Tekst do ćwiczeń

Bogurodzica

Bogurodzica dziewica, Bogiem sławienaBogiem sławienaBogiem sławiena Maryja,
U twego syna GospodzinaU twego syna GospodzinaU twego syna Gospodzina Matko zwolenazwolenazwolena, Maryja!
ZyszczyzyszczyZyszczy nam, spuścispuścispuści nam.
KyrieleisonKyrieleisonKyrieleison.

Twego dzielatwego dzielaTwego dziela Krzciciela, bożyczebożyczebożycze,
Usłysz głosy, napełń myśli człowiecze.
Słysz modlitwę, jążjążjąż nosimy,

A dać raczy, jegoż prosimy.
A na świecie zbożny pobytzbożny pobytzbożny pobyt,
Po żywocie rajski przebytrajski przebytrajski przebyt.
Kyrieleison.

CART2 Źródło: Bogurodzica, [w:] Wojciech Ryszard Rzepka, Wiesław Wydra, Chrestomatia staropolska. Teksty do 1543 roku, Wrocław 1984, s. 135.
Bogiem sławiena
u twego syna Gospodzina
zwolena
zyszczy
spuści
Kyrieleison
Twego dziela
bożycze
jąż
zbożny pobyt
rajski przebyt
Ćwiczenie 1

Określ, kto jest adresatem w pierwszej i drugiej zwrotce Bogurodzicy.

R1YbKkMSebELg
(Uzupełnij).
1
Ćwiczenie 2

Wypisz cechy Marii przedstawione w pieśni.

RMyIyhafArhnI
(Uzupełnij).
1
Ćwiczenie 3

Wskaż adresatów próśb formułowanych w Bogurodzicy. Czego te prośby dotyczą?

RP98wPUAiIJMT
(Uzupełnij).
Ćwiczenie 4

Wyjaśnij, dlaczego Jan Chrzciciel jest pośrednikiem między Chrystusem a ludźmi.

RH7RMbu8qwmdD
(Uzupełnij).
Ćwiczenie 5
R1cO4BZSrdWGk1
Dokończ poniższe zdanie. Wybierz właściwą odpowiedź spośród podanych. W drugiej strofie Bogurodzicy wierni... Możliwe odpowiedzi: 1. przepraszają za popełnione grzechy., 2. wychwalają Boga i głoszą chwałę Jego królestwa., 3. proszą o łaski w życiu doczesnym i po śmierci łaskę zbawienia oraz życia wiecznego., 4. dziękują za otrzymane łaski.
Źródło: Contentplus.pl sp. z o.o., licencja: CC BY 3.0.
RozsNDQ4RcmEu
Ćwiczenie 6
Zaznacz prawidłowe zdania. Możliwe odpowiedzi: 1. Bogurodzica jest pierwszym
RgWsTrVMV4Fql
Ćwiczenie 7
Zaznacz, jakie było przeznaczenie Bogurodzicy. Możliwe odpowiedzi: 1. Śpiew., 2. Recytacja.
11
Ćwiczenie 8

Uzupełnij mapę myśli, wpisując, jak Matka Boża była postrzegana w średniowieczu oraz jakie cechy są jej przypisane w Bogurodzicy.

R1TDyqM2L7rgZ
Mapa myśli. Lista elementów:
  • Nazwa kategorii: Jan Chrzciciel
    • Elementy należące do kategorii Jan Chrzciciel
    • Nazwa kategorii:
    • Nazwa kategorii:
    • Nazwa kategorii:
    • Nazwa kategorii:
    • Nazwa kategorii:
    • Koniec elementów należących do kategorii Jan Chrzciciel
R9TIyZ25GyQhf
(Uzupełnij).
Ćwiczenie 9

Wymień cechy Bogurodzicy jako modlitwy i pieśni religijnej.

R1E5uuPYvYkSz
(Uzupełnij).
Ćwiczenie 10
RXULOO5L2OPTU
Korzystając z podanych w materiale cech wiersza średniowiecznego, uzupełnij tabelę. Do podanych informacji dopasuj właściwe odpowiedzi.
Źródło: Learnetic SA, licencja: CC BY 4.0.
Ważne!

Aby sprawdzić, jak anonimowy autor Bogurodzicy zbudował swój utwór, należy:

  1. Podzielić strofę na grupy sylab tworzących słowa lub zwroty i wyrażenia:

Bogurodzica (5) dziewica (3), Bogiem sławiena (5) Maryja, (3) U twego Syna (5) Gospodzina (4) matko zwolena, (5) Maryja! (3) Zyszczy nam, (3) spu[ś]ci nam (3)

  1. Przypomnieć sobie, jaki był układ rymów w poszczególnych wersach.

Bogurodzica → dziewica,            Bogiem sławiena ↓       Maryja, ↓
U twego Syna → Gospodzina       matko zwolena,       Maryja!
Zyszczy nam, → spu[ś]ci nam

  1. Po sprawdzeniu układu sylab i rymów można dostrzec trzy podstawowe zasady, które decydują o kształcie pieśni. Były one w wiekach XI–XIII zalecane przy tworzeniu dzieła literackiego.

– dwójkowość, – kontrast, – podobieństwo.

Ćwiczenie 11
R6IEmqrsEeN1x1
Wyszukaj w pierwszej strofie Bogurodzicy dowodów na zastosowanie: zasady dwójkowości i zasady prawdopodobieństwa. Dwójkowość Możliwe odpowiedzi: 1. Znaczenie próśb w ostatnim wersie tej strofy jest bliskie synonimicznemu., 2. Wersy pierwszy i drugi są bardzo podobne, gdyż mają niemal tyle samo sylab i kończą się imieniem Matki Bożej., 3. Dwa razy użyte imię Maryja., 4. Obie prośby (zyszczy, spuści) składają się z dwóch sylab., 5. Dwa układy rymów (poziomy i pionowy). Podobieństwo Możliwe odpowiedzi: 1. Znaczenie próśb w ostatnim wersie tej strofy jest bliskie synonimicznemu., 2. Wersy pierwszy i drugi są bardzo podobne, gdyż mają niemal tyle samo sylab i kończą się imieniem Matki Bożej., 3. Dwa razy użyte imię Maryja., 4. Obie prośby (zyszczy, spuści) składają się z dwóch sylab., 5. Dwa układy rymów (poziomy i pionowy).
Źródło: Contentplus.pl sp. z o.o., licencja: CC BY 3.0.
Ćwiczenie 12

Wyjaśnij, co wynika z tego, że zachowana jest zasada dwójkowości i podobieństwa.

Ro4t1TRVUSkTd
(Uzupełnij).
Ćwiczenie 13

Wyjaśnij, jakiego środka stylistycznego użył autor w następujących wyrażeniach: Bogurodzica Dziewica, U Twego Syna Gospodzina i jaka jest jego funkcja.

RZ7P9WaVT1wqB
(Uzupełnij).
Polecenie 1

Wyszukaj w dowolnych źródłach i podaj przykłady średniowiecznych przedstawień ikonograficznych, które ukazują Matkę Boską i jej Syna.

R1SJEC42jtk3J
(Uzupełnij).
1
Ćwiczenie 14
Zapoznaj się z opisem ikony przedstawiającej kompozycję deesis. Opisz, na czym polegają podobieństwa pomiędzy tekstem Bogurodzicy a treścią ikony.
Zapoznaj się z opisem ikony przedstawiającej kompozycję deesis. Opisz, na czym polegają podobieństwa pomiędzy tekstem Bogurodzicy a treścią ikony.
RWu3GV0PGOFI4
Deesis mozajka XIIIw. w Hagia Sophia (Istambuł, Turcja)
Źródło: Myrabella, Wikimedia Commons, licencja: CC BY-SA 3.0.
RMbP6uTrrX7Vi
(Uzupełnij).
1
Ćwiczenie 15
Zapoznaj się z opisami poniższych obrazów średniowiecznych. Wskaż, które z nich korespondują z wizerunkiem Matki Boskiej, w Bogurodzicy uzasadnij swoją odpowiedź.
Zapoznaj się z opisami poniższych obrazów średniowiecznych. Wskaż, które z nich korespondują z wizerunkiem Matki Boskiej, w Bogurodzicy uzasadnij swoją odpowiedź.

Wskaż obrazy średniowieczne, które korespondują z wizerunkiem Matki Boskiej w Bogurodzicy. Uzasadnij swoją odpowiedź.

R1QM05cOOgbKX
Giotto, Maestà Ognissanti, ok. 1310
Źródło: Wikimedia Commons, domena publiczna.
R4g4uL0LrQgvL
Fra Angelico, Zwiastowanie, ok. 1426
Źródło: domena publiczna.
RyUgRKtF7poJM
Anonim, Pietà z Tubądzina, ok. 1450
Źródło: Wikimedia Commons, domena publiczna.
RjaIzQvMQ4GDr
Cenni di Pepo, Tronująca Madonna z aniołami, ok. 1285
Źródło: Wikimedia Commons, domena publiczna.
RNyKdwzOUyxly
(Uzupełnij).
Polecenie 2

Na podstawie podanych informacji w temacie lekcji ułóż krzyżówkę, której rozwiązaniem będzie Bogurodzica. Zredaguj hasła wraz z pytaniami.

RiHsSUY16revY
Źródło: Learnetic SA, licencja: CC BY 4.0.
Polecenie 2

Na podstawie podanych informacji w temacie lekcji zredaguj hasła do krzyżówki wraz pytaniami, której rozwiązaniem będzie Bogurodzica.

R1bRStatJGd2l
(Uzupełnij).
Dla zainteresowanych

Więcej materiałów o Bogurodzicy znajdziesz na stronie https://zpe.gov.pl/

Tematy lekcji:

Bogurodzica - pieśń, która rozbrzmiewała pod Grunwaldem.

Bogurodzica jako pieśń ojczysta.

Bogurodzica jako pieśń wyrastająca ze średniowiecznego kultu maryjnego.

Czy na pewno rozumiemy Bogurodzicę?

Archaizmy w najstarszej polskiej pieśni.

Poezja religijna czasu wojny – Modlitwa do Bogarodzicy Krzysztofa Kamila Baczyńskiego.

Bogurodzica jako inspiracja dla twórców późniejszych epok.

Bogurodzica - zabytek muzyki polskiej.

Zabytki polskiej muzyki -Bogurodzica.