Przegląd działań Unii Europejskiej w zakresie walki z terroryzmem

Bezpieczeństwo jest jednym z głównych priorytetów Europejczyków, a zdecydowana większość z nich chce, by Unia Europejska robiła więcej w walce z terroryzmem. Od 2015 roku, a więc wraz ze wzrostem liczby ataków terrorystycznych w Europie, zwiększył się zakres działań Unii Europejskiej mający na celu zapobieganie nowym aktom terroryzmu.

Działania w zakresie przeciwdziałania terroryzmowi dotyczą między innymi dokładniejszej kontroli na granicach. Aby to osiągnąć, wprowadzono w pierwszej kolejności systematyczne kontrole na granicach zewnętrznych Unii Europejskiej. Nowe rozporządzenie z 2017 roku nałożyło na państwa członkowskie obowiązek systematycznego sprawdzania danych wszystkich osób – w tym obywateli unijnych, którzy wjeżdżają na terytorium Unii lub je opuszczają. Takie sprawdzanie odbywa się teraz poprzez dostępne bazy danych, między innymi bazę zgubionych i skradzionych dokumentów oraz tak zwany System Informacyjny Schengen. Kontrole dotyczą granic lądowych, morskich i powietrznych. Europosłanka Monica Macovei, prezentując sprawozdanie z prac nad nowymi przepisami, powiedziała: „Każde życie, które możemy uratować poprzez zidentyfikowanie potencjalnego »cudzoziemskiego bojownika« warte jest wysiłku, a systematyczne kontrole i poszerzanie baz danych są konieczne dla zapewnienia naszym obywatelom minimalnej ochrony, bo to nasz obowiązek”. Również w 2017 roku państwa członkowskie podjęły inne działanie na rzecz zwiększenia kontroli na granicach. Uzgodniono wówczas wspólny elektroniczny system wjazdu⁄wyjazdu, który rejestruje informacje o wjeździe, wyjeździe i odmowie wjazdu obywateli państw trzecich (zarówno tych, co do których wymagane jest posiadanie wizy, jak i zwolnionych z obowiązku wizowego), którzy przekraczają zewnętrzne granice obszaru Schengen. Taki system wjazdu⁄wyjazdu przynosi także korzyści podróżnym. Zastępuje stemplowanie paszportów i zmniejsza czas oczekiwania w punktach granicznych. Europosłanka Agustín Díaz De Mera García Consuegra wyjaśniła, że dzięki elektronicznemu systemowi „(…) łatwiej będzie zapobiec takim zamachom jak ten na jarmark bożonarodzeniowy w Berlinie, którego sprawca posługiwał się 15 różnymi tożsamościami”.

Kolejne działania przeciwdziałające terroryzmowi koncentrują się na rozszerzaniu katalogu przestępstw związanych z terroryzmem. W tym celu przyjęto dyrektywę, którą państwa członkowskie miały obowiązek wdrożenia do prawa krajowego do września 2018 roku. W poszerzonej liście znalazły się czyny związane z przygotowaniami do działań terrorystycznych. Za przestępstwo uznano: podróże za granicę w celu przyłączenia się do grupy terrorystycznej, a następnie powrót do krajów Unii z zamiarem przeprowadzenia ataku terrorystycznego; rekrutację w celach terrorystycznych; trenowanie terrorystów lub uczestniczenie w treningach; pomaganie, nakłanianie lub zamiar dokonania aktu terrorystycznego; publiczne zachęcanie do terroryzmu, gloryfikacja terroryzmu; finansowanie terroryzmu lub grup terrorystycznych.

Przepisy unijne w kontekście walki z terroryzmem zawarto także w dyrektywie dotyczącej przelotów pasażera z maja 2016 roku. Linie lotnicze obsługujące loty spoza i do Unii Europejskiej zostały zobowiązane do przekazywania organom krajowym danych swoich pasażerów takich jak nazwiska, daty podróży, plan podróży i metoda płatności. Dane te są wykorzystywane do zapobiegania, wykrywania i ścigania przestępstw terrorystycznych i innych poważnych przestępstw. Dyrektywę ogłoszono dopiero po ponad pięcioletnich negocjacjach. Była ona kontrowersyjna; część europosłów domagała się gwarancji danych osobowych, szczególnie tych wrażliwych takich jak pochodzenie rasowe, poglądy polityczne, orientacja seksualna.

Skutecznym środkiem powstrzymywania terrorystów jest ograniczanie ich źródeł dochodów i zakłócenie logistyki. Parlament Europejski chce, aby państwa członkowskie śledziły podejrzane transakcje finansowe i organizacje charytatywne, a także bliżej przyglądały się handlowi ropą naftową, papierosami, złotem, klejnotami i dziełami sztuki. Aby ograniczyć przepływy finansowe wśród terrorystów, znowelizowano unijną dyrektywę w sprawie przeciwdziałania praniu pieniędzy. Tak więc zaostrzono zasady dotyczące wirtualnych platform walutowych i anonimowych kart przedpłaconych. Ponadto Komisja Europejska uruchomiła Unijne Obserwatorium i Forum do spraw Łańcucha Bloków, aby monitorować waluty wirtualne takie jak Bitcoin.

Unia Europejska wzmacnia także kontrolę nad nabywaniem i posiadaniem broni po to, by nie trafiała ona w ręce terrorystów. Znowelizowana dyrektywa w sprawie broni palnej zamyka luki prawne, dzięki którym terroryści mogli korzystać z ponownie przetworzonej broni, na przykład podczas ataków w Paryżu w 2015 roku. Dyrektywa wymusiła od państw członkowskich wprowadzanie odpowiedniego systemu monitorowania posiadaczy broni, z zachowaniem wyjątków dla myśliwych, profesjonalnych sportowców, muzeów, kolekcjonerów i uczestników grup rekonstrukcyjnych.

Ważnym aspektem walki z terroryzmem w Unii Europejskiej są także strategie zapobiegające ekstremizmowi obywateli unijnych. W 2015 roku zatwierdzono rezolucję w sprawie zapobiegania radykalizacji oraz rekrutacji obywateli europejskich przez organizacje terrorystyczne. Dokument ten zawiera wiele wskazówek: zaproponowano konfiskaty paszportów i zamrażania aktywów finansowych obywateli planujących przyłączenie się do organizacji terrorystycznych; zachęcono do tworzenia systemów wsparcia (na przykład infolinii) dla członków rodzin i bliskich osoby, wobec której mają oni obawy, że uległa radykalizacji lub zamierza wyjechać z terytorium UE w celu przyłączenia się do organizacji terrorystycznej. Podkreślono także potrzebę wzmocnienia dialogu międzykulturowego poprzez systemy edukacyjne oraz poprawy sytuacji w „trudnych” dzielnicach w celu zapobiegania marginalizacji i wspierania integracji. Europosłowie zalecili także izolowanie więźniów, o których wiadomo, że wyznają brutalny ekstremizm lub zostali zwerbowani przez organizacje terrorystyczne. Podkreślili także konieczność natychmiastowego usuwania wszelkich nielegalnych treści rozpowszechniających w internecie ekstremizm, ale przy pełnym poszanowaniu praworządności i praw podstawowych.

Strategia Unii Europejskiej w zakresie walki z terroryzmem opiera się na czterech filarach: zapobieganiu, ochronie, ściganiu i reagowaniu. Mimo że walka z terroryzmem należy przede wszystkim do kompetencji krajowych, to kooperacja państw członkowskich w ramach Unii stała się głównym filarem współpracy w tym zakresie.