Terroryzm jest jednym z największych zagrożeń współczesnego świata. W odróżnieniu od wojen i innych konfliktów zbrojnych, ataki terrorystyczne zwykle mają charakter incydentalny, ale przez to są trudniejsze do przewidzenia oraz trudniej im zapobiec. Konsekwencją ataków terrorystycznych jest zwykle duża liczba ofiar wśród ludności cywilnej. Długofalowym skutkiem terroryzmu jest ciągły i utrwalający się strach przed kolejnymi atakami oraz ograniczanie swobód i wolności obywateli, aby zwiększyć poziom bezpieczeństwa. Narastają też wrogie nastroje wobec grup odpowiedzialnych za ataki terrorystyczne, jak np. wzrost nastrojów antymuzułmańskich po atakach na WTC czy Charlie Hebdo.
Wspólna definicja prawna Unii Europejskiej dotycząca przestępstw terrorystycznych została określona w decyzji ramowej Rady 2002/475/WSiSW. Są to akty popełniane w celu:
poważnego zastraszenia ludności,
bezprawnego zmuszenia rządu lub organizacji międzynarodowej do podjęcia lub zaniechania określonego działania,
poważnej destabilizacji lub zniszczenia podstawowych politycznych, konstytucyjnych, gospodarczych lub społecznych struktur kraju lub organizacji międzynarodowej.
R1DivWFs0AGZj
Na zdjęciu jest biały kościół. Ma trzy główne wejścia. Przed kościołem stoi meleks.
21 kwietnia – w Niedzielę Wielkanocną – doszło do największego aktu terroryzmu w 2019 roku. Miała wtedy miejsce seria eksplozji w trzech kościołach i kilku hotelach w kilkunastu miastach Sri Lanki, w tym w byłej stolicy – Kolombo. W wyniku zamachów bombowych zginęło 258 osób, w tym cudzoziemcy, a co najmniej 500 osób zostało rannych.
Źródło: By AntanO - Own work, CC BY-SA 4.0, https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0, dostępny w internecie: https://commons.wikimedia.org/w/index.php?curid=57615768.
Rodzaje terroryzmu wg klasyfikacji Unii Europejskiej
Współczesny terroryzm przybiera różne formy – od dżihadystycznego, przez prawicowy, aż po lewicowy – i każdy z tych nurtów stanowi poważne zagrożenie dla bezpieczeństwa społeczeństw. Choć różnią się motywacjami, łączy je mechanizm radykalizacji – proces, w którym jednostki lub grupy pod wpływem propagandy i polaryzacji społecznej przechodzą od poglądów skrajnych do gotowości stosowania przemocy. Dla wszystkich kluczowe jest rozpoznawanie sygnałów radykalizacji, krytyczne podejście do treści w internecie oraz świadomość, że każda forma ekstremizmu – niezależnie od ideologii – prowadzi do zagrożenia dla wolności, bezpieczeństwa i stabilności społeczeństwa.
Rodzaje terroryzmu - opisy do rozwinięcia
R15DO7G4TB314
Terroryzm dżihadystyczny Terroryzm wynikający z dżihadyzmu, czyli skrajnego i odradzającego się nurtu salafizmu w sunnickiej społeczności muzułmańskiej, który odrzuca demokrację i ustawodawczą moc człowieka. Dżihadyści dążą do stworzenia państwa podlegającego wyłącznie prawu islamskiemu ustanowionemu przez Allaha ( prawo szariatu). Główne ugrupowania terroryzmu dżihadystycznego to Al‑Ka’ida i Państwo Islamskie., Terroryzm etniczno‑narodowościowy i separatystyczny Ten rodzaj terroryzmu motywowany jest nacjonalizmem, pochodzeniem etnicznym i/lub wyznaniem. Grupy separatystów starają się odłączyć część terytorium od kraju lub anektować terytorium jednego kraju do drugiego. Do ugrupowań stosujących tego rodzaju terroryzm należy m.in.: Irlandzka Armia Republikańska (IRA) czy kurdyjska PKK. W ostatnich latach mocno rozwinął się prorosyjski ruch separatystyczny na Ukrainie, głównie na Półwyspie Krymskim., Terroryzm skrajnie lewicowy i anarchistyczny Ma na celu rewolucję przeciwko ustrojowi politycznemu, porządkowi społecznemu i gospodarczemu państwa w celu wprowadzenia socjalizmu i ostatecznego ustanowienia bezklasowego społeczeństwa. Skrajnie lewicowe ugrupowania terrorystyczne często wyznają ideologię marksistowsko‑leninowską i działają przede wszystkim w krajach południowej Europy – w Grecji, Hiszpanii i we Włoszech (Czerwone Brygady). Ich celem są ośrodki odpowiedzialne za politykę migracyjną, w tym centra deportacyjne oraz ambasady. Do terroryzmu lewicowego możemy także zaliczyć tzw. ekoterroryzm, który walczy głównie z przemysłem mięsnym i wykorzystywaniem zwierząt w celach konsumpcyjno‑produkcyjnych. Celami takich ataków są głównie przemysłowe hodowle zwierząt oraz zakłady przetwórstwa mięsnego., Terroryzm skrajnie prawicowy Jest charakterystyczny dla neonazistów, neofaszystów, czy ultranacjonalistów. Skrajnie prawicowy terroryzm dąży do zmiany systemu politycznego oraz porządku społecznego i gospodarczego państwa według modelu prawicowej ideologii. Opiera się on na supremacji (wyższości) pewnej grupy osób o wspólnej cesze (naród, rasa, kultura itp.) nad innymi obywatelami. Przykładem może być supremacjonizm białej rasy reprezentowany przez amerykańską skrajną prawicę (tzw. Alt‑right). Prawicowe organizacje terrorystyczne walczą z różnorodnością społeczną m.in. poprzez działania rasistowskie, ksenofobiczne, skierowane wobec mniejszości oraz imigrantów, a także mizoginistyczne i homofobiczne, wymierzone w społeczność LGBTQ+. Prawicowi terroryści - głównie w Stanach Zjednoczonych - dokonują także ataków na kliniki aborcyjne.
Terroryzm dżihadystyczny Terroryzm wynikający z dżihadyzmu, czyli skrajnego i odradzającego się nurtu salafizmu w sunnickiej społeczności muzułmańskiej, który odrzuca demokrację i ustawodawczą moc człowieka. Dżihadyści dążą do stworzenia państwa podlegającego wyłącznie prawu islamskiemu ustanowionemu przez Allaha ( prawo szariatu). Główne ugrupowania terroryzmu dżihadystycznego to Al‑Ka’ida i Państwo Islamskie., Terroryzm etniczno‑narodowościowy i separatystyczny Ten rodzaj terroryzmu motywowany jest nacjonalizmem, pochodzeniem etnicznym i/lub wyznaniem. Grupy separatystów starają się odłączyć część terytorium od kraju lub anektować terytorium jednego kraju do drugiego. Do ugrupowań stosujących tego rodzaju terroryzm należy m.in.: Irlandzka Armia Republikańska (IRA) czy kurdyjska PKK. W ostatnich latach mocno rozwinął się prorosyjski ruch separatystyczny na Ukrainie, głównie na Półwyspie Krymskim., Terroryzm skrajnie lewicowy i anarchistyczny Ma na celu rewolucję przeciwko ustrojowi politycznemu, porządkowi społecznemu i gospodarczemu państwa w celu wprowadzenia socjalizmu i ostatecznego ustanowienia bezklasowego społeczeństwa. Skrajnie lewicowe ugrupowania terrorystyczne często wyznają ideologię marksistowsko‑leninowską i działają przede wszystkim w krajach południowej Europy – w Grecji, Hiszpanii i we Włoszech (Czerwone Brygady). Ich celem są ośrodki odpowiedzialne za politykę migracyjną, w tym centra deportacyjne oraz ambasady. Do terroryzmu lewicowego możemy także zaliczyć tzw. ekoterroryzm, który walczy głównie z przemysłem mięsnym i wykorzystywaniem zwierząt w celach konsumpcyjno‑produkcyjnych. Celami takich ataków są głównie przemysłowe hodowle zwierząt oraz zakłady przetwórstwa mięsnego., Terroryzm skrajnie prawicowy Jest charakterystyczny dla neonazistów, neofaszystów, czy ultranacjonalistów. Skrajnie prawicowy terroryzm dąży do zmiany systemu politycznego oraz porządku społecznego i gospodarczego państwa według modelu prawicowej ideologii. Opiera się on na supremacji (wyższości) pewnej grupy osób o wspólnej cesze (naród, rasa, kultura itp.) nad innymi obywatelami. Przykładem może być supremacjonizm białej rasy reprezentowany przez amerykańską skrajną prawicę (tzw. Alt‑right). Prawicowe organizacje terrorystyczne walczą z różnorodnością społeczną m.in. poprzez działania rasistowskie, ksenofobiczne, skierowane wobec mniejszości oraz imigrantów, a także mizoginistyczne i homofobiczne, wymierzone w społeczność LGBTQ+. Prawicowi terroryści - głównie w Stanach Zjednoczonych - dokonują także ataków na kliniki aborcyjne.
Przyczyny terroryzmu
Terroryzm cechuje się zróżnicowaniem przyczyn oraz motywów działania sprawców. Są one w sposób różnorodny prezentowane i klasyfikowane. Można np. wyróżnić następujące grupy przyczyn (determinant) rozwoju terroryzmu:
Przyczyny terroryzmu - opisy do rozwinięcia
R1UVgi9EPdBXk
przyczyny społeczno‑ekonomiczne W przypadku braku perspektyw lub też na skutek występujących problemów egzystencjalnych nasilają się postawy radykalne oraz wzrasta prawdopodobieństwo stosowania radykalnych środków. Dodatkowym argumentem może być spadek poparcia dla władzy lub danego ustroju, a także działanie propagandy, które jeszcze bardziej potęguje frustrację, radykalizm czy podziały społeczne. Ważną rolę wyzwalającą terroryzm odgrywa gwałtownie wzrastające bezrobocie, szykanowanie określonej grupy na rynku pracy czy syndrom społecznego wyobcowania. Do procesów osłabiających heterogeniczność społeczną i równocześnie pogłębiających dysproporcje ekonomiczne należą: globalizacja, neoliberalny kapitalizm czy konsumpcjonizm;, przyczyny historyczno‑polityczne Wśród tych uwarunkowań można zaliczyć przemoc instytucjonalna względem np. grup etnicznych, czy też dziedzictwo kolonializmu;, przyczyny „przemocowe” (socjologiczne) W przypadku wystąpienia przemocy na danym obszarze lub też uznania przemocy za jeden z przejawów życia społecznego może wzrosnąć ryzyko eskalacji terroryzmu. Akty terrorystyczną mogą być odpowiedzią na przemoc stosowaną przez aparat państwowy;, przyczyny psychologiczne Do tej grupy zalicza się niezrównoważenie psychiczne, w postaci chociaż depresji, nerwic, psychozy. Dużą rolę odgrywa także chęć zemsty i liczne potrzeby: przynależności (struktura wielu ugrupowań terrorystycznych jest podobna do rodziny), pozytywnej tożsamości (w ubogich krajach uczestnictwo w organizacji terrorystycznej jest jednym ze sposobów zyskania poczucia osobistej siły), klarownego systemu wartości.
przyczyny społeczno‑ekonomiczne W przypadku braku perspektyw lub też na skutek występujących problemów egzystencjalnych nasilają się postawy radykalne oraz wzrasta prawdopodobieństwo stosowania radykalnych środków. Dodatkowym argumentem może być spadek poparcia dla władzy lub danego ustroju, a także działanie propagandy, które jeszcze bardziej potęguje frustrację, radykalizm czy podziały społeczne. Ważną rolę wyzwalającą terroryzm odgrywa gwałtownie wzrastające bezrobocie, szykanowanie określonej grupy na rynku pracy czy syndrom społecznego wyobcowania. Do procesów osłabiających heterogeniczność społeczną i równocześnie pogłębiających dysproporcje ekonomiczne należą: globalizacja, neoliberalny kapitalizm czy konsumpcjonizm;, przyczyny historyczno‑polityczne Wśród tych uwarunkowań można zaliczyć przemoc instytucjonalna względem np. grup etnicznych, czy też dziedzictwo kolonializmu;, przyczyny „przemocowe” (socjologiczne) W przypadku wystąpienia przemocy na danym obszarze lub też uznania przemocy za jeden z przejawów życia społecznego może wzrosnąć ryzyko eskalacji terroryzmu. Akty terrorystyczną mogą być odpowiedzią na przemoc stosowaną przez aparat państwowy;, przyczyny psychologiczne Do tej grupy zalicza się niezrównoważenie psychiczne, w postaci chociaż depresji, nerwic, psychozy. Dużą rolę odgrywa także chęć zemsty i liczne potrzeby: przynależności (struktura wielu ugrupowań terrorystycznych jest podobna do rodziny), pozytywnej tożsamości (w ubogich krajach uczestnictwo w organizacji terrorystycznej jest jednym ze sposobów zyskania poczucia osobistej siły), klarownego systemu wartości.
Terroryzm można także pojąć, odwołując się do czterech głównych przyczyn, które mają charakter hierarchiczny:
przyczyny strukturalne, do których zalicza się m.in. nierówności społeczne, globalizację, modernizację, urbanizację, migracje czy inne przemiany społeczne,
„przyspieszacze” – nie są one przyczynami pierwszorzędnymi, powodują jednak wzrost zainteresowania terroryzmem lub też ułatwiają jego stosowanie, np. osłabienie struktur państwa, ułatwiony dostęp do broni czy upowszechnienie transportu,
przyczyny motywacyjne obejmujące np. poczucie krzywdy, które może motywować poszczególne jednostki do podejmowania określonych działań - nośnikiem tego poczucia jest chociażby ideologia,
„zapalniki – detonatory” przyjmujące zarówno na poziomie jednostkowym, jak i grupowym, charakter tzw. „wyzwalacza” działań terrorystycznych.
RXxehvUtsLt34
Na ilustracji jest piramida podzielona w poziomie na cztery warstwy. Na każdej z nich jest hasło. Hasła od dołu piramidy do góry: przyczyny strukturalne, przyspieszacze, przyczyny motywacyjne, detonatory.
Przyczyny działań terrorystycznych
Źródło: Englishsquare.pl sp. z o.o., licencja: CC BY-SA 3.0.
Skutki terroryzmu
Konsekwencje terroryzmu są różnorakie. Mają one wymiar krótkookresowy i długoterminowy. Można jednak je pogrupować na trzy zasadnicze rodzaje:
Skutki terroryzmu - opisy do rozwinięcia
RQN2O66TXKTJA
1. Polityczne – zmiana preferencji wyborczych: wzrost poparcia dla partii politycznych populistycznych i konserwatywnych (gdy mamy do czynienia z negatywną, potępiającą reakcją społeczeństwa na akty terroru) albo wzmocnienie akceptacji dla ruchów nacjonalistycznych, separatystycznych czy fundamentalistycznych wśród określonej grupy społecznej; zawiązanie się międzynarodowej koalicji na rzecz zwalczania terroryzmu implikuje upadek niektórych rządów (np. Afganistan, Iraku)., 2. Społeczne – trauma po stracie bliskich, którzy zginęli w atakach; większy lęk i panika oraz wzrost poczucia zagrożenia i zastraszenia wśród poszkodowanych i ogółu społeczeństwa. To z kolei może skutkować destabilizacją państwa., 3. Gospodarcze – wzrost kosztów związanych z wydatkami na rzecz walki z terroryzmem, destabilizacja ekonomiczna, wahania indeksów giełdowych, zwiększenie cen ropy naftowej czy zmniejszenie ruchu turystycznego w niektórych częściach świata.
1. Polityczne – zmiana preferencji wyborczych: wzrost poparcia dla partii politycznych populistycznych i konserwatywnych (gdy mamy do czynienia z negatywną, potępiającą reakcją społeczeństwa na akty terroru) albo wzmocnienie akceptacji dla ruchów nacjonalistycznych, separatystycznych czy fundamentalistycznych wśród określonej grupy społecznej; zawiązanie się międzynarodowej koalicji na rzecz zwalczania terroryzmu implikuje upadek niektórych rządów (np. Afganistan, Iraku)., 2. Społeczne – trauma po stracie bliskich, którzy zginęli w atakach; większy lęk i panika oraz wzrost poczucia zagrożenia i zastraszenia wśród poszkodowanych i ogółu społeczeństwa. To z kolei może skutkować destabilizacją państwa., 3. Gospodarcze – wzrost kosztów związanych z wydatkami na rzecz walki z terroryzmem, destabilizacja ekonomiczna, wahania indeksów giełdowych, zwiększenie cen ropy naftowej czy zmniejszenie ruchu turystycznego w niektórych częściach świata.
Nieudokumentowane migracje a terroryzm dżihadystyczny
Raport Europolu z 2019 roku potwierdza, że - podobnie jak w poprzednich latach - nie ma oznak systematycznego wykorzystywania nieudokumentowanych migracji przez organizacje terrorystyczne. W rzeczywistości, w ponad 70% przypadków aresztowań związanych z terroryzmem dżihadystycznym, których obywatelstwo zgłoszono Europolowi, aresztowane osoby były obywatelami danego kraju UE.
Przykłady aktów terrorystycznych z początku XXI wieku
Rm7s9sIa3WpuD
Wybierz jedno nowe słowo poznane podczas dzisiejszej lekcji i ułóż z nim zdanie.
Źródło: Englishsquare.pl Sp. z o.o., licencja: CC BY-SA 3.0.
Zwalczanie terroryzmu
W obrębie Unii Europejskiej kwestie zwalczania terroryzmu regulują obecnie dwa zasadnicze dokumenty: Strategia Unii Europejskiej w zakresie zwalczania terroryzmu z 2005 roku oraz zaktualizowany w tymże roku Plan działania dotyczący zjawiska terroryzmu. Strategia jest głównym aktem systematyzującym omawianą problematykę i wskazującym cztery płaszczyzny zwalczania omawianego zjawiska.
RpzL0ApNbeI1B
Mapa myśli. Lista elementów: Nazwa kategorii: [bold]zwalczanie terroryzmu[/]Elementy należące do kategorii [bold]zwalczanie terroryzmu[/]Nazwa kategorii: [bold]zapobieganie[/]
— polegające na
zastosowaniu
wszelkich możliwych metod
i środków w celu
zminimalizowania liczby
osób chcących wstąpić
do organizacji
terrorystycznychNazwa kategorii: [bold]ochrona[/]
— dotycząca działań
zabezpieczających zarówno
osoby, jak i infrastrukturę
przed atakami terrorystówNazwa kategorii: [bold]ściganie[/]
— obejmujące proces
zwalczania wszelkich
przejawów terroryzmuNazwa kategorii: [bold]reagowanie[/]
— polegające na
wypracowaniu
modelu zarządzania
kryzysowego w celu
ograniczenia skutków ataku
terrorystycznegoKoniec elementów należących do kategorii [bold]zwalczanie terroryzmu[/]
Mapa myśli. Lista elementów: Nazwa kategorii: [bold]zwalczanie terroryzmu[/]Elementy należące do kategorii [bold]zwalczanie terroryzmu[/]Nazwa kategorii: [bold]zapobieganie[/]
— polegające na
zastosowaniu
wszelkich możliwych metod
i środków w celu
zminimalizowania liczby
osób chcących wstąpić
do organizacji
terrorystycznychNazwa kategorii: [bold]ochrona[/]
— dotycząca działań
zabezpieczających zarówno
osoby, jak i infrastrukturę
przed atakami terrorystówNazwa kategorii: [bold]ściganie[/]
— obejmujące proces
zwalczania wszelkich
przejawów terroryzmuNazwa kategorii: [bold]reagowanie[/]
— polegające na
wypracowaniu
modelu zarządzania
kryzysowego w celu
ograniczenia skutków ataku
terrorystycznegoKoniec elementów należących do kategorii [bold]zwalczanie terroryzmu[/]
Źródło: Englishsquare.pl sp. z o.o., licencja: CC BY-SA 3.0.
Efektywne przeciwdziałanie terroryzmowi i zwalczanie go powinny być realizowane w obrębie następujących obszarów:
Zwalczanie terroryzmu - opisy do rozwinięcia
R1LfqtyCfQmbd
Zapobieganie wszelkiego rodzaju przedsięwzięcia podejmowane w celu powstrzymania osób lub ugrupowań zmierzających do stosowania działań terrorystycznych. Zapobieganie terroryzmowi powinno sprowadzać się przede wszystkim do rozpoznania zagrożeń poprzez stosowanie działań operacyjno‑rozpoznawczych. Stosować je mają wszelkiego rodzaju służby państwowe powołane właśnie w tym celu. Zaletą tego typu działań jest możliwość przewidywania potencjalnych niebezpieczeństw ze wskazaniem ewentualnych celów ataku. Zgromadzona w ten sposób wiedza pozwala na podjęcie oraz zastosowanie odpowiednich metod i środków, zaś skuteczność tego typu działań jest uzależniona od doświadczenia i sprawności wyżej wymienionych, wyspecjalizowanych agend państwowych (wywiad, kontrwywiad) oraz międzynarodowej współpracy i wymiany doświadczeń w sferze walki z terroryzmem., Zwalczanie wysiłki zmierzające do zidentyfikowania struktur terrorystycznych, unieszkodliwienia ich i uniemożliwienia odtworzenia istniejących struktur; fizyczna likwidacja terroryzmu, będąca domeną wszelkich jednostek i oddziałów antyterrorystycznych, wyspecjalizowanych w tego typu przedsięwzięciach., Ochrona efektywne zabezpieczenie przed atakiem terrorystycznym osób i infrastruktury., Reagowanie wysiłki zmierzające do zminimalizowania skutków ewentualnego zamachu terrorystycznego.
Prognozowanie
analiza rzeczywistych i potencjalnych celów, środków i metod stosowanych przez terrorystów, szacowanie ofiar, wskazywanie możliwych sprawców.
Zapobieganie wszelkiego rodzaju przedsięwzięcia podejmowane w celu powstrzymania osób lub ugrupowań zmierzających do stosowania działań terrorystycznych. Zapobieganie terroryzmowi powinno sprowadzać się przede wszystkim do rozpoznania zagrożeń poprzez stosowanie działań operacyjno‑rozpoznawczych. Stosować je mają wszelkiego rodzaju służby państwowe powołane właśnie w tym celu. Zaletą tego typu działań jest możliwość przewidywania potencjalnych niebezpieczeństw ze wskazaniem ewentualnych celów ataku. Zgromadzona w ten sposób wiedza pozwala na podjęcie oraz zastosowanie odpowiednich metod i środków, zaś skuteczność tego typu działań jest uzależniona od doświadczenia i sprawności wyżej wymienionych, wyspecjalizowanych agend państwowych (wywiad, kontrwywiad) oraz międzynarodowej współpracy i wymiany doświadczeń w sferze walki z terroryzmem., Zwalczanie wysiłki zmierzające do zidentyfikowania struktur terrorystycznych, unieszkodliwienia ich i uniemożliwienia odtworzenia istniejących struktur; fizyczna likwidacja terroryzmu, będąca domeną wszelkich jednostek i oddziałów antyterrorystycznych, wyspecjalizowanych w tego typu przedsięwzięciach., Ochrona efektywne zabezpieczenie przed atakiem terrorystycznym osób i infrastruktury., Reagowanie wysiłki zmierzające do zminimalizowania skutków ewentualnego zamachu terrorystycznego.
Prognozowanie
analiza rzeczywistych i potencjalnych celów, środków i metod stosowanych przez terrorystów, szacowanie ofiar, wskazywanie możliwych sprawców.
Elementem powiązanym z pięcioma wymienionymi obszarami jest likwidacja skutków zamachu terrorystycznego. Konsekwencją czynu agresji są zniszczenia, ofiary śmiertelne wśród ludności, stan zastraszenia itp. Likwidacja skutków zamachu powinna polegać więc na ewakuacji ludności, ratownictwie, udzielaniu pomocy poszkodowanym. Aby skutecznie realizować te zadania, konieczne jest wypracowanie modelu postępowania i współpracy między poszczególnymi ogniwami administracji państwowej, wyspecjalizowanych służb i struktur międzynarodowych.
