanu osoby, np.: - większa wiedza - lepsze zdrowie - poczucie bezpieczeństwa - rozrywka i przeżycia kulturalne	Usługi niematerialne potrzebują dóbr materialnych (np. sprzętu medycznego, komputerów). Z kolei ich poziom wpływa na jakość produkcji dóbr (np. zdrowi i wykształceni pracownicy).

Polecenie 1

Wymień czynniki społeczne, gospodarcze, ekonomiczne, które wpływają na rozwój usług niematerialnych w krajach wysoko rozwiniętych.

R1aIWgFhpvgMs

Znaczenie i rola usług

Usługi pełnią ważną rolę w gospodarce i życiu społecznym. Zależą m.in. od:

poziomu rozwoju społeczno‑gospodarczego,
stopnia mechanizacji rolnictwa i poziomu automatyzacji przemysłu,
stopnia zamożności społeczeństwa i jego potrzeb,
poziomu wykształcenia ludności,
globalizacji.

R1PrcTyp4QLcY1

Usługi a poziom rozwoju społeczno‑gospodarczego

W państwach słabiej rozwiniętych dominują głównie podstawowe usługi materialne, natomiast w krajach wysoko rozwiniętych rośnie znaczenie usług niematerialnych, takich jak edukacja, zdrowie, finanse czy kultura. Im wyższy poziom rozwoju, tym większy stopień zaspokojenia potrzeb usługowych społeczeństwa i większy udział usług w gospodarce.

Po fazie postindustrialnej pojawia się faza informacyjna, w której kluczową rolę odgrywa już nie produkcja, lecz informacja, wiedza i innowacje. To etap, w którym gospodarka opiera się na usługach wymagających wysokich kwalifikacji, a najważniejszym „zasobem” staje się umiejętność tworzenia i przetwarzania informacji.

Rodzaje usług	Przykłady usług	Dostępność
podstawowe (niższego rzędu)	są powszechne i łatwo dostępne dla każdego; do ich świadczenia nie są potrzebni wysoko wykwalifikowani pracownicy; handel, transport i naprawy,	są powszechne zarówno w państwach o niskim, jak i wysokim poziomie rozwoju
wyspecjalizowane (wyższego rzędu)	są świadczone przez wysoko wykwaliﬁkowanych specjalistów w celu zaspokajania potrzeb ludności (np. potrzeby w zakresie edukacji, zdrowia, zagospodarowania wolnego czasu), ﬁrm (otoczenie biznesu) i związane z obsługą państwa;	są dostępne głównie (a niektóre z nich wyłącznie) w państwach o wysokim poziomie rozwoju

R1VFX0VlPUzH2

Tabela przedstawiająca zróżnicowanie sektora usług w poszczególnych fazach rozwoju cywilizacyjnego (etapy rozwoju usług). Cechy fazy przedindustrialnej: - dominacja usług podstawowych dla funkcjonowania społeczeństwa (zalicza się do nich przede wszystkim handel, usługi bytowe, podstawową opiekę zdrowotną i podstawowe szkolnictwo); - zacofanie technologiczne; - duże znaczenie pracy dorywczej. Cechy fazy industrialnej: ze względu na dynamiczny rozwój przemysłu kraje industrialne cechują się dużym znaczeniem usług świadczonych na rzecz drugiego sektora; mechanizacja rolnictwa powoduje wzrost zapotrzebowania na usługi dla pierwszego sektora; - wzrost roli usług transportowych, oświatowych, szkolnictwa zawodowego i usług ogólnospołecznych. Cechy fazy postindustrialnej: - największe znaczenie usług; - rozwój drobnych przedsiębiorców i ich współpracy z dużymi zakładami na skutek informatyzacji i produkcji krótkoseryjnej; - na skutek rozwoju działalności badawczo‑rozwojowej nastawionej na wdrażanie nowych technologii wzrasta konkurencja; - obecnie zakłady przemysłowe i usługowe nie prowadzą same działalności logistycznej, księgowej lub prawnej swojej firmy, lecz zlecają je wyspecjalizowanym firmom; - ważnym czynnikiem sprzyjającym rozwojowi usług wyższego rzędu jest globalizacja; - wzrost współpracy z ośrodkami naukowymi; - nastawienie na rozwój kadry, co przyczynia się do szkoleń umożliwiających podniesienie kwalifikacji zawodowych; - wraz ze wzrostem ilości czasu wolnego i zamożności społeczeństwa rośnie popyt na usługi turystyczne, kulturowe, sportowe i transportowe; - większego znaczenia zaczynają nabierać usługi medyczne, telekomunikacyjne, edukacyjne (szkolnictwo wyższe, placówki naukowo‑badawcze), a także finansowe i ubezpieczeniowe; - w wielu krajach postindustrialnych, odznaczających się dużym odsetkiem osób starszych, charakterystyczna jest duża rola tak zwanej srebrnej gospodarki. — Źródło: Englishsquare.pl sp. z o.o., licencja: CC BY-SA 3.0.

Również poziom zatrudnienia w usługach jest związany z poziomem rozwoju społeczno‑gospodarczego. Kraje wyżej rozwinięte odznaczają się większym udziałem usług w strukturze zatrudnienia, a kraje słabiej rozwinięte - mniejszym.

R1b6iMmlECqpy1

Usługi w krajach o różnym poziomie rozwoju

Źródło: Englishsquare.pl sp. z o.o., licencja: CC BY-SA 3.0.

Struktura PKB według sektorów gospodarki w 2024 roku - galeria wykresów

gallery‑without‑header

Zakładka 110

R1FM3DBG4AO9U

Struktura PKB według sektorów gospodarki Stanów Zjednoczonych w 2024 r.

Źródło: opracował zespół ORE na podstawie World Bank – United States, GDP composition by sector https://data.worldbank.org/indicator/NV.AGR.TOTL.ZS?locations=US, licencja: CC BY-SA 4.0.

Zakładka 240

R4CC5GDSP6JCM

Struktura PKB według sektorów gospodarki Polski w 2024 r.

Źródło: opracował zespół ORE na podstawie World Bank – Poland, GDP composition by sector https://data.worldbank.org/indicator/NV.AGR.TOTL.ZS?locations=PL, https://www.cia.gov/index.html, dostępny w internecie: https://www.cia.gov/index.html, licencja: CC BY-SA 4.0.

Zakładka 240

RPFZ2ZMMMH2DP

Struktura PKB według sektorów gospodarki Ugandy w 2025r.

Źródło: opracował zespół ORE na podstawie Statista – Uganda: Distribution of GDP across economic sectors https://www.statista.com/statistics/447778/uganda-gdp-distribution-across-economic-sectors/, https://www.cia.gov/index.html, dostępny w internecie: https://www.cia.gov/index.html, licencja: CC BY-SA 4.0.

Warto zauważyć, że wiele krajów (zwłaszcza wysoko rozwiniętych) specjalizuje się w świadczeniu i zaspokajaniu określonych usług, np. Luksemburg – usługi finansowe, kraje skandynawskie – opieka zdrowotna i pomoc społeczna, kraje nad Morzem Śródziemnym i kraje wyspiarskie na Karaibach – usługi turystyczne związane z zakwaterowaniem i gastronomią, a także usługi związane z rozrywką.

Usługi nowoczesne

Nowoczesne usługi rozwijają się dzięki postępowi technologicznemu i opierają się na wiedzy, innowacjach oraz cyfryzacji. Wymagają jednak bardzo wysokich nakładów finansowych, ponieważ wiążą się z kosztownymi badaniami, współpracą nauki z biznesem i ryzykiem, że nie każda innowacja zostanie wdrożona na szeroką skalę. Dlatego najlepiej rozwijają się w krajach wysoko rozwiniętych, które przeznaczają dużą część PKB na edukację, badania i technologie.

R1Jh1kgBYA6VS

Zdjęcie przedstawia osobę w białym fartuchu siedzącą przed monitorami komputera. Na jednym z monitorów jest obraz z badania usg, poniżej niego na monitorze jest starsza kobieta. Obok niej siedzi młody mężczyzna. — Konsultacja telemedyczna
Źródło: Intel Free Press, dostępny w internecie: https://commons.wikimedia.org/w/index.php?curid=28017667, licencja: CC BY-SA 2.0.

W państwach słabiej rozwiniętych dostęp do takich usług jest ograniczony z powodu niższego poziomu wykształcenia, słabszej infrastruktury i mniejszej dostępności urządzeń cyfrowych. Nowoczesne usługi – takie jak bankowość internetowa, e‑handel, e‑edukacja, telemedycyna czy usługi badawczo‑rozwojowe – poprawiają jakość życia, ale jednocześnie mogą prowadzić do wykluczenia cyfrowego i zagrożeń związanych z prywatnością danych.

RYT9k3O9TgqZ1

Zdjęcie przedstawia Apple Park, główną siedzibę firmy Apple Inc. w Dolinie Krzemowej. Budowla ma kształt wielkiego okręgu. We wnętrzu okręgu znajdują się tereny zielone, staw, park z kolorową tęczą pośrodku. — **Apple Park, główna siedziba firmy Apple Inc. w Dolinie Krzemowej (Cupertino, Kalifornia)**
Źródło: Arne Müseler, dostępny w internecie: https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Apple_park_cupertino_2019.jpg#/media/Plik:Apple_park_cupertino_2019.jpg, licencja: CC BY-SA 3.0.

Rp5z0qJvo9PhE1

Źródło: Englishsquare.pl sp. z o.o., CC BY-SA 3.0, https://creativecommons.org/licenses/by-sa/3.0/.

Na dobry początek

Zaspokojenie potrzeb na usługi - grafika interaktywna