AB: brak źródła ilustracji na banerze górnym

Muzyka Starożytnych Indii

Wszelkie informacje na temat muzyki starożytnych Indii pochodzą z księgi Wedy, zawierającej indoaryjskie teksty sakralne w języku wedyjskim, powstałej prawdopodobnie XI – V w. p.n.e. Jedna z jej części zawiera opis dotyczący teorii muzyki. Według tych informacji dzielono ją na dwa rodzaje: religijną (marga), służącą do zbawienia oraz świecką (deśi), słuchaną dla przyjemności. Oparta była na siedmiostopniowych skalach, w których oktawa podzielona była na dwadzieścia dwa śruti (ćwierćtony) – interwały mniejsze od półtonu. Poszczególne dźwięki posiadały odmienną ich liczbę: c (4 śruti), d (3), e (2), f (4), g (4), a (3), h (2). Charakterystyczną cechą muzyki staroindyjskiej było występowanie skomplikowanych schematów rytmicznych (tali), opierających się na słabych i mocnych wartościach. Wyróżniano metrum dwu- i trójdzielne, często niestandardowe, np. 14/8, 10/8, a nawet 58/8. Melodia najczęściej pisana była w jednogłosie, rzadziej w chóralnym dwugłosie, a śpiew opierał się na melizmatycznych improwizacjach.

Muzyka w Starożytnych Chinach

Kultura muzyczna w Chinach sięga epoki pięciu baśniowych cesarzy, która rozpoczęła się ok. 3000 lat przed naszą erą. Podanie głosi, iż najstarszy, Żółty Cesarz – Huang –Di, wynalazł pismo i muzykę, która uporządkowana jest według liczb. Uważany jest za twórcę całego systemu muzycznego opartego na 12 lü12 lü12 lü – 12 półtonach. Oprócz tego Żółty Cesarz uznawany jest za wynalazcę kompasu, koła garncarskiego, pierwszego kalendarza, astronomii, matematyki i medycyny.

RfeDBLYMA6btt1

Zdjęcie przedstawia wizerunek chińskiego cesarza - Huang Di. Był to jeden z pięciu baśniowych cesarzy starożytnych Chin. Huang Di nazywany był Żółtym Cesarzem. Starszy mężczyzna z długą, siwą brodą i wyrazistymi, czerwonymi ustami.

Muzyka była związana z systemem religijnym, filozoficznym i społecznym. Podstawowy dźwięk zwany huang czung – co w tłumaczeniu oznacza żółty dzwon – stanowił wzorzec do wyznaczania wszystkich miar muzycznych, ale także państwowych. Odpowiadał też długości piszczałki pierwszego fletu.

Pentatonika – mistyczna skala chińska

Od najdawniejszych czasów starożytnych chiński system muzyczny oparty był na pięciu dźwiękach. PentatonikaSkala pentatonicznaPentatonika wyznaczała zarówno dozwolone postępy melodyczne, jak i harmoniczne. Uzasadnienie takiego właśnie wyboru dźwięków wywodziło się z mitologii. Pięć dźwięków dzielono na dwa szeregi, które odpowiadały dwóm szeregom piszczałek: męskim i żeńskim.

Najstarszym chińskim instrumentem, który potwierdzał stosowanie tej skali, była pięciostrunowa cytra qin. Dźwięki skali pentatonicznejSkala pentatonicznaskali pentatonicznej wywiedzione zostały z następstwa kolejnych pięciu kwint czystych ( C‑G-D‑A-E), sprowadzonych do jednej oktawy i uporządkowanych w kierunku wstępującym.

R58ozi4J7avOb1

Zdjęcie przedstawia skalę heptatoniczną, ukazana na czarnej pięciolinii, która rozpoczyna się kluczem wiolinowym.

W związku z tym, iż muzyka chińska od niepamiętnych czasów związana była z kosmologicznym pojmowaniem świata, kolejnym dźwiękom skali pentatonicznej przypisywane są porządki odpowiadające stronom świata, porom roku, kolorom, planetom, emocjom. Zasadą jest, że dźwiękowi podstawowemu (gong) odpowiada zawsze określenie oznaczające całość zjawiska, a kolejnym – określenia odpowiadające jego elementom.

Skala podstawowa stanowi punkt wyjścia dla kolejnych 4 modi, posiadających te same dźwięki, rozpoczynających się kolejno od następnych stopni: szang, jue, zhi, yu. Każdy z uzyskanych w ten sposób pięciu szeregów dźwiękowych może być transponowany do 12 lü, półtonów wywiedzionych z następstwa kwint czystych, które są podstawą systemu muzycznego. W ten sposób można było wygenerować 60 tonacji, które miały określone znaczenie symboliczne.

Muzyka i jej znaczenie wychowawcze

W czasach dynastii Czou przypisywano muzyce właściwości wychowawcze – wierzono, że może oddziaływać na człowieka i wpływać na jego charakter, a pośrednio na rozwój całego społeczeństwa. Dlatego pieczę nad kształceniem muzycznym sprawowało państwo, a wszystkie przemiany w systemie politycznym miały bezpośredni wpływ na system muzyczny.

Poprzez wprowadzenie do skali pentatonicznej dodatkowych dźwięków (bianzhi lub pien czy oraz biangong lub pien kung) tworzących z dźwiękami zhi (czy) oraz gong (kung) interwał półtonu, powstała nowa skala heptatonicznaSkala heptatonicznaskala heptatoniczna.

O skali siedmiostopniowej pisał już Konfucjusz – wybitny chiński filozof. Uważał ją za element obcy – piękny, ale jednocześnie niebezpieczny. Konfucjusz zajmował się także systematyczną teorią muzyki oraz wskazywał na etyczny charakter muzyki dawnej. Temu starożytnemu myślicielowi tradycyjnie przypisuje się autorstwo chińskich tekstów klasycznych – czteroksięgu i pięcioksięgu konfucjańskiego. Dla muzykologów szczególną wartość posiada pięcioksiąg składający się z Księgi Przemian (Yijing), Księgi Pieśni (Shijing), Księgi Rytuałów (Liji), Księgi Dokumentów (Shujing) oraz Kroniki Wiosen i Jesieni (Chunqiu).

R16jl7ksfXJ481

Zdjęcie przedstawia oryginalną notację Marszu na Wejście Cesarza do świątyni.

Zabytki muzyczne

Najstarszym zabytkiem piśmienniczym odnoszącym się do muzyki są inskrypcje wyryte na dzwonach z brązu odkrytych w 1978 r. w grobowcu markiza Zenga z Yi. Interpretacji muzykologicznych doczekała się również Księga Przemian (Yijing), która opisuje chińską kosmologię i filozofię. Kolejne zachowane zabytki muzyczne to – Księga pieśni oraz Księga obrzędów – przypisywane Konfucjuszowi. Niestety, w żadnym z tych źródeł nie pojawia się zapis melodii, nawet w Księdze pieśni brak zapisu muzycznego, który odpowiadałyby zawartym w niej 311 tekstom pieśni ludowych, biesiadnych, ceremonialnych oraz religijnych. Z przekazów wiadomo, że istniała jeszcze Księga Muzyki, ale niestety, nie zachowała się do naszych czasów, gdyż spłonęła podczas rewolucji kulturalnej w 213 r. p.n.e., kiedy to miało miejsce powszechne palenie ksiąg. Mimo tak drastycznych zniszczeń tysięcy manuskryptów wiele antycznych melodii przetrwało, gdyż były przekazywane ustnie. Dotyczy to w sposób szczególny muzyki obrzędowej, czyli praktycznie każdej, która była wykonywana w obecności Cesarza. Przyjmuje się, iż zapisane znacznie później Marsz na Wejście Cesarza do świątyni oraz Hymn Konfucjusza mogą pochodzić z czasów starożytnych. Na poniższym rysunku przedstawiono oryginalną notację marsza oraz jego przybliżoną współczesną transkrypcję.

Slajd 1 z 2

RsxLLtOza2ddV1

Zdjęcie przedstawia współczesną transkrypcję Marszu na Wejście Cesarza do świątyni. Obraz ukazuje czarną pięciolinię z czarnymi nutami. Pięciolinia rozpoczyna się czarnym kluczem wiolinowym.

RXY4wvekrCJdx1

Zdjęcie przedstawia grafikę ukazującą gesty i figury towarzyszące Hymnowi Konfucjusza, które wykonywane są przez dwóch mężczyzn, którzy w ręce trzymają miecz.

Przykładem muzyki ceremonialnej jest Hymn Konfucjusza. Wykonaywany jest cztery razy do roku, za każdym razem w innej tonacji – odpowiadającej porze roku. Wykonywaniu Hymnu… towarzyszyły określone rytuały. Jednym z nich był taniec. Ściśle określone gesty były wykonywane podczas wyznaczonych strof. Podczas pozostałych fragmentów utworu tancerze pozostawali nieruchomi w pozach pełnych pokory i szacunku.

RPT2FWRhybrQc1

Zdjęcie przedstawia grafikę ukazującą gesty i figury towarzyszące Hymnowi Konfucjusza, które wykonywane są przez dwóch mężczyzn, którzy w ręce trzymają miecz.

Muzyka Starożytnych Indii

W Indiach wykształciła się forma muzyczna związana bezpośrednio z lokalnymi wierzeniami. W zależności od bóstwa, na którego cześć została napisana przyjmuje różne postać  męską (raga) lub żeńską (ragini). Kompozycje rozpoczyna preludium, nazywane alapem, charakteryzującym się brakiem warstwy perkusyjnej. Właściwa forma zaczyna się od momentu wejścia bębna. Tempo utworu rośnie wraz z czasem jego trwania. Klasyczna raga składa się z czterech części, ich nazwy zależne są od regionu powstania – na północy: sthai , antara, sańćari , abhog, a na południu: pallavi, anupallavi, ćaran , pallavi. W pierwszej części wprowadzany jest temat główny, w drugiej dodatkowy, trzecia stanowi wariację obu tematów, natomiast czwarta jest zakończeniem kompozycji. Ragi często wykonywane są jedna po drugiej; tradycyjnie na jedną ragę męską przypada pięć ragini, symbolizującymi pięć żon boga. 

Wysłuchaj Ali Akbar Khan Raga Basant Mukhari. Zwróć uwagę na skalę i instrumentarium.

Muzyka w starożytnych kulturach była nie tylko sztuką, ale również narzędziem komunikacji z bogami, medium do osiągnięcia harmonii i wyrazem duchowości. Każda z tych cywilizacji rozwijała unikalne systemy dźwiękowe, które miały znaczenie sakralne i były głęboko powiązane z ich religią oraz filozofią.