Trochę teorii
Okres wegetacyjny
Jednym z elementów klimatu jest okres wegetacyjny. Jest to część roku, w której roślinność może rozwijać się na skutek dostarczenia odpowiedniej ilości ciepła. W tym okresie w roślinach zachodzi proces intensywnego rozwoju. Bardzo ważne jest to, że każda roślina ma swój typowy, określony sezon wegetacyjny, który zależy od jej adaptacji genetycznej.
Jak wiesz, Polska leży w strefie klimatu umiarkowanego, który ma cechy przejściowe. Konsekwencją takiego położenia jest przestrzenne zróżnicowanie różnych elementów klimatu, w tym okresu wegetacyjnego. Zróżnicowanie tych elementów zależy głównie od wpływu wilgotnego powierza morskiego napływającego z zachodu i północy oraz suchego powierza kontynentalnego napływającego ze wschodu.
- Nazwa kategorii: Czynniki wpływające na długość okresu wegetacyjnego
- Nazwa kategorii: temperatura powietrza
- Nazwa kategorii: usłonecznienie
- Nazwa kategorii: wysokość nad [br]poziomem morza
- Nazwa kategorii: odległość od mórz [br]i oceanów
- Nazwa kategorii: szerokość geograficzna Koniec elementów należących do kategorii temperatura powietrza
- Elementy należące do kategorii Czynniki wpływające na długość okresu wegetacyjnego
- Elementy należące do kategorii temperatura powietrza
W Polsce okres wegetacyjny utożsamiany jest z warunkami termicznymi, czyli okresem, w którym średnia dobowa temperatura wynosi 5°C.
Obecnie długość okresy wegetacyjnego mocno się wydłuża w związku z zmianami klimatycznymi. Obszary o najdłuższym okresie wegetacyjnym (250 dni i więcej) z występują głównie na zachodzie kraju, najkrótszy (200 dni i mniej) znajduje się w górach i na północno‑wschodnich krańcach Polski.
Europejska Agencja Środowiska oraz wiele innych instytucji i naukowców przewiduje, że wraz ze zmianami klimatycznymi, jakie następują, długość okresu wegetacyjnego na świecie (w miejscach, gdzie nie trwa on cały rok) będzie się jeszcze bardziej wydłużała.
Wpływ okresu wegetacyjnego na gospodarkę
Długość okresu wegetacyjnego jest prostym wskaźnikiem agroklimatycznymwskaźnikiem agroklimatycznym. Głównie wykorzystywany jest on do oceny możliwości produkcyjnej rolnictwa. W ostatnich latach naukowcy zaproponowali zastosowanie tego wskaźnika również do obserwacji zmian klimatu, które mogą być określane pośrednio (za pomocą wskaźników termicznych) lub bezpośrednio (na podstawie wskaźników stanu wegetacji z wykorzystaniem zdjęć satelitarnych).
Zmiany rozpoczęcia i końca okresu wegetacyjnego, a co za tym idzie jego długości, oddziałują najbardziej na rolnictwo. Wynikają one głównie ze zmian klimatu oraz innych przyczyn, o których wspomniano na początku materiału. Może to oddziaływać na:
konkretne rośliny, u których doszłoby do zaburzenia faz fenologicznych,faz fenologicznych,
zmianę struktury upraw, tzn. dopasowanie upraw do konkretnego klimatu, czyli zaprzestanie produkcji roślin wymagających chłodnego klimatu na rzecz roślin ciepłolubnych (np. sorgo, kukurydza),
choroby i szkodniki atakujące uprawy; wraz ze zmianami klimatu (temperatury) w Polsce będą pojawiać się choroby i szkodniki typowe dla obszarów z wyższą temperaturą powietrza,
jakość roślin (plonów),
terminy zasiewu i zbiorów plonów, tzn. zmiany temperatury wymuszą wcześniejszy zasiew plonów, a co za tym idzie ich zbiór,
wypas bydła, tzn. wraz ze zmianami długości okresu zwierzęta będą dłużej lub krócej przebywały na łąkach.
Większość uprawianych roślin musi mieć spełnione wymagania niezbędne do ich wegetacji. Jednym z takich wymagań jest okres wegetacyjny, który przyczynia się do możliwości uprawy danych roślin w konkretnym miejscu. Zatem długość okresu wegetacyjnego ma wpływ na rolnictwo, ponieważ w miejscach o długim okresie wegetacyjnym możemy uprawiać rośliny o dużych wymaganiach wegetacyjnych i odwrotnie - w miejscach o krótkim okresie wegetacji zdecydujemy się na rośliny o mniejszych wymaganiach.
Okres wegetacyjny poszczególnych roślin:
kukurydza – 200 dni,
pszenica – 180 dni,
rzepak – 120 dni,
słonecznik – 100 dni,
ziemniaki – 100 dni,
gryka – 90 dni,
jęczmień – 70 dni,
żyto – 50 dni.
Przymrozki
Przymrozek to nocne obniżenie się temperatury powietrza poniżej 0°C przy średniej dobowej temperaturze wyższej niż 0°C. Występuje przeważnie wiosną i jesienią. Rozróżnia się:
przymrozki radiacyjne związane z wypromieniowaniem ciepła przez podłoże i przylegającą do niego warstwę powietrza,
przymrozki adwekcyjne powodowane przez napływanie chłodnej masy powietrza; przymrozki mogą powodować straty w rolnictwie i ogrodnictwie.
Na podstawie badań przeprowadzonych przez Uniwersytet Jagielloński w okresie od 1881 do 1980 roku wykazano, że przez 95 lat występowało znaczne ochłodzenie między 1 i 25 maja. W dziewięciu latach temperatura dobowa powietrza zmalała o dziesięć stopni Celsjusza. Wykazano, że najwyższe ochłodzenie występuje od 10 do 17 maja, wynosząc 34%.
Nazwa „zimni ogrodnicy” pochodzi od imion patronów tych dni:
12 maja – św. Pankracy,
13 maja – św. Serwacy,
14 maja – św. Bonifacy,
15 maja – św. Zofia („zimna Zośka”).
Każdy z okresów „zimnych ogrodników” poprzedzony jest nagłym spadkiem temperatury.
Najmniejszym zagrożeniem występowania przymrozków cechuje się pas nadmorski, północno‑wschodnia część kraju oraz szeroki pas nad dolnym Sanem, środkową Wisłą, południowa część Mazowsza oraz Podlasie.
Zjawisko „zimnej Zośki” czy „zimnych ogrodników” w innych państwach Europy nazywane jest odpowiednio:
w Niemczech: Eisheiligen,
w Holandii: IJsheiligen,
we Francji: Saints de Glace,
w Słowenii: Trije ledeni mozje i Poscana Zofka.
Przymrozki niestety przyczyniają się do obniżenia ilości i jakości plonu, skrajne przypadki ochłodzeń potrafią nawet zniszczyć całą uprawę.
Uszkodzenie roślin przez przymrozki jest powodowane powstaniem lodu w tkankach, co w konsekwencji prowadzi do obumarcia całej rośliny lub jej części. Lód występujący poza komórkami, w nienadmiernie odwodnionych przestrzeniach międzykomórkowych, nie jest już tak groźny i rośliny mogą przetrwać ten stres.