Składniki nieorganiczne
Mikroelementy
Scharakteryzujesz funkcje mikroelementów.
Mikroelementy to pierwiastki chemiczne, które występują w organizmach w niewielkiej ilości, poniżej 0,01% suchej masy. Należą do nich, m.in. żelazo, miedź, cynk, kobalt, fluor i jod. Pomimo śladowego występowania są one niezbędne do prawidłowego funkcjonowania organizmów.
Niektóre mikroelementy występują w organizmach w ilościach śladowych, nieprzekraczających 0,000001% suchej masy. Do takich pierwiastków, nazywanych ultraelementami należą m.in. złoto, nikiel czy chrom. Większość ultraelementów bierze udział w wyspecjalizowanych procesach komórkowych, np. jako aktywatory enzymówenzymów.
Żelazo wchodzi w skład czerwonego barwnika – hemoglobiny w erytrocytach (która transportuje tlen i dwutlenek węgla we krwi) i mioglobiny w mięśniach (bierze udział w magazynowaniu tlenu w mięśniach czerwonych).
Głównym źródłem żelaza są przede wszystkim produkty odzwierzęce: ryby, jaja, podroby (wątróbka), wołowina i wieprzowina.
Niedobór u ludzi objawia się zmęczeniem, anemią i kołataniem serca.
Niedobór u roślin skutkuje zahamowaniem wzrostu i fotosyntezy oraz żółknięciem liści.
Fluor jest pierwiastkiem niezbędnym do prawidłowego rozwoju kości i zębów. Wzmacnia szkliwo zębów, czyniąc je twardszym i bardziej odpornym na uszkodzenia (spowodowane m.in. kwasami pochodzącymi z pokarmu lub produkowanymi przez bakterie). Pierwiastek ten wykazuje więc właściwości przeciwpróchnicze i przeciwbakteryjne.
Głównym źródłem fluoru są: warzywa liściaste, produkty zbożowe, ryby, orzechy, sery i zmineralizowana woda.
Na niedobór u ludzi i zwierząt wskazuje niszczenie szkliwa nazębnego (próchnica), zwiększone ryzyko złamań kości.
Skutków niedoboru u roślin nie stwierdzono.
Jod jest potrzebny do produkcji hormonów tarczycy, odpowiedzialnych m.in. za dojrzewanie i wzrost komórek oraz stymulację przemiany materii w organizmie.
Najlepszym źródłem jodu są ryby morskie (dorsz, łosoś, makrela śledź i tuńczyk) oraz owoce morza. Pierwiastek ten znajdziemy również w nabiale, produktach zbożowych, szpinaku, brokułach.
Skutkiem niedoboru u ludzi i zwierząt jest niedoczynność tarczycy objawiająca się powiększeniem tego gruczołu (wole) oraz niedorozwój umysłowy i obniżenie tempa przemiany materii.
Skutków niedoboru u roślin nie stwierdzono.
Miedź jest składnikiem wielu enzymów, bierze udział w syntezie hemoglobiny i chlorofilu. Jest niezbędna do prawidłowego funkcjonowania układu układu nerwowego i odpornościowego.
Produktami bogatymi w miedź są: pełnoziarniste produkty zbożowe, ziarna słonecznika, orzechy, warzywa liściaste, wątroba cielęca i kakao.
Zaburzenia pracy układu krwionośnego, nerwowego i odpornościowego mogą wskazywać na niedobór tego pierwiastka.
Skutkami niedoboru u roślin są zaburzenie fotosyntezy oraz żółknięcie liści.
Kobalt jest składnikiem witaminy BIndeks dolny 1212 (kobalaminy), która uczestniczy w wytwarzaniu czerwonych krwinek. Ponadto reguluje procesy krzepnięcia krwi oraz wykazuje działanie przeciwnowotworowe. Jest niezbędny dla roślin żyjących w symbiozie z bakteriami brodawkowymi.
Głównym źródłem kobaltu są: mleko, kukurydza, ziarna zbóż, szpinak, kapusta i mięso.
Niedobór kobaltu powoduje problemy z krzepliwością krwi, zaburzenia wzrostu i anemię.
Niedobór u roślin objawia się zaburzeniem symbiozy z bakteriami brodawkowymi.
Cynk jest składnikiem wielu enzymów oraz hormonu - insuliny. Bierze udział m.in. w procesach gojenia się ran i mineralizacji kości. Wpływa na prawidłową pracę układu odpornościowego, krwionośnego i trzustki.
Głównym źródłem cynku jest mięso, ryby, produkty zbożowe, jaja, pestki dyni i słonecznika.
Skutkiem niedoboru cynku u zwierząt i ludzi są choroby skóry, łamliwość włosów i paznokci oraz trudności w gojeniu się ran. się razn.
Niedobór u roślin objawia się karłowatym wzrostem i żółknięciem liści.
Chelaty – najlepiej przyswajalne formy mikroelementów
Dostępność mikroelementów dla roślin zależy od ich formy chemicznej – najłatwiej pobierane są chelatychelatychelaty. Pod nazwą tą kryją się związki, w których jon metalu jest „złapany” przez cząsteczkę organiczną zwaną chelatoremchelatorchelatorem. Chelatami są np. chlorofil i hemoglobina. Chelaty są formą łatwo przyswajalną także u ludzi i najlepiej, jeśli są pobierane z pokarmu, a nie sztucznie wytworzone.
Formy chelatowe mikropierwiastków charakteryzują się wysoką rozpuszczalnością, bardzo dobrą dostępnością dla roślin (łatwo przenikają przez błony komórkowe) oraz dużą stabilnością (mikropierwiastki w formie chelatów są dostępne przez długi czas po ich zastosowaniu). Działanie nawozów chelatowych jest szybkie i bardzo skuteczne.
Podsumowanie
Mikroelementy to pierwiastki, które stanowią mniej 0,01% w suchej masie komórek.
Najważniejszymi mikroelementami dla człowieka są: żelazo, fluor, miedź, kobalt, cynk oraz jod.
Ćwiczenia utrwalające
Zastanów się, czy osobom stosującym określone diety, np. wegańską lub lekkostrawną, grożą niedobory mikroelementów?
Roślina uprawna | Mangan | Miedź | Cynk | Bor | Żelazo |
|---|---|---|---|---|---|
pszenica | ++ | ++ | +++ | + | + |
żyto | + | + | + | ++ | + |
burak | +++ | ++ | ++ | +++ | + |
owies | +++ | ++ | +++ | + | + |
Na podstawie tabeli określ, która z wymienionych roślin uprawnych wymaga dobrego, wieloskładnikowego nawozu, a która jest najbardziej odporna na błędy w nawożeniu (im więcej znaków „+”, tym większa wrażliwość na niedobór danego pierwiastka). Uporządkuj rośliny według malejącego stopnia wrażliwości na niedobór mikropierwiastków.
Wróć do polecenia na stronie „Na dobry początek” i dopisz brakujące definicje. Pamiętaj, żeby nie kopiować słownika, ale wyjaśnić każde słowo kluczowe w miarę możliwości swoimi słowami.