N‑Pieśń romantyczna na przykładzie twórczości Franciszka Schuberta
Dla ciekawskich
Pieśni do słów innych autorów
Śmierć i dziewczyna
Schubert komponuje wiele pojedynczych pieśni do słów różnych autorów. W Śmierci i dziewczynie użył tekstu znanego ówcześnie poety niemieckiego Matthiasa Claudiusa. Pieśń zasługuje na szczególną uwagę ze względu na niezwykłą jej dramaturgię. Rozpoczyna się ośmiotaktowym wstępem akordowym w fortepianie w tonacji d‑moll. Następnie pojawia się faza bardziej wzburzona, niespokojna. Osiągnięta zostaje ona za pomocą rytmów punktowanych, chromatykichromatyki, dysonansów i skoków w melodii. Wszystkie wymienione środki muzyczne mają wykreować atmosferę strachu tytułowej Dziewczyny, która nie chce umierać. Trzecią fazę utworu wyznacza powrót do faktury akordowej znanej z początku utworu. Tym razem jednak dochodzi do głosu Śmierć. Jest to partia o charakterze deklamacyjnym, napisana w węższym ambitusieambitusie i niższym rejestrze, niż partia Dziewczyny. Fragment moduluje na krótkim odcinku z tonacji d‑moll do F‑dur, aby następnie utwór zakończył się klamrą formalną, czyli powtórzeniem wstępu, ale w trybie majorowym, czyli D‑dur. Symbolizuje to łagodną śmierć dziewczyny.
Schubert powróci do tej pieśni i posłuży ona mu do skomponowania utworu instrumentalnego - Kwartetu smyczkowego d‑moll pod tym samym tytułem. Ale posłuchaj jej w oryginale.
Nagranie dostępne pod adresem https://zpe.gov.pl/a/DB2J8ALRR
Utwór muzyczny: Franz Schubert - „Śmierć i dziewczyna”. Kompozycja posiada umiarkowane tempo. Cechuje się wirtuozerskim charakterem. Utwór trwa 2 minuty i 21 sekund.
Ciekawostka:
Ciekawostka - wer. alt.: Jedna z pieśni posłuży Schubertowi do skomponowania kwartetu smyczkowego d‑moll. Podaj jej tytuł?
Odp: Śmierć i dziewczyna
Pstrąg
Inną często wykonywaną pieśnią Schuberta jest Pstrąg do słów Christiana Friedricha Daniela Schuberta. Tekst opowiada o próbie złapania tytułowego Pstrąga przez Rybaka. Rybie nic nie może zagrozić, póki woda jest klarowna. Wtedy Rybak używa podstępu, zmąca wodę i łapie Pstrąga. Oryginalnie tekst posiadał morał na końcu, przestrzegający młode kobiety przed podstępnymi mężczyznami, z którego jednak kompozytor zrezygnował.
W partii fortepianowej występuje charakterystyczna figuracja spajająca pieśń w całość. Zapewne symbolizuje ona potok lub bawiącego się w wodzie Pstrąga. Pieśń ma budowę zwrotkową z elementami wariacyjnymi. Ze względów na dramaturgię tekstu Schubert decyduje się wprowadzić zmiany w zwrotce trzeciej, gdy mowa w tekście o użytym przez Rybaka podstępie. Muzyka staje się wtedy niespokojna, melodia nie jest tak płynna, jak wcześniej. W fortepianie zmienia się także akompaniament. Na koniec Schubert powraca do pogodnego nastroju z początku utworu.
Schubert skomponował na bazie tej pieśni inny utwór instrumentalny, mianowicie słynny Kwintet fortepianowy D‑dur. Posłuchaj jak brzmi w oryginale.
Nagranie dostępne pod adresem https://zpe.gov.pl/a/DB2J8ALRR
Utwór muzyczny: Franz Schubert - „Pstrąg”. Kompozycja posiada umiarkowane tempo. Cechuje się spokojnym charakterem. Utwór trwa 2 min. i 8 sek.
Schubertiady - salonowe pokazy umiejętności i talentu
Pieśni Schuberta były często wykonywane na tzw. schubertiadachschubertiadach. Odszukaj zaginiony punkt interaktywny i dowiedz się, co to takiego?
Warto zapamiętać powiązania Franciszka Schuberta z poprzednią epoką, bowiem jego życie‑choć tak krótkie stanowi przełom epok. Swoją naukę Schubert rozpoczął u Antonio Salieriego w 1808 roku, kiedy miał zaledwie 11 lat, po przyjęciu do cesarsko‑królewskiej kapeli chłopięcej (Wiener Hofkapelle) i Konwiktu (Stadtkonviktu) w Wiedniu. Salieri - dość konserwatywnie podchodzący do swej pracy kompozytor, wówczas nadworny kapelmistrz i bardzo wpływowa postać w wiedeńskim życiu muzycznym, dostrzegł talent Schuberta i udzielał mu prywatnych lekcji kompozycji, zwłaszcza w zakresie kontrapunktukontrapunktu, techniki wokalnej i stylu włoskiego.
Schubert był uczniem Salieriego przez kilka lat, aż do około 1816 roku. Mimo że później się od niego uniezależnił stylistycznie, zachował do niego szacunek – na niektórych swoich rękopisach zapisywał formułkę nach Anleitung von Salieri („według wskazówek Salieriego”). Warto dodać i połączyć go również takimi nazwiskami jak: Wolfgang Amadeusz Mozart ( z nim konkurował), Ludwik van Beethoven czy Carl Czerny (wspierał ich talent).
Salieri miał reputację konserwatysty, ale można powiedzieć, że miał wpływ na wczesny rozwój warsztatu Schuberta, choć nie aż tak istotny na jego dojrzały, liryczny styl.
Połącz z innymi dziedzinami
Temat pieśni Schuberta można wzbogacić i pogłębić, łącząc go z wieloma innymi dziedzinami. M.in z literaturą, historią sztuki (obrazami romantycznymi np. Caspara Davida Friedrich) czy filozofią, a w późniejszych czasach również z filmem.
Biblioteka muzyczna
Nagranie dostępne pod adresem https://zpe.gov.pl/a/DB2J8ALRR
Utwór: Małgorzata przy kołowrotku, autorstwa Franza Schuberta Wykonawca: głos – Renée Fleming, fortepian – Christoph Eschenbach
Nagranie dostępne pod adresem https://zpe.gov.pl/a/DB2J8ALRR
Utwór: Król elfów, autorstwa Franza SchubertaWykonawca: głos – Dietrich Fischer‑Dieskau, fortepian – Gerald Moore
Nagranie dostępne pod adresem https://zpe.gov.pl/a/DB2J8ALRR
Utwór muzyczny: Sobowtór z Łabędziego śpiewu. Wykonawca: głos – Dietrich Fischer‑Dieskau, fortepian – Gerald Moore. Kompozycja posiada umiarkowane tempo. Cechuje się wirtuozerskim charakterem.
Nagranie dostępne pod adresem https://zpe.gov.pl/a/DB2J8ALRR
Utwór muzyczny: Franz Schubert - „Pstrąg”. Kompozycja posiada umiarkowane tempo. Cechuje się spokojnym charakterem.
Nagranie dostępne pod adresem https://zpe.gov.pl/a/DB2J8ALRR
Utwór muzyczny: Franz Schubert - „Śmierć i dziewczyna”. Kompozycja posiada umiarkowane tempo. Cechuje się wirtuozerskim charakterem.
Nagranie dostępne pod adresem https://zpe.gov.pl/a/DB2J8ALRR
Utwór muzyczny: Franz Schubert - „Śmierć i dziewczyna”. Kompozycja posiada umiarkowane tempo. Cechuje się wirtuozerskim charakterem.
Nagranie dostępne pod adresem https://zpe.gov.pl/a/DB2J8ALRR
Utwór muzyczny: Franz Schubert - „Kruk” z „Podróży zimowej”. Kompozycja posiada umiarkowane tempo. Cechuje się wirtuozerskim charakterem.
Nagranie dostępne pod adresem https://zpe.gov.pl/a/DB2J8ALRR
Utwór muzyczny: Gute Nacht, pierwsza pieśń z Podróży zimowej, autorstwa Franza Schuberta Wykonawca: głos – Dietrich Fischer‑Dieskau, fortepian – Gerald Moore. Kompozycja posiada umiarkowane tempo. Cechuje się spokojnym charakterem.
Nagranie dostępne pod adresem https://zpe.gov.pl/a/DB2J8ALRR
Utwór muzyczny: Mut, pierwsza pieśń z "Podróży zimowej", autorstwa Franza Schuberta Wykonawca: głos – Dietrich Fischer‑Dieskau, fortepian – Gerald Moore. Kompozycja posiada umiarkowane tempo, cechuje się spokojnym charakterem.