R4x3VT9G58v7q
Zdjęcie przedstawia zabudowania miasta. Są to wieżowce oraz niższe i nowoczesne budynki.

14. Miasta świata - funkcje, typy fizjonomiczne miast i formy zespołów miejskich

Źródło: dostępny w internecie: https://pxhere.com/pl/photo/163, domena publiczna.

Duża część z nas mieszka w miastach. Na co dzień odwiedzamy rozmaite miejsca: sklepy, pocztę, fryzjera. Rodzice, znajomi pracują w zakładach przemysłowych lub usługowych. Jest to oczywiste i zazwyczaj nie zastanawiamy się, z czego znane jest nasze miasto. Jakie jest główne źródło dochodów większości mieszkańców? Być może w naszym mieście znajduje się szkoła wyższa, centrum biznesu lub bardzo ważne miejsce kultu religijnego? Jakie funkcje pełnią poszczególne miasta i czym się różnią? Ten materiał pomoże Ci określić funkcje miast na podstawie różnych kryteriów. Być może spojrzysz także na swoje miasto z całkiem innego punktu widzenia.

Rozwój społeczno‑gospodarczy powoduje, że miasta przez cały czas zmieniają swoje funkcje. Jest to tak zwana sukcesja funkcji, która dotyczy do pewnego stopnia wszystkich większych miast świata.

Bardzo dobrym przykładem tego zjawiska jest Toruń, który od XIII do XVIII w. dzięki dogodnemu położeniu fizycznogeograficznemu i komunikacyjnemu pełnił głównie funkcję handlową. Podczas rozbiorów, gdy miasto znalazło się w zaborze pruskim, charakterystyczna była dla niego funkcja militarno‑strategiczna (jako twierdza graniczna i siedziba garnizonów wojskowych). Podczas dwudziestolecia międzywojennego zaczęła wysuwać się na pierwszy plan funkcja administracyjna (siedziba województwa pomorskiego). Po II wojnie światowej, w wyniku przeniesienia pracowników naukowych uniwersytetu w Wilnie, Toruń stał się miastem uniwersyteckim, a na skutek rozwoju przemysłu chemicznego (np. Elana, Merinotex), również dominującą była funkcja przemysłowa. Dziś – jak twierdzi prof. Daniela Szymańska – miasto to pełni głównie funkcje: naukową, kulturalno‑oświatową, turystyczną, administracyjną, przemysłową i pielgrzymkową.

Świadectwem zmian funkcji miast w czasie jest zróżnicowanie ich zabudowy. W wielu z nich można dostrzec budynki i infrastrukturę pochodzącą z różnych epok historycznych.

R1c5jmdOjUiDE
Na pierwszym planie widoczny jest fragment Zespołu Staromiejskiego Torunia pochodzącego ze średniowiecza. W oddali natomiast rozciągają się blokowiska będące pozostałością po okresie komunistycznym.
Źródło: D. Galus, Toruń, dzielnica Starego i Nowego Miasta w obrębie murów miejskich, 1233, 1264, dostępny w internecie: commons.wikimedia.org, licencja: CC BY-SA 3.0.
Twoje cele
  • Określisz, jakie funkcje mogą pełnić miasta.

  • Omówisz czynniki determinujące funkcje miast.

  • Wyjaśnisz, na czym polegają poszczególne funkcje miast.

  • Zdefiniujesz pojęcie fizjonomii miasta.

  • Rozróżnisz typy fizjonomiczne miast, wymienisz ich główne cechy i podasz przykłady miast zaliczanych do każdego z typów.

  • Dostrzeżesz związki między typami fizjonomicznymi miast a kręgami cywilizacyjnymi i poziomem rozwoju społeczno‑gospodarczego państw, w których są one położone.

  • Ocenisz rolę czynnika historycznego we współczesnej fizjonomii miast.