„Jeszcze nie umarła…” polska kultura wobec zaborców

Wiek XVIII przyniósł upadek Rzeczypospolitej, państwo polskie zostało zlikwidowane, a jego dotychczasowe granice wymazane z mapy Europy. Naród trwał jednak mimo braku własnej, niezależnej państwowości. Polacy zmuszeni byli do podejmowania działań, które pozwalały obronić kulturę oraz tożsamość narodową. Pod groźbą kary, a czasem nawet śmierci pielęgnowano polskie tradycje, w kontaktach między sobą rozmawiano po polsku, rozwijano polską kulturę oraz naukę. Taka postawa zastępowała w dużej mierze działalność polityczną.

Po kongresie wiedeńskim 1815 r. na ziemiach polskich do działalności powrócić mogły niektóre funkcjonujące wcześniej instytucje kulturalne i naukowe. Często przybierały one nowe formy. I tak na przykład Józef Elsner - nauczyciel F. Chopina-kontynuował ideę Akademii Muzycznej, dawne Towarzystwo do Ksiąg Elementarnych, które przekształciło się w Towarzystwo Przyjaciół NaukTowarzystwo Przyjaciół NaukTowarzystwo Przyjaciół Nauk, odnowiono też Uniwersytet we Lwowie. Pewną suwerennością zaczął się cieszyć Kościół. Ważną rolę odgrywały prywatne salony artystyczne, będące miejscem spotkań literackich, koncertów i wytwornych bali. W rozwój kultury wkład miały również loże masońskieloże masońskieloże masońskie, a przede wszystkim wszelkiego rodzaju towarzystwa naukowe, które wspierały rozwój nauki i kultury. Po 1815 r. na ziemiach polskich funkcjonowały cztery ważne ośrodki teatralne - w Warszawie, Krakowie, Wilnie oraz Lwowie. W następnych latach elementy romantyczne wybrzmiewające do tej pory w dziełach artystycznych- muzycznych przenoszą punkt ciężkości w nurt twórczości o charakterze narodowym.  One będą spoiwem i wyznacznikiem jednego z głównych kierunków działalności i twórczości omawianych poniżej kompozytorów.