Zdjęcie przedstawia głowę Matki Boskiej. Ma ona pociągłą twarz i głęboko osadzone oczy. Na głowie ma chustę.
Zdjęcie przedstawia głowę Matki Boskiej. Ma ona pociągłą twarz i głęboko osadzone oczy. Na głowie ma chustę.
Zagadki Bogurodzicy
Fragment XIII wiecznej ikony z motywem deesis
Źródło: domena publiczna.
W XV w. Bogurodzica miała nie tylko znaczenie religijne, ale pełniła też funkcję hymnu rycerstwa polskiego. Jako pierwszy w naszym rodzimym języku utwór poetycki o tak wysokim poziomie artystycznym, a także jako pieśń o szczególnej wadze dla całego narodu, stanowiła ważną inspirację dla twórców następnych epok, np. dla romantyków – Adama Mickiewicza i Juliusza Słowackiego, a później także dla poetów należących do pokolenia Kolumbów, m.in. Krzysztofa Kamila Baczyńskiego.
Roman MazurkiewiczSiedem pieczęci Bogurodzicy
[Bogurodzica] była katechizmem rycerstwa polskiego w średniowieczu i na przełomie czasów nowożytnych. Nie darmo LaskiLaskiLaski, TaszyckiTaszyckiTaszycki i HerburtHerburtHerburt kładli ją na czele zbiorów praw polskich, niby pierwszą naszą konstytucję. Była hejnałem (pieśnią poranną) żołnierstwa polskiego, pieśnią przedbitewną, ale i zarazem pieśnią uroczystą ceremonialną w ważnych chwilach życia publiczno‑obywatelskiego.
3 Źródło: Roman Mazurkiewicz, Siedem pieczęci Bogurodzicy, dostępny w internecie: http://staropolska.pl/sredniowiecze/poezja_religijna/bogurodzica/siedem.html.
Laski
prymas Polski w latach 1510‑1531, na zlecenie króla opracował dokument będący spisem wszystkich statutów, przywilejów szlacheckich, konstytucji sejmowych; na początku Statutu Królestwa Polskiego umieszczono Bogurodzicę
Taszycki
historyk języka polskiego, od 1946 r. profesor Uniwersytetu Jagiellońskiego, autor m.in Zasad pisowni polskiej i interpunkcji ze słownikiem ortograficznym, edytor wielu zabytków literatury staropolskiej
Herburt
kasztelan sanocki, polski historyk i humanista, autor dzieł o tematyce religijnej, historycznej oraz zbioru praw polskich pt. Statuta y przywileje koronne wydanego po jego śmierci w 1597 r., w którym umieszczono tekst Bogurodzicy
Audiobook
RLxp5KLkj0BnM
Nagranie dźwiękowe Bogurodzica jako symbol.
Nagranie dźwiękowe Bogurodzica jako symbol.
Bogurodzica jako symbol
Gdy w drugiej połowie XVI wieku Bogurodzica zaczęła zanikać, Bartłomiej Nowodworski, ksiądz Piotr Skarga, Piotr Ciekliński, może i Jan Zamoyski zmierzali do utrzymania jej popularności. Kawaler Maltański Bartłomiej Nowodworski, fundator szkół i stypendiów (między innymi „szkół nowodworskich” w Krakowie) „kazał wprowadzić Bogurodzicę do szkół polskich, zalecał śpiewanie jej przez młodzież i starszych, przypisując słowom Bogurodzicy jakiś dodatni, niemal magiczny wpływ na dusze polskie”. [...] (Mimo to)Bogurodzica, poczynając od XVI wieku, nieco ucichła. [...] Podobnie i w następnych wiekach [...] nie była pieśnią powszechną. [...]
Bogurodzicę śpiewano w 1621 roku podczas 40‑dniowej wojny chocimskiej. Śpiewano ją też i w czasie konfederacji barskiej i niekiedy w powstaniu kościuszkowskim. Nie przyjęła się ona jednak powszechnie i znana była tylko jako pieśń kościelna. Nie przyjęła się też Bogurodzica i wśród legionistów Dąbrowskiego jako nazbyt żałobna, twarda i trudna, a przy tym Francuzi nawet drwili z tej polskiej pieśni. Niemniej była ona znana, skoro pamiętnikarz legionowy Józef Drzewiecki podał, że w czasie kwietniowego marszu do Rzymu w 1798 roku ‒ przemarszu przez Loreto ‒ legioniści zaśpiewali Bogurodzicę „Piersiami całemi zaśpiewaliśmy pieśń naszą; głos to był ludu co miłosierdzia żebrał u opiekunki swojej”. [...]
Po prawie dwustu latach nikłego zainteresowania pieśnią, na początku XIX wieku wydobył ją z zapomnienia Julian Ursyn Niemcewicz, umieszczając ten hymn maryjny na początku swych Śpiewów historycznych. Nurt polskiej poezji romantycznej ugruntował sławę Bogurodzicy jako symbolu wiary i patriotyzmu. [...] W „Przedmowie do śpiewów historycznych” (Niemcewicz) pisze: „Uszanowanie, które starożytności winniśmy, pobudziło mnie do umieszczenia na czele dzieła tego najdawniejszej pieśni polskiej, Bogurodzicy, przez świętego Wojciecha pisanej, z nutą, jaką przodkowie nasi przed dziewięciuset laty śpiewali”. [...] (Inny pisarz romantyczny) Cyprian Norwid pisał: „...biorę sobie za cel rozejrzenie i odczytanie pieśni Boga‑Rodzica ze stanowiska historyczno‑literackiego”. Norwid „Bogurodzicę” nazywa poematem modlitewnym, i stwierdza, że pieśń ta „długo i częstotliwie była śpiewaną...". Wspomina Norwid, że [...] pieśń ta „ma dwa charaktery: katechistyczny i wojenny”. [...]
Tuż po wybuchu powstania listopadowego Słowacki, porwany entuzjazmem chwili, sięgnął do ideowej tradycji średniowiecznej „carmen patriae” i napisał „Hymn” (Bogurodzico...) [...]. Poeta wyraził w tym wierszu ideał powszechnej wolności o znamionach republikańskich, wartości niepodległej „własnej mogiły”, oblany ofiarą krwi wolnego ludu. Usiłował Słowacki porwać do walki o niepodległość inne narody wchodzące w skład dawnej Rzeczypospolitej, a przede wszystkim Litwinów i liczył na odzew narodu rosyjskiego przeciw carskiemu samowładztwu. [...]
O „Bogurodzicy” K.Ujejskiego, umieszczonej w „Śpiewniku narodowym” [...] (pisano): „Śpiew godny tej prastarej pieśni, która przez wiele wieków brzmiała wśród huku dział i brzęku szabel na ustach naszych rycerzy. Tu nasz rzewny poeta, [...] siedząc na zgliszczach miast i siół, patrząc boleśnie na [...] pomordowanych, na urągowiska wroga Ojczyzny, zanosi wraz z jękiem starców, matek, żon, sióstr i dzieci osieroconych swoją do Bogurodzicy skargę. Samo imię Królowej Polski obudzi w jego duszy otuchę; błaga więc z ufnością o litość. [...]” [...]
Tak więc Bogurodzica jako pieśń i jako najstarszy nasz drukowany zabytek poetycki stała się symbolem daleko wykraczającym zarówno poza dzieje pieśni religijnej i rycerskiej - jak i poza poezję. Okres romantyzmu i lata późniejsze utrwaliły sławę Bogurodzicy jako połączonego symbolu wiary religijnej i patriotyzmu. Motyw ten przewija się w twórczości wielu naszych poetów i pisarzy do dni dzisiejszych.
Marian PrzedpełskiBogurodzica i inne pieśni polskie końca XVIII wieku
Bogurodzica jako symbol
Gdy w drugiej połowie XVI w. Bogurodzica zaczęła zanikać, Bartłomiej Nowodworski, ks. Piotr Skarga, Piotr Ciekliński, może i Jan Zamoyski zmierzali do utrzymania jej popularności. Kawaler Maltański Bartłomiej Nowodworski, fundator szkół i stypendiów (m.in. „szkół nowodworskich” w Krakowie) kazał wprowadzić Bogurodzicę do szkół polskich, zalecał śpiewanie jej przez młodzież i starszych, przypisując słowom Bogurodzicy jakiś dodatni, niemal magiczny wpływ na dusze polskie. [...] [Mimo to] Bogurodzica, poczynając od XVI wieku, nieco ucichła. [...] Podobnie i w następnych wiekach [...] nie była pieśnią powszechną. [...]
Bogurodzicę śpiewano w 1621 r. podczas 40‑dniowej wojny chocimskiej. Śpiewano ją też i w czasie konfederacji barskiej i niekiedy w powstaniu kościuszkowskim. Nie przyjęła się ona jednak powszechnie i znana była tylko jako pieśń kościelna. Nie przyjęła się też Bogurodzica i wśród legionistów Dąbrowskiego jako nazbyt żałobna, twarda i trudna, a przy tym Francuzi nawet drwili z tej polskiej pieśni. Niemniej była ona znana, skoro pamiętnikarz legionowy Józef Drzewiecki podał, że w czasie kwietniowego marszu do Rzymu w 1798 r. ‒ przemarszu przez Loreto ‒ legioniści zaśpiewali Bogurodzicę. Piersiami całemi zaśpiewaliśmy pieśń naszą; głos to był ludu co miłosierdzia żebrał u opiekunki swojej. [...]
Po prawie dwustu latach nikłego zainteresowania pieśnią, na początku XIX w. wydobył ją z zapomnienia Julian Ursyn Niemcewicz, umieszczając ten hymn maryjny na początku swych Śpiewów historycznych. Nurt polskiej poezji romantycznej ugruntował sławę Bogurodzicy jako symbolu wiary i patriotyzmu. [...] W „Przedmowie do śpiewów historycznych” [Niemcewicz] pisze: Uszanowanie, które starożytności winniśmy, pobudziło mnie do umieszczenia na czele dzieła tego najdawniejszej pieśni polskiej, Bogurodzicy, przez świętego Wojciecha pisanej, z nutą, jaką przodkowie nasi przed dziewięciuset laty śpiewali. [...] [Inny pisarz romantyczny] Cyprian Norwid pisał: ...biorę sobie za cel rozejrzenie i odczytanie pieśni Boga‑Rodzica ze stanowiska historyczno‑literackiego. Norwid Bogurodzicę nazywa poematem modlitewnym, i [stwierdza,] że pieśń ta długo i częstotliwie była śpiewaną... . Wspomina Norwid, że [...] pieśń ta ma dwa charaktery: katechistyczny i wojenny. [...]
Tuż po wybuchu powstania listopadowego Słowacki, porwany entuzjazmem chwili, sięgnął do ideowej tradycji średniowiecznej „carmen patriae” i napisał Hymn” (Bogurodzico...) [...]. Poeta wyraził w tym wierszu ideał powszechnej wolności o znamionach republikańskich, wartości niepodległej własnej mogiły, oblany ofiarą krwi wolnego ludu. Usiłował Słowacki porwać do walki o niepodległość inne narody wchodzące w skład dawnej Rzeczypospolitej, a przede wszystkim Litwinów i liczył na odzew narodu rosyjskiego przeciw carskiemu samowładztwu. [...]
O Bogurodzicy K. Ujejskiego, umieszczonej w Śpiewniku narodowym [...] [pisano]: Śpiew godny tej prastarej pieśni, która przez wiele wieków brzmiała wśród huku dział i brzęku szabel na ustach naszych rycerzy. Tu nasz rzewny poeta, [...] siedząc na zgliszczach miast i siół, patrząc boleśnie na [...] pomordowanych, na urągowiska wroga Ojczyzny, zanosi wraz z jękiem starców, matek, żon, sióstr i dzieci osieroconych swoją do Bogurodzicy skargę. Samo imię Królowej Polski obudzi w jego duszy otuchę; błaga więc z ufnością o litość. [...] [...]
Tak więc Bogurodzica jako pieśń i jako najstarszy nasz drukowany zabytek poetycki stała się symbolem daleko wykraczającym zarówno poza dzieje pieśni religijnej i rycerskiej - jak i poza poezję. Okres romantyzmu i lata późniejsze utrwaliły sławę Bogurodzicy jako połączonego symbolu wiary religijnej i patriotyzmu. Motyw ten przewija się w twórczości wielu naszych poetów i pisarzy do dni dzisiejszych.
5 Źródło: Marian Przedpełski, Bogurodzica i inne pieśni polskie końca XVIII wieku, t. 11, „Bieżuńskie Zeszyty Historyczne” 1997, s. 11–18.
Polecenie 1
Zapoznaj się z treścią nagrania i wypisz w punktach historię odbioru Bogurodzicy w kolejnych epokach.
Zapoznaj się z treścią nagrania i wypisz w punktach historię odbioru Bogurodzicy w kolejnych epokach.
Zapoznaj się z treścią nagrania i wypisz w punktach historię odbioru Bogurodzicy w kolejnych epokach.
Wysłuchaj nagrania i zanotuj w punktach historię odbioru Bogurodzicy w kolejnych epokach.
RJYzVHUnoOklU
(Uzupełnij).
Polecenie 2
Wyjaśnij, dlaczego Bogurodzica nie przyjęła się jako pieśń legionistów polskich we Włoszech.
R1FyNwDKkVN0n
(Uzupełnij).
Polecenie 3
Określ symbolikę, którą niosła z sobą Bogurodzica w dobie romantyzmu i w latach późniejszych.
R1L2wCfBiFE5Q
(Uzupełnij).
Literackie dziedzictwo Bogurodzicy
sui generis
(łac.) dosł. „swego rodzaju”
Tomasz WroczyńskiLiterackie dziedziczenie „Bogurodzicy”
RUyvg7pQXfkij1
Obraz przedstawia postać młodej kobiety ubranej w udrapowaną szatę, z chustą na głowie. Kobieta ma szczupłą twarz, duże oczy, małe usta. Trzyma na rękach, na wysokości piersi małego chłopca w długiej szacie. Dziecko patrzy na twarz kobiety. Ma uniesiona prawą rękę w geście błogosławieństwa. Obie postacie maja nad głowami aureole.
Duccio di Buoninsegna, Madonna z Dzieciątkiem, ok. 1280
Źródło: Wikimedia Commons, domena publiczna.
Dzieje recepcji średniowiecznej Bogurodzicy oraz przeobrażenia motywu maryjnego wydają się zjawiskiem niezwykłym między innymi i z tego względu, iż dokumentują, cząstkowo rzecz jasna ale reprezentatywnie, jeden z głównych nurtów kształtowania się kultury polskiej. Ta sui generis pieśń religijna już w XV w. przez Jana Długosza traktowana była jako „pieśń ojczyzny” – „carmen patriae”; nowych znaczeń przydaje jej patriotyczny nurt poezji dziewiętnastowiecznej: otwiera Śpiewy historyczne Juliana Ursyna Niemcewicza, dwukrotnie nawiązuje do niej Słowacki — w powstańczym apelu z 1830 r. oraz w genezyjskim Królu – Duchu […]. Również i inny poeta, przedstawiciel krajowego romantyzmu Kornel Ujejski zamieścił w swoim cyklu z 1846 r. Skargi Jeremiego pieśń Do Bogarodzicy. […] Aluzyjność tego hymnu jest podwójna: z jednej strony czytelne okazują się nawiązania do tekstu średniowiecznego, z drugiej zaś poeta parafrazuje apel powstańczy Juliusza Słowackiego. W wieku XX motyw Bogarodzicy wielokrotnie powraca, zwłaszcza w literaturze czasów wojennych. Wybitny poeta walczącej Warszawy Krzysztof Kamil Baczyński w Modlitwie do Bogarodzicy czytelnie przywołuje zarówno tradycję romantyczną, jak i średniowiecznej hymnistyki; Bogarodzica pojawia się więc ponownie w wzbogaconych treściach i wzbogaconym kontekście kulturowym.
wrocz Źródło: Tomasz Wroczyński, Literackie dziedziczenie „Bogurodzicy”, „Rocznik Towarzystwa Literackiego im. Adama Mickiewicza” 1990, nr 25, s. 62.
Krzysztof Kamil BaczyńskiModlitwa do Bogarodzicy
Któraś wiodła jak bór pomruków ducha ziemi tej skutego w zbroi szereg, prowadź nocne drogi jego wnuków, byśmy milcząc umieli umierać.
Któraś była muzyki deszczem, a przejrzysta jak świt i płomień, daj nam usta jak obłoki niebieskie, które czyste – pod toczącym się gromem.
Która ziemi się uczyłaś przy Bogu, w której ziemia jak niebo się stała, daj nam z ognia twego pas i ostrogi, ale włóż je na człowiecze ciała.
Któraś serce jak morze rozdarła w synu ziemi i synu nieba, o, naucz matki nasze, jak cierpieć trzeba.
Która jesteś jak nad czarnym lasem blask – pogody słonecznej kościół, nagnij pochmurną broń naszą, gdy zaczniemy walczyć miłością.
21 III 44 r.
CART3 Źródło: Krzysztof Kamil Baczyński, Modlitwa do Bogarodzicy, [w:] tegoż, Utwory zebrane, t. 2, oprac. A. Kmita-Piorunowa, Kraków 1979, s. 107.
Tomasz WroczyńskiLiterackie dziedziczenie „Bogurodzicy”
Aluzyjność Modlitwy do Bogarodzicy wobec tekstu średniowiecznego realizuje się przede wszystkim w perspektywie religijnej: widać już ją w strukturze modlitwy skomponowanej według wzorców litanijnych z subtelnym wykorzystaniem anaforyanaforaanafory. Szczególnie nowatorska wydaje się jednak transpozycjatranspozycjatranspozycja charakteryzowanego już motywu macierzyństwa Bożego. Bogarodzica, boska a zarazem ludzka osnowa jej misji, misja Kobiety‑Matki i Matki Bożej zostaje w modlitwie Baczyńskiego przeobrażona w metaforyczny obraz ziemi i nieba. Odwołania do tego typu przestrzennej metaforyki, pełniące w całej twórczości autora Historii funkcję leitmotywuleitmowywuleitmotywu nabierają w Modlitwie do Bogarodzicy religijnego wymiaru […].
Wymiar religijny utworu Baczyńskiego realizuje się poprzez błagalną modlitwę zbiorowego podmiotu. […] W utworze wojennym prośba dotyczy łask cnoty: kardynalnej – męstwa oraz nadprzyrodzonej – miłości […].
W liryku Baczyńskiego dochodzi do twórczej kontaminacjikontaminacjakontaminacji dwóch zakresów tradycji: tej średniowiecznej, o wyrazistych cechach religijnych, i romantycznej wyrażającej się topikątopikatopiką narodowego – zbiorowego czynu. Tradycja literackatradycja literackaTradycja literacka, której istotę stanowi przecież aktywność strony biorącej, pozwala zobaczyć znacznie więcej, niż tylko to, co mogłoby wynikać z lektury pojedynczego tekstu poetyckiego. Już motyw Bogarodzicy, bez odwoływania się do wielkich ideologii XVII i XIX w. pozwala zauważyć specyficzny kształt kultury polskiej, tak chętnie zespalającej pierwiastki narodowe z religijnymi. Ewolucja tego motywu może więc służyć wyznaczaniu istotnych faz rozwoju świadomości zbiorowej Polaków.
wrocz2 Źródło: Tomasz Wroczyński, Literackie dziedziczenie „Bogurodzicy”, „Rocznik Towarzystwa Literackiego im. Adama Mickiewicza” 1990, s. 66–67.
Historii
wiersz K.K. Baczyńskiego powstały w marcu 1942 r. i opublikowany w tomiku Wiersze wybrane
leitmowywu
motyw przewodni
Hymn
(fragmenty)
Bogarodzico, Dziewico! Słuchaj nas, Matko Boża, To ojców naszych śpiew. Wolności błyszczy zorza, Wolności bije dzwon, Wolności rośnie krzew. Bogarodzico! Wolnego ludu śpiew Zanieś przed Boga tron.
Podnieście głos, rycerze, Niech grzmią wolności śpiewy, Wstrzęsną się Moskwy wieże. Wolności pieniem wzruszę Zimne granity Newy; [...] Do broni, bracia! do broni! Oto ludu zmartwychwstanie, Z ciemnej pognębienia toni, Z popiołów Feniks nowy Powstał lud — błogosław, Panie! Niech grzmi pieśń jak w dzień godowy.
Bogarodzico! Dziewico! Słuchaj nas, Matko Boża, To ojców naszych śpiew, Wolności błyszczy zorza, Wolności bije dzwon I wolnych płynie krew, Bogarodzico! Wolnego ludu krew, Zanieś przed Boga tron.
CART4 Źródło: Hymn, [w:] Juliusz Słowacki, Dzieła wybrane, t. I, Ossolineum Wrocław 1983, s. 7–8.
RMhp9a5asqlKF
Ćwiczenie 1
Zaznacz te elementy konstrukcji i języka wierszy Słowackiego i Baczyńskiego, które sugerują nawiązania do średniowiecznego pierwowzoru. Możliwe odpowiedzi: 1. zbiorowy podmiot mówiący, 2. zastosowanie apostrof, 3. podniosły ton, 4. litanijny charakter wierszy, 5. zastosowanie anafor
1
Ćwiczenie 2
Porównaj wizerunek Matki Boskiej ukazany w Bogurodzicy i w utworze Baczyńskiego.
R18g3XRtNTYSn
(Uzupełnij).
Zwróć uwagę na adresata w utworach średniowiecznym i u Baczyńskiego – czy jest jeden, a może wielu? Jak zostają ukazani?
W utworze średniowiecznym Maryja jest tą, za której pośrednictwem podmiot liryczny zwraca się do Boga. Funkcjonuje przede wszystkim jako matka Chrystusa. Nie w całym utworze zresztą jest ona adresatką, w drugiej strofie staje się nim sam Jezus.
U Baczyńskiego natomiast podmiot liryczny zwraca się wyłącznie do niej; to do Maryi zanosi prośby o to, by nauczyła cierpienia matki jego i innych walczących – co sugeruje, że podmiot liryczny bierze udział w walce zbrojnej i wypowiada się w imieniu swoich towarzyszy. W utworze tym Matka Boska zostaje ukazana jako uosobienie pogody, miłości i dobroci.
1
Ćwiczenie 3
Scharakteryzuj postawę, potrzeby, tęsknoty człowieka zwracającego się do Bogurodzicy w utworach Słowackiego i Baczyńskiego. Porównaj je z tymi, które dostrzegasz w utworze średniowiecznym.
RX8TMWeAQRu46
(Uzupełnij).
Zwróć uwagę na Moskwę oraz Newę pojawiające się w utworze Słowackiego. W przypadku wiersza Baczyńskiego zastanów się, do czego odnoszą się słowa o broni oraz umieraniu. Przypomnij sobie czas powstania obu utworów. Czy podobne zależności – intencji od czasu powstania – dostrzegasz w utworze średniowiecznym?
W utworze Słowackiego prośby, jakie zanosi podmiot liryczny do adresatki – Maryi – dotyczą problemu wolności, związane są ściśle z sytuacją polityczną, jaka panowała w latach 30. XIX wieku: utratą niepodległości przez Polskę, rozbiorami. Dlatego pojawiają się Moskwa oraz Newa, rosyjska rzeka – stanowią one odniesienie do aktualnej sytuacji, w jakiej znaleźli się Polacy.
Również w wierszu Baczyńskiego znajduje się wyraźne nawiązanie do realiów życia autora – czasu drugiej wojny światowej i prowadzonych walk. Podmiot liryczny prosi adresatkę, Maryję, o nauczenie, jak umierać, o wsparcie matek walczących w cierpieniu, wreszcie o nagięcie broni, gdy żołnierze zaczną „walczyć miłością”.
W obu zatem utworach – XIX‑wiecznym oraz XX‑wiecznym – figura Maryi i nawiązanie do średniowiecznego dzieła zostają przetworzone przez aktualną sytuację społeczno‑polityczną, zaadaptowane do realiów, w jakich przyszło żyć autorom dzieł. Tymczasem średniowieczny utwór odnosi się wyłącznie do kwestii religijnych, jest zawołaniem do Maryi – ale też Jezusa i Jana Chrzciciela – utrzymanym w duchu wiary, nie ukazujący aktualności tych postaci, nie przekładający potrzeb religijnych na inne sfery życia.
Zanim została Matką Boga… Wydarzenia z życia Marii Panny w malarstwie europejskim
Galeria zdjęć interaktywnych
1
R1SCB1LhtGAME
Ilustracja interaktywna to obraz przedstawiający komnatę, w której znajduje się jedenaście kobiet. Po prawej stronie wpółleży w łożu kobieta. Na głowie ma chustę. Patrzy się jak jedna z kobiet nalewa z dzbana do miski wodę do kąpieli niemowlęcia trzymanego przez młodą kobietę w długiej sukni. Przy niej przyklęka inna kobieta w długiej sukni. Nieopodal nich stoi pięć kobiet. Przyglądają się całej sytuacji. Po lewej stronie, na schodach prowadzących do drzwi na podwyższeniu stoją dwie postaci. Są w uścisku. Komnata, w której rozgrywa się cała sytuacja ma bogato zdobione ściany, pod sufitem są płaskorzeźby cherubinów. Opis punktów znajdujących się na ilustracji: 1. Narodziny Scena narodzin Marii jest jedną z dwudziestu przedstawień autorstwa włoskiego malarza Domenica Ghirlandaia, które znalazły się w postaci fresków na ścianach kościoła Santa Maria Novella we Florencji. Artysta umieścił wydarzenie w bogatym wnętrzu. Anna – matka Marii, odpoczywa, wsparta na łożu, wokół niej krzątają się towarzyszące porodowi kobiety. Dwie z nich trzymają nowo narodzone dziecko, przygotowując je do pierwszej kąpieli. 2. Narodziny Fresk ma dwudzielną budowę. W górnej lewej części kompozycji dostrzegamy dwie obejmujące się postaci: to spotkanie Anny i Joachima, rodziców Marii, w Jerozolimskiej Złotej Bramie, symbolizujące poczęcie Marii.
Ilustracja interaktywna to obraz przedstawiający komnatę, w której znajduje się jedenaście kobiet. Po prawej stronie wpółleży w łożu kobieta. Na głowie ma chustę. Patrzy się jak jedna z kobiet nalewa z dzbana do miski wodę do kąpieli niemowlęcia trzymanego przez młodą kobietę w długiej sukni. Przy niej przyklęka inna kobieta w długiej sukni. Nieopodal nich stoi pięć kobiet. Przyglądają się całej sytuacji. Po lewej stronie, na schodach prowadzących do drzwi na podwyższeniu stoją dwie postaci. Są w uścisku. Komnata, w której rozgrywa się cała sytuacja ma bogato zdobione ściany, pod sufitem są płaskorzeźby cherubinów. Opis punktów znajdujących się na ilustracji: 1. Narodziny Scena narodzin Marii jest jedną z dwudziestu przedstawień autorstwa włoskiego malarza Domenica Ghirlandaia, które znalazły się w postaci fresków na ścianach kościoła Santa Maria Novella we Florencji. Artysta umieścił wydarzenie w bogatym wnętrzu. Anna – matka Marii, odpoczywa, wsparta na łożu, wokół niej krzątają się towarzyszące porodowi kobiety. Dwie z nich trzymają nowo narodzone dziecko, przygotowując je do pierwszej kąpieli. 2. Narodziny Fresk ma dwudzielną budowę. W górnej lewej części kompozycji dostrzegamy dwie obejmujące się postaci: to spotkanie Anny i Joachima, rodziców Marii, w Jerozolimskiej Złotej Bramie, symbolizujące poczęcie Marii.
Domenico Ghirlandaio, Narodziny Marii Panny, fresk w Kaplicy Tornabuonich (Florencja), m. 1486 a 1490
Źródło: Wikimedia Commons, domena publiczna.
R1UUPEilS0S90
Ilustracja interaktywna to obraz przedstawiający wnętrze komnaty, w której znajduje się młoda kobieta i starszy mężczyzna. Jest także dziecko w otoczeniu dwóch aniołów. Kobieta siedzi, ma rozłożone ręce. Ubrana jest w długą suknię, na głowie ma chustę, a nad nią rozpościera się aureola. Mężczyzna jest starszy, przyklęka przy palącym się kominku. Trzyma w lewej dłoni dużą chochlę. Przytrzymuje ją nad ogniem, prawą ręką trzyma niewielki patyk, którym miesza w chochli. Mężczyzna ubrany jest w długą szatę, na głowie ma turban. Przed kobietą znajduje się dziecko w długiej szacie. Idzie w chodziku ubezpieczane przez jednego z aniołów. Drugi anioł gra na cytrze. Na drugim planie znajduje się duże łoże przy oknie. Obramowanie obrazu stanowi ornament z czterema postaciami aniołów grających na różnych instrumentach. Opis punktów znajdujących się na ilustracji: 1. Najwcześniejsze dzieciństwo XV‑wieczny francuski Mistrz z Besançon jedną z miniatur zamieszczonych w Godzinkach Karola VIII poświęcił scenie rozgrywającej się w domowym zaciszu rodziny Anny, Joachima i ich córki Marii. Dziewczynka jest już jednak naznaczona ręką Boga – pozostaje pod opieką aniołów, które uczą ją chodzić. 2. Najwcześniejsze dzieciństwo Realizm przedstawienia oddany jest w drobnych szczegółach, takich jak chodzik Marii czy miech, którym Joachim podtrzymuje płomień w kominku.
Ilustracja interaktywna to obraz przedstawiający wnętrze komnaty, w której znajduje się młoda kobieta i starszy mężczyzna. Jest także dziecko w otoczeniu dwóch aniołów. Kobieta siedzi, ma rozłożone ręce. Ubrana jest w długą suknię, na głowie ma chustę, a nad nią rozpościera się aureola. Mężczyzna jest starszy, przyklęka przy palącym się kominku. Trzyma w lewej dłoni dużą chochlę. Przytrzymuje ją nad ogniem, prawą ręką trzyma niewielki patyk, którym miesza w chochli. Mężczyzna ubrany jest w długą szatę, na głowie ma turban. Przed kobietą znajduje się dziecko w długiej szacie. Idzie w chodziku ubezpieczane przez jednego z aniołów. Drugi anioł gra na cytrze. Na drugim planie znajduje się duże łoże przy oknie. Obramowanie obrazu stanowi ornament z czterema postaciami aniołów grających na różnych instrumentach. Opis punktów znajdujących się na ilustracji: 1. Najwcześniejsze dzieciństwo XV‑wieczny francuski Mistrz z Besançon jedną z miniatur zamieszczonych w Godzinkach Karola VIII poświęcił scenie rozgrywającej się w domowym zaciszu rodziny Anny, Joachima i ich córki Marii. Dziewczynka jest już jednak naznaczona ręką Boga – pozostaje pod opieką aniołów, które uczą ją chodzić. 2. Najwcześniejsze dzieciństwo Realizm przedstawienia oddany jest w drobnych szczegółach, takich jak chodzik Marii czy miech, którym Joachim podtrzymuje płomień w kominku.
Mistrz Jacques de Besançon, Dzieciństwo Marii (Godzinki Karola VIII), k. XV w.
Źródło: Wikimedia Commons, domena publiczna.
R1544Ts9by234
Ilustracja interaktywna to obraz przedstawiający wnętrze, w którym znajduje się kobieta w średnim wieku, starszy mężczyzna i dziecko. Cała trójka siedzi w pobliżu stołu. Kobieta w długiej sukni, chuście na głowie podaje lewą ręką dziecku talerz. Znajdują się na nim owoce. Dziecko w obszernej szacie ma złożone na poduszce dłonie do modlitwy. Oczy ma wzniesione ku górze. Za plecami dziecka siedzi mężczyzna. Wspiera głowę na prawej ręce. Mężczyzna jest łysy na czubku głowy, ma gęstą brodę. W lewej ręce trzyma drewniany kostur. Na stole stoi talerz, a na nim postawiony jest kubek. Na podłodze leży chusta. Opis punktów znajdujących się na ilustracji: 1. W rodzinnym zaciszu Mała Maria modli się w towarzystwie swoich rodziców, którzy otaczają ją opieką i podtykają jej smakołyki. Każdy z malarzy podejmujących temat Marii utrwalał na obrazach charakterystyczne cechy swojej twórczości. Francisco Zurbarán, hiszpański artysta doby baroku, był specjalistą od martwych natur. 2. W rodzinnym zaciszu Na obrazie można rozpoznać jeden z ulubionych zestawów malarza – owoce, tacę z białą różą i białą filiżankę. Tu mogą one przyjmować symbolikę czystości Marii (biel) oraz pokonania grzechu pierworodnego (jabłka).
Ilustracja interaktywna to obraz przedstawiający wnętrze, w którym znajduje się kobieta w średnim wieku, starszy mężczyzna i dziecko. Cała trójka siedzi w pobliżu stołu. Kobieta w długiej sukni, chuście na głowie podaje lewą ręką dziecku talerz. Znajdują się na nim owoce. Dziecko w obszernej szacie ma złożone na poduszce dłonie do modlitwy. Oczy ma wzniesione ku górze. Za plecami dziecka siedzi mężczyzna. Wspiera głowę na prawej ręce. Mężczyzna jest łysy na czubku głowy, ma gęstą brodę. W lewej ręce trzyma drewniany kostur. Na stole stoi talerz, a na nim postawiony jest kubek. Na podłodze leży chusta. Opis punktów znajdujących się na ilustracji: 1. W rodzinnym zaciszu Mała Maria modli się w towarzystwie swoich rodziców, którzy otaczają ją opieką i podtykają jej smakołyki. Każdy z malarzy podejmujących temat Marii utrwalał na obrazach charakterystyczne cechy swojej twórczości. Francisco Zurbarán, hiszpański artysta doby baroku, był specjalistą od martwych natur. 2. W rodzinnym zaciszu Na obrazie można rozpoznać jeden z ulubionych zestawów malarza – owoce, tacę z białą różą i białą filiżankę. Tu mogą one przyjmować symbolikę czystości Marii (biel) oraz pokonania grzechu pierworodnego (jabłka).
Francisco Zurbarán, Rodzina Marii, ok. 1650
Źródło: Wikimedia Commons, domena publiczna.
RMJlTQ0WZYzpX
Ilustracja interaktywna to obraz przedstawiający taras, na którym znajduje się młoda kobieta, starszy mężczyzna i dziecko. Wszystkie postacie mają nad głowami aureole. Kobieta i mężczyzna siedzą w pobliżu podstawy kolumny. Kobieta w długiej sukni, chuście na głowie obejmuje prawą dłonią małe dziecko. Dziecko w obszernej szacie stoi, przegląda karty książki trzymanej przez kobietę na kolanach. Po lewej stronie kobiety (a prawej widza) siedzi wsparty na podstawie kolumny starszy mężczyzna. Wspiera głowę na lewej ręce. Mężczyzna ma długie włosy i gęstą, długą brodę. Prawą rękę trzyma na owocach leżących na paterze, na podstawie kolumny. Opis punktu znajdującego się na ilustracji: 1. Edukacja Edukacja Marii była jednym z ulubionych tematów malarskich. Artyści uwieczniali ją podczas prac domowych, haftu, szycia, ale także – jak to zrobił włoski malarz doby baroku Luca Giordano – podczas nauki czytania.
Ilustracja interaktywna to obraz przedstawiający taras, na którym znajduje się młoda kobieta, starszy mężczyzna i dziecko. Wszystkie postacie mają nad głowami aureole. Kobieta i mężczyzna siedzą w pobliżu podstawy kolumny. Kobieta w długiej sukni, chuście na głowie obejmuje prawą dłonią małe dziecko. Dziecko w obszernej szacie stoi, przegląda karty książki trzymanej przez kobietę na kolanach. Po lewej stronie kobiety (a prawej widza) siedzi wsparty na podstawie kolumny starszy mężczyzna. Wspiera głowę na lewej ręce. Mężczyzna ma długie włosy i gęstą, długą brodę. Prawą rękę trzyma na owocach leżących na paterze, na podstawie kolumny. Opis punktu znajdującego się na ilustracji: 1. Edukacja Edukacja Marii była jednym z ulubionych tematów malarskich. Artyści uwieczniali ją podczas prac domowych, haftu, szycia, ale także – jak to zrobił włoski malarz doby baroku Luca Giordano – podczas nauki czytania.
Luca Giordano, Edukacja Marii Panny, II poł. XVII w.
Źródło: Wikimedia Commons, domena publiczna.
REiQ319U7YMs4
Ilustracja interaktywna to obraz przedstawiający wnętrze, w którym znajduje się grupa sześciu osób. Są tu trzy kobiety, dwóch mężczyzn i dziewczynka. Wszyscy ubrani są w długie, bogato zdobione stroje. W centralnej części obrazu znajduje się dziewczynka. Stoi prawym profilem do widza. Ma uniesiona głowę. W dłoniach trzyma otwartą książkę. Za jej plecami stoi młoda kobieta. Ma na głowie chustę. Otacza rękami ramiona dziecka. Naprzeciw niej, przed dziewczynka stoi postawny starzec z długą brodą. Pochyla głowę w kierunku dziecka. W lewej dłoni trzyma zwój papieru. Na drugim planie stoi drugi starszy mężczyzna i młoda kobieta w kwiatowym wianku na głowie. Po lewej stronie, na skraju jest także jeszcze jedna kobieta w chuście na głowie. Opis punktu znajdującego się na ilustracji: 1. Ofiarowanie w świątyni Obraz nawiązuje do apokryficznego przekazu opowiadającego o trzyletniej Marii, przedstawionej w Świątyni Jerozolimskiej, przy której następnie wychowywała się aż do osiągnięcia wieku zamążpójścia.
Ilustracja interaktywna to obraz przedstawiający wnętrze, w którym znajduje się grupa sześciu osób. Są tu trzy kobiety, dwóch mężczyzn i dziewczynka. Wszyscy ubrani są w długie, bogato zdobione stroje. W centralnej części obrazu znajduje się dziewczynka. Stoi prawym profilem do widza. Ma uniesiona głowę. W dłoniach trzyma otwartą książkę. Za jej plecami stoi młoda kobieta. Ma na głowie chustę. Otacza rękami ramiona dziecka. Naprzeciw niej, przed dziewczynka stoi postawny starzec z długą brodą. Pochyla głowę w kierunku dziecka. W lewej dłoni trzyma zwój papieru. Na drugim planie stoi drugi starszy mężczyzna i młoda kobieta w kwiatowym wianku na głowie. Po lewej stronie, na skraju jest także jeszcze jedna kobieta w chuście na głowie. Opis punktu znajdującego się na ilustracji: 1. Ofiarowanie w świątyni Obraz nawiązuje do apokryficznego przekazu opowiadającego o trzyletniej Marii, przedstawionej w Świątyni Jerozolimskiej, przy której następnie wychowywała się aż do osiągnięcia wieku zamążpójścia.
Alessandro Allori, Prezentacja Marii w świątyni, 1598
Źródło: Sailko, Wikimedia Commons, licencja: CC BY 3.0.
RvC90SMz1nWNN
Ilustracja interaktywna to obraz przedstawiający taras, a z niego widok na ogród. Na tarasie siedzą dwie kobiety. Młoda kobieta zwrócona jest lewym profilem do widza. Siedzi, haftuje coś na długim kawałku materiału. Przygląda się temu druga, starsza kobieta. Obie kobiety ubrane są w długie suknie. Nad ich głowami znajdują się aureole. Nieopodal kobiet, na podłodze leży stos dużych ksiąg. Stoi na nim wazon, a w nim duża lilia o białych kwiatach. Tuż obok stoi mały anioł w długiej szacie. Za balustradą tarasu, w ogrodzie stoi starszy mężczyzna. Pielęgnuje gałęzie obrastających taras roślin. Nieopodal niego siedzi biały gołąb. Opis punktów znajdujących się na ilustracji: 1. Codzienność i zwiastuny przyszłości. Obraz przedstawia Marię z Nazaretu jako młodą dziewczynę w towarzystwie matki oraz – na drugim planie – ojca. Artysta ukrył w kompozycji wiele symboli nawiązujących do późniejszego życia Marii Panny. Kobiety haftują kwiat lilii – symbol czystości, w pomieszczeniu znajduje się także anioł podtrzymujący również lilię. Na oknie znajduje się lampa reprezentująca pobożność, obok niej przysiadł gołąb – symbol Ducha Świętego. Przycinana przez Joachima winorośl to odniesienie do eucharystii i przemienienia wina w krew Chrystusa. U stóp Marii leżą gałązki palmowe – znak przyszłego cierpienia Jezusa. 2. Codzienność i zwiastuny przyszłości Kobiety haftują kwiat lilii – symbol czystości. 3. Codzienność i zwiastuny przyszłości W pomieszczeniu znajduje się także anioł podtrzymujący również lilię. 4. Codzienność i zwiastuny przyszłości Na oknie znajduje się lampa reprezentująca pobożność, obok niej przysiadł gołąb – symbol Ducha Świętego. 5. Codzienność i zwiastuny przyszłości Przycinana przez Joachima winorośl to odniesienie do eucharystii i przemienienia wina w krew Chrystusa. 6. Codzienność i zwiastuny przyszłości U stóp Marii leżą gałązki palmowe – znak przyszłego cierpienia Jezusa.
Ilustracja interaktywna to obraz przedstawiający taras, a z niego widok na ogród. Na tarasie siedzą dwie kobiety. Młoda kobieta zwrócona jest lewym profilem do widza. Siedzi, haftuje coś na długim kawałku materiału. Przygląda się temu druga, starsza kobieta. Obie kobiety ubrane są w długie suknie. Nad ich głowami znajdują się aureole. Nieopodal kobiet, na podłodze leży stos dużych ksiąg. Stoi na nim wazon, a w nim duża lilia o białych kwiatach. Tuż obok stoi mały anioł w długiej szacie. Za balustradą tarasu, w ogrodzie stoi starszy mężczyzna. Pielęgnuje gałęzie obrastających taras roślin. Nieopodal niego siedzi biały gołąb. Opis punktów znajdujących się na ilustracji: 1. Codzienność i zwiastuny przyszłości. Obraz przedstawia Marię z Nazaretu jako młodą dziewczynę w towarzystwie matki oraz – na drugim planie – ojca. Artysta ukrył w kompozycji wiele symboli nawiązujących do późniejszego życia Marii Panny. Kobiety haftują kwiat lilii – symbol czystości, w pomieszczeniu znajduje się także anioł podtrzymujący również lilię. Na oknie znajduje się lampa reprezentująca pobożność, obok niej przysiadł gołąb – symbol Ducha Świętego. Przycinana przez Joachima winorośl to odniesienie do eucharystii i przemienienia wina w krew Chrystusa. U stóp Marii leżą gałązki palmowe – znak przyszłego cierpienia Jezusa. 2. Codzienność i zwiastuny przyszłości Kobiety haftują kwiat lilii – symbol czystości. 3. Codzienność i zwiastuny przyszłości W pomieszczeniu znajduje się także anioł podtrzymujący również lilię. 4. Codzienność i zwiastuny przyszłości Na oknie znajduje się lampa reprezentująca pobożność, obok niej przysiadł gołąb – symbol Ducha Świętego. 5. Codzienność i zwiastuny przyszłości Przycinana przez Joachima winorośl to odniesienie do eucharystii i przemienienia wina w krew Chrystusa. 6. Codzienność i zwiastuny przyszłości U stóp Marii leżą gałązki palmowe – znak przyszłego cierpienia Jezusa.
Dante Gabriel Rossetti, Dziewczęce lata Marii Panny, 1849
Źródło: Wikimedia Commons, domena publiczna.
R1Ma8Kz8WxyzE
Ilustracja interaktywna to obraz przedstawiający wnętrze komnaty. Po prawej stronie siedzi na łożu młoda dziewczyna w długiej, białej szacie. Dziewczyna ma długie, proste włosy, szczupła twarz. Nad głową aureolę. po lewej stronie, naprzeciw dziewczyny, stoi młody mężczyzna w długiej szacie. Nad jego głową znajduje się aureola. Trzyma w dłoniach kwiat białej lilii. W tle znajduje się okno, za nim błękitne niebo i wysokie drzewo. Opis punktów znajdujących się na ilustracji: 1. Zwiastowanie Ecce ancila, Domini! – „Oto ja, służebnica Pańska!”, odpowiedziała Maria archaniołowi Gabrielowi, kiedy ten zwiastował jej, że zostanie matką Jezusa. Utrwalony przez Rossettiego wizerunek jest odmienny od wielu innych, które znajdujemy w scenach Zwiastowania. Malarz przedstawił młodą, przerażoną dziewczynę w skromnym wnętrzu. Dziewczyna siedzi skulona na łóżku, może wybudzona ze snu. 2. Zwiastowanie. Archanioł wręcza jej białą lilię, symbolizującą czystość i niewinność, obok niego unosi się gołębica jako znak Ducha Świętego. 3. Zwiastowanie. Cały obraz został utrzymany w jasnej tonacji – bieli i błękicie, kolorach od wieków powiązanych z Marią.
Ilustracja interaktywna to obraz przedstawiający wnętrze komnaty. Po prawej stronie siedzi na łożu młoda dziewczyna w długiej, białej szacie. Dziewczyna ma długie, proste włosy, szczupła twarz. Nad głową aureolę. po lewej stronie, naprzeciw dziewczyny, stoi młody mężczyzna w długiej szacie. Nad jego głową znajduje się aureola. Trzyma w dłoniach kwiat białej lilii. W tle znajduje się okno, za nim błękitne niebo i wysokie drzewo. Opis punktów znajdujących się na ilustracji: 1. Zwiastowanie Ecce ancila, Domini! – „Oto ja, służebnica Pańska!”, odpowiedziała Maria archaniołowi Gabrielowi, kiedy ten zwiastował jej, że zostanie matką Jezusa. Utrwalony przez Rossettiego wizerunek jest odmienny od wielu innych, które znajdujemy w scenach Zwiastowania. Malarz przedstawił młodą, przerażoną dziewczynę w skromnym wnętrzu. Dziewczyna siedzi skulona na łóżku, może wybudzona ze snu. 2. Zwiastowanie. Archanioł wręcza jej białą lilię, symbolizującą czystość i niewinność, obok niego unosi się gołębica jako znak Ducha Świętego. 3. Zwiastowanie. Cały obraz został utrzymany w jasnej tonacji – bieli i błękicie, kolorach od wieków powiązanych z Marią.
Dante Gabriel Rossetti, Ecce ancila, Domini! (Zwiastowanie), 1849
Źródło: Wikimedia Commons, domena publiczna.
Polecenie 4
Na podstawie zgromadzonych w galerii przykładów wynotuj utrwalane przez malarzy wydarzenia z życia Marii Panny. Odpowiedz na pytanie, czy odnoszą się one tylko do przekazów biblijnych?
Rls1ueWcvUgbe
(Uzupełnij).
Polecenie 5
Wybierz obraz, który twoim zdaniem w najciekawszy sposób interpretuje wybrany przekaz biblijny lub apokryficzny. Uzasadnij swoją wypowiedź.
RuHwImUJOinck
(Uzupełnij).
Słownik
aluzyjność
aluzyjność
(łac. allusio – aluzja) – wywołanie skojarzenia z czymś pierwotnym wobec danego dzieła; stosowanie domysłów, sugestii w celu wzbudzenia skojarzenia
anafora
anafora
(gr. anaphorá – podniesienie) – celowe powtórzenie tego samego wyrazu na początku kolejnych elementów składowych wypowiedzi (np. wersów)
apokryficzny
apokryficzny
odnoszący się do apokryfu, czyli tekstu związanego tematem z Biblią (Starym lub Nowym Testamentem), ale nieuznawanego przez Kościół chrześcijański za tekst kanoniczny
carmen patrium
carmen patrium
(łac. pieśń ojczysta) szczególny rodzaj pieśni patriotycznej jednoczącej naród, kształtujący świadomość narodową, pełniący funkcję hymnu narodowego; wykonywana w czasie ważnych wydarzeń historycznych i uroczystości państwowych
fresk
fresk
(wł. fresco – świeży) – technika malarstwa ściennego, polegająca na malowaniu odpowiednio przygotowanymi farbami na mokrym tynku
genologiczny
genologiczny
(gr. génos – pochodzenie, zbiór; lógos – myśl) – odnoszący się do „genologii”, dziedziny poetyki zajmującej się badaniem rodzajów i gatunków literackich oraz ich ewolucji
godzinka
godzinka
modlitwa do Boga, Trójcy Świętej, Marii bądź świętych mająca charakter wstawienniczy
kolęda
kolęda
(łac. calendae – dosł. „pierwszy dzień miesiąca”) – najczęściej pieśń o charakterze religijnym; pierwotnie pieśń noworoczna, obecnie pieśń bożonarodzeniowa
kontaminacja
kontaminacja
(łac. contaminatio – zetknięcie, splamienie) – połączenie kilku słów lub wyrażeń, zazwyczaj zbliżonych znaczeniowo
transpozycja
transpozycja
(łac. transpositio – przedstawienie) – zamiana, przemiana
parafrazować
parafrazować
swobodnie przerabiać utwór literacki, rozwijając i modyfikując treść pierwowzoru
psalm
psalm
(gr. psalmós) – pierwotnie oznaczał śpiew przy akompaniamencie instrumentu strunowego zwanego psałterionem; rodzaj pieśni religijnej, liryczny utwór modlitewny
przypowieść
przypowieść
inaczej: „parabola”; gatunek moralistyczno‑dydaktyczny oparty na schematycznej fabule, prostej konstrukcji postaci, obiektywnej narracji. Służy przekazaniu prawdy moralnej ukrytej pod postacią alegorii bądź symboli. Jeden z gatunków tekstów biblijnych
recepcja
recepcja
przyjmowanie lub przyswajanie sobie czegoś
stylizacja
stylizacja
(fr. stylisation < łac. stylu – ostrze do pisania na tabliczkach pokrytych woskiem < gr. stýlos – słup – 1. stylistyczne opracowanie tekstu; 2. ukształtowanie dzieła zgodnie z wymaganiami określonego stylu; 3. wprowadzenie do wypowiedzi powstającej w danym stylu cech stylu innego; najczęściej stylizowany jest język wypowiedzi, np. poprzez składnię, leksykę, brzmienie
tradycja literacka
tradycja literacka
ogół dokonań literackich przeszłości: wybitnych dzieł, uznanych stylów pisarskich, motywów, stanowiący dla kolejnych pokoleń artystów punkt odniesienia (naśladowania, rozwijania, polemiki, zerwania)
topika
topika
(łac. topica) – nauka zajmująca się badaniem toposów; tu: zbiór toposów
