Rola muzyki w społeczeństwie według Platona

Ludy starożytne darzyły muzykę wielkim szacunkiem. Szczególną rolę muzyce przypisywali Grecy. Już pitagorejczycy zwrócili uwagę na jej silny wpływ na człowieka. Podkreślali oni, że sposób oddziaływania muzyki zależy od wielu czynników, m. in. doboru tonacji i rytmów w danej kompozycji. Uważali oni muzykę za wyraz ładu i harmonii, twierdzili, że pozwala ona uzyskać wewnętrzną harmonię człowieka.

Pogląd pitagorejczyków na kwestię wpływu muzyki na człowieka przejął m. in. grecki teoretyk Damon (V w. p.n.e.), który w głównej mierze przyczynił się do powstania teorii ethosu, przygotowując grunt koncepcji katharsisKatharsiskatharsis. Twierdził on, że: nauka muzyki ma kluczowe znaczenie w edukacji młodzieży, państwo powinno regulować sprawy muzyczne i nauczanie muzyki, należy być wiernym tradycji, gdyż przewrót w muzyce zawsze oznacza przewrót społeczny, znaczenie muzyki daleko wykracza poza poziom przyjemności zmysłowej i ozdoby duszy.

Istotne miejsce dla muzyki wyznaczył Platon, kreśląc wizję swego państwa idealnego. Przewidywał dla niej wiele znaczących funkcji, wśród nich wychowanie obywateli oraz pomoc w ich edukowaniu w zakresie prawa. Platon stał na stanowisku, że muzyka ma właściwości mimetyczne i potrafi naśladować właściwe postawy i zachowania człowieka, stąd obcowanie z właściwą muzyką może takie postawy i zachowania u obywateli wykształcić. Przystąpił zatem do wyszczególnienia cech jakie powinna posiadać wartościowa dla społeczeństwa muzyka (teoria mimesisTeoria mimesisteoria mimesis). Jego rozważania dotyczą m. in. wyboru instrumentów oraz tonacji, których stosowanie może prowadzić do wskazanego celu. Spośród instrumentów na pierwszym miejscu stawia strunowe instrumenty rodzime: kitarę i lirę, które związane były z kultem Apollina, odrzucając jednocześnie pochodzący z Frygii instrument dęty aulos. Taki wybór podyktowany był nie tylko właściwościami brzmieniowymi tych instrumentów, lecz także dążeniem Platona do odsunięcia obcych tonacji, takich jak frygijska, czy lidyjska, na rzecz preferowanej tonacji doryckiej.

RsqoxWNXYzlI21

Ilustracja przedstawia postać w długich czarnych włosach, która jest uskrzydlona. Na głowie ma wianek z liści laurowych. W dłoniach trzyma instrument kitara - instrument muzyczny używany przez starożytnych Greków. Grafika jest w barwie czarnej i pomarańczowej.

RwioXa2DTZTiu1

Ilustracja przedstawia siedzącą kobietę, która gra na instrumencie. Kobieta w policzkach trzyma powietrze. Ubrana jest w szatę, obok niech stoi tarcza. Instrument muzyczny widoczny na ilustracji to aulos - stanowiły go jedna lub dwie niezależne, cylindryczne piszczałki wyposażone w podwójny stroik.

Rozważania na temat tonacji i ich właściwości odnaleźć można w Państwie. Wskazuje tam Platon na dwie tonacje, które miały znaleźć zastosowanie w wychowaniu człowieka: dorycką i frygijską. O ile sięgnięcie po pierwszą z nich nie budzi wątpliwości, to wskazanie na tonację frygijską, niebędącą rodzimą tonacją grecką, jest w pewnym sensie niezrozumiałe, biorąc pod uwagę fakt, że Platon z tej przyczyny odrzucał aulos. Tonacja dorycka miała kształtować męstwo, zaś frygijska zrównoważenie. Tak jak odpowiednia muzyka właściwie kształtuje człowieka, tak nieodpowiednia może przynieść złe skutki w procesie wychowania człowieka. Tonacje, które Platon zdecydowanie odrzucał, to miksolidyjska i syntonolidyjska, które określał jako „płaczliwe”, a także jońska i lidyjska, które wg niego są „miękkie i pijackie”. Przestrzega rownież przed niewłaściwym łączeniem słów z melodiami i rytmami oraz komponowaniem utworów nieposiadających wartości mimetycznych – czysto instrumentalnych oraz czysto deklamacyjnych.

Muzyka wg Platona miała nie tylko znaczenie w wychowaniu obywatela, ale również w utrzymaniu porządku prawnego w państwie. Uważał on, że właściwe kompozycje zawierają w sobie ład, będący odbiciem porządku prawnego. By tylko taka muzyka docierała do społeczeństwa postulował on powołanie w państwie osób odpowiedzialnych za weryfikację nowo powstających kompozycji.

Rola muzyki w społeczeństwie według Arystotelesa

Rozważania Platona o roli muzyki w społeczeństwie kontynuował Arystoteles. Podkreślał on, że celem uprawiania muzyki jest osiągnięcie katharsis, a przez to celu ostatecznego – szczęścia. Drogą do niego jest wypoczynek, który najlepiej, najbardziej szlachetnie, wypełnia muzyka. Najważniejszym celem muzyki wg Arystotelesa jest wychowanie, celowi temu podporządkowuje dobór instrumentów. Podobnie jak Platon odrzuca aulos, szczególnie z powodu jego właściwości brzmieniowych, oraz z braku możliwości operowania słowem podczas gry na nim – właściwość ta uniemożliwia wykonywanie na nim pieśni, służących wychowaniu. W przeciwieństwie do Platona odrzuca także kitarę, jako instrument zbyt trudny, graniem na nim powinni się zajmować zawodowi muzycy, nie zaś wolni ludzie, dla których dążenie do mistrzostwa w grze na instrumencie jest zajęciem niegodnym! Dodatkowo podkreśla, że tylko w młodym wieku wypada praktykować grę na instrumentach, w dojrzałym zaś należy ograniczyć się do rozkoszowania muzyką.

Arystoteles zauważa, że odpowiednia muzyka, utrzymana we właściwej tonacji, operująca odpowiednią rytmiką, wywołuje u człowieka odpowiednie stany etyczne. Podobnie jak Platon wskazuje on charakter poszczególnych modi: dorycki – męski, lidyjski – uspokajający. Odrzuca w procesie wychowania modus frygijski jako wzbudzający emocje i miksolidyjski jako wywołujący nastrój przygnębiający.

Teorię ethosuTeoria ethosuTeorię ethosu, rozwiniętą przez Arystotelesa, odrzucali epikurejczycy. Powróciła ona wraz z rozwojem filozofii platońskiej w I w., m. in. w pismach Ptolemeusza i Arystydesa Kwintyliana.

Zapoznaj się z informacjami na temat sympozjonów.

Muzyka w starożytnej Grecji i jej znaczenie dla rozwoju muzyki europejskiej

Muzyka i mity

Wśród kultur starożytnych jedną z najważniejszych dla rozwoju nowożytnej kultury europejskiej była kultura antycznej Grecji. Nieodłącznym jej składnikiem była muzyka. Znaczenie terminu μmuοomicronυupsilonσsigmaιiotaκkappaή (gr. mousike) nie było jednoznaczne z dzisiejszym rozumieniem słowa muzyka, mimo iż to ono stanowiło etymologiczny wzorzec. Termin grecki był dużo szerszy i oznaczał zarówno muzykę, jak i poezję i taniec. Co więcej, badacze podkreślają, iż te obszary prawie zawsze występowały w połączeniu tworząc synkretyczny gatunek, nazywany inaczej trójjedyną choreą.

O tym, jak ważne miejsce zajmowała muzyka w życiu Greków, świadczyć może fakt, iż wiele mitów odnosi się do muzyki i muzyków. Wśród nich można wyróżnić mity wskazujące na hellenistyczne pochodzenie instrumentów. Wynalezienie liry przypisuje się Hermesowi, syryngi – satyrowi Panowi, który skonstruował ją z trzciny, w którą zamieniła się uciekająca przed nim nimfa Syrinx. Do tej grupy należą także przekazy przypisujące wynalezienie aulosu Atenie, która była kompozytorką i pierwszym wirtuozem tego instrumentu. Odrzuciła jednak ten instrument ze względu na to, iż szpetnie deformował jej twarz podczas grania i przysięgła nigdy więcej go nie dotykać. Według tego podania aulos został następnie podniesiony przez Marsjasza, który wykształcił swój indywidualny styl gry.

Zapoznaj się z opisem postaci przedstawionych na wazie.

Z aulosem związany jest też mit przedstawiający pojedynek Apolla z Marsjaszem. Butny satyr chełpił się twierdząc, iż jest lepszym muzykiem niż Apollo i wezwał go do udziału w muzycznym konkursie. Według jednej z wersji mitu Apollo, który grał na kitarze, wygrał tylko dzięki podstępowi, gdyż zaproponował, żeby grać na odwróconych instrumentach, co w wypadku aulosu okazało się niemożliwe. Mit uwidacznia również odwieczny kulturowy spór między pierwiastkiem apollińskim i dionizyjskim. Opozycja ta widoczna jest też w jednym z najbardziej znaczących muzycznych mitów – micie o Orfeuszu i Eurydyce, który pokazuje potęgę i władzę muzyki mogącej przekraczać nawet granice świata umarłych. To dzięki swoim muzycznym umiejętnościom Orfeuszowi, zrozpaczonemu po przedwczesnej śmierci swojej żony, udaje się dostać do Hadesu i uzyskać zgodę na wyprowadzenie Eurydyki do świata żywych. Spełniony musiał zostać warunek – Orfeuszowi nie wolno było się odwrócić i spojrzeć na swoją małżonkę. Nieufny przyrzeczeniom bogów muzyk nie podołał próbie i utracił swoją ukochaną na zawsze. Jedno z podań przekazuje, iż po powrocie na pola Tracji rozszarpały go menady z orszaku Dionizosa, które nie mogły znieść jego żałosnych lamentów. Inna wersja podaje, iż Orfeusz, doświadczony bólem i cierpieniem, wyrzekł się ziemskiego piękna i za sprawą Apolla został umieszczony na firmamencie niebieskim, gdzie mógł kontemplować piękno wynikające z harmonii świata.

Zapoznaj się z opisem wydarzeń przedstawionych na amforze.

Instrumentarium starożytnej Grecji

Przeczytaj opisy na temat kitary.

Przeczytaj opisy na temat aulosu.

Przeczytaj opisy na temat liry.

Przeczytaj opis plagiaulosa.

Przeczytaj opisy na temat syringi.

Muzyka w życiu starożytnych Greków

Muzyka towarzyszyła Grekom niemal w każdych okolicznościach, zarówno w życiu publicznym, jak i prywatnym. O różnorodnych funkcjach muzyki w świecie antycznym świadczą również przekazy literackie i filozoficzne. Filodemos, przywołując poglądy Damona, podkreśla wychowawczą i dydaktyczną rolę muzyki — gra i śpiew miały kształtować cnoty obywatelskie, takie jak mądrość, odwaga i sprawiedliwość. Z kolei w Iliadzie Homera muzyka ukazana została jako element uczty bogów, dostarczający przyjemności i umilający wspólne biesiadowanie. Oba teksty pokazują, że w starożytnej Grecji muzyka była obecna zarówno w edukacji i wychowaniu, jak i w życiu towarzyskim oraz rozrywce. Rozbrzmiewała podczaj najważniejszych uroczystości państwowych, do których zaliczyć można PanatenajePanatenajePanatenaje – obchodzone corocznie przez mieszkańców Aten w okresie letnim, a w sposób szczególny – raz na cztery lata na cześć patronki miasta Ateny. Podczas wielu procesji rozbrzmiewały prosodiony poprzedzające peanyPeanpeany – pieśni śpiewane na cześć bogini, a uroczystościom i rytuałom towarzyszyli muzycy grający na aulosach.

Do naszych czasów przetrwały dwa peany, które wyryte zostały na ścianach skarbca ateńskiego w Delfach. Hymny delfickie do Apolla pochodzą z II w. p.n.e. Pierwszy z nich przypisuje się Atenajosowi, drugi zaś Limeniosowi.

W II Hymnie Delfickim przypisywanym Limeniosowi badacze dostrzegają cechy sugerujące możliwy udział instrumentów, wynikające z bardziej rozbudowanej i wirtuozowskiej melodii. Nie zachował się jednak zapis partii instrumentalnej, dlatego wszelkie rekonstrukcje akompaniamentu mają charakter hipotetyczny. W praktyce wykonawczej starożytnej Grecji śpiew często łączono z instrumentami takimi jak kithara czy aulos, co wzmacnia tę interpretację. Z tego względu współczesne wykonania mogą być zarówno wokalne, jak i wokalno‑instrumentalne.

Drugim równie ważnym świętem były Wielkie Dionizje, obchodzone na przełomie marca i kwietnia, poświęcone bogowi wina i płodności – Dionizosowi. Podczas tego święta z pewnością rozbrzmiewały dytyramby, zarówno solowe, jak i chóralne, odbywały się liczne zawody muzyczne, m.in. konkurs dytyrambówDytyrambdytyrambów oraz konkurs dramatyczny. Inne nazwy to hymn lub pieśń pochwalna.

Charakter religijny miały również igrzyska sportowe. Z zachowanych źródeł wiadomo, iż często muzyk grający na aulosie towarzyszył zmaganiom atletów. Nie wiemy jednak, czy muzyka ta miała zagrzewać sportowców do walki, czy też rozpraszać przeciwnika.

RMXkJczESpvRG1

Ilustracja przedstawia naczynie - Amforę (lekythos) na której (lekythos) przedstawiona została scena zawodów lekkoatletycznych. Skoczkowi w dal towarzyszy auleta.

Powszechnym zwyczajem było również, iż zwycięzcy poszczególnych dyscyplin opiewani byli w odach pochwalnych, tzw. epinikiac, które rozpowszechniane były przez muzyków na całym Półwyspie Peloponeskim. Szczególnym rodzajem zawodów były Igrzyska Pytyjskie w Delfach, miejscu kultu boga Apollina. Składały się na nie wyłącznie dyscypliny muzyczne, takie jak śpiew przy akompaniamencie kitary (kitharodia), gra solo na kitarze (psile kitharisis) oraz na aulosie, czy też śpiew przy akompaniamencie aulosu (aulodia). Najważniejszą i najbardziej prestiżową dyscypliną była kitharodia – stający do konkursu muzyk musiał sam skomponować specjalny utwór zwany nomosem, a następnie samodzielnie zaśpiewać go towarzysząc sobie na kitarze. Było to zatem połączenie konkursu kompozytorskiego i wykonawczego.

Muzyka pełniła nie tylko ważną rolę w życiu publicznym. Towarzyszyła również uroczystościom prywatnym i umilała czas spędzany w domu. Skorzy do świętowania starożytni Grecy przejawiali wielkie upodobanie do uczt zwanych symposionami, podczas których wykształceni młodzieńcy grali na lirze towarzysząc ogólnym śpiewom. Popularną pieśnią biesiadną, o dość lekkim, frywolnym charakterze, był skolion.

R1YgtaM6uLoVc1

Ilustracja przedstawia kobiety muzykujące w domu na harfie kątowej, kitarze kołyskowej oraz lirze. Na ilustracji widoczne są trzy kobiety. Dwie siedzą, a jedna z nich stoi. Wszystkie są ubrane w szaty.

Liryka i dramat

Liryka

Tradycje śpiewania poezji sięgały już zapewne czasów homeryckich – jest wiele przesłanek świadczących o tym, iż eposy były wykonywane przez rapsodów w postaci melorecytacji. Do słynnych poetów, których poezje były śpiewane przy dźwiękach liry, należeli także Alkajos i Safona, działający w VI w. p.n.e. na wyspie Lesbos. W kompozycjach Safony i Alkajosa ujawnia się osobisty i emocjonalny stosunek artystów do otaczającej ich rzeczywistości. W przeciwieństwie do liryki monodycznej, liryka chóralna skupiała się na odczuciach powszechnych, kierowana była do szerokiego grona publiczności i poruszała tematy uniwersalne, np. związane z religią, czy też koniecznością wypełniania boskich praw.

Dramat antyczny

Początki przedstawień dramatycznych sięgają VI w. p.n.e. Upatruje się ich w rytualnym dytyrambie, który był śpiewany przez chór mężczyzn ku czci Dionizosa – boga wina i płodności podczas uroczystości Wielkich Dionizji. Z czasem z chóru zaczęli wyodrębniać się aktorzy. Złoty wiek rozwoju tragedii przypada na V w. p.n.e. Jednym z najważniejszych momentów, w którym prezentowano nowe sztuki dramatyczne, były Wielkie Dionizje, podczas których ogłaszano konkurs dramatyczny. Co roku wybierano trzech twórców, z których każdy musiał przygotować trzy tragedie oraz dramat satyrowy, ukazujący mitycznych bohaterów w krzywym zwierciadle.

RWbez74z9ggoG1

Ilustracja przedstawia fragment naczynia. Waza Pronomosa datowana na V–IV w. p.n.e przedstawiająca trupę aktorską przygotowującą się do przedstawienia. Zdobienia na wazie są koloru złotego, a same naczynie ma kolor brązowy.

Do naszych czasów przetrwały 32 dzieła. Wszystkie zachowane w całości są dziełami trzech wielkich dramatopisarzy ateńskich: Ajschylosa, Sofoklesa i Eurypidesa. Należy również zaznaczyć, że autor sztuki był odpowiedzialny nie tylko za tekst, ale również za muzykę oraz przygotowanie aktorów i chóru.

Dramaty posiadały określoną strukturę. Rozpoczynał je zazwyczaj prologos będący wprowadzeniem w formie monologu lub dialogu. Po nim następowało wejście chóru – parodos. Zasadnicza część dramatu składała się z pojawiających się naprzemiennie epeisodionów obejmujących dialogi i monologi bohaterów oraz stasimonów – pieśni chóru. Przedstawienie kończyła pieśń chóru zwana exodosem. Jednym z kluczowych elementów dramaturgicznych było tzw. anagnorisisAnagnorisisanagnorisis – moment, w którym bohater rozpoznaje nieznane mu wcześniej okoliczności lub osobę, co jest podstawą do rozwikłania całej intrygi.

Najważniejszym muzycznym zabytkiem, który dochował się do naszych czasów, jest fragment chóralny z tragedii Orestes Eurypidesa.

Komedia

W kolejnych stuleciach coraz większą popularność zyskiwała komedia, która często nawiązywała do aktualnej sytuacji społecznej i politycznej. Ważną rolę odgrywał chór, który pełnił rolę zarówno inscenizacyjną (u Arystofanesa występował w roli żab, niekiedy też ukazywał jeźdźców na koniach), jak również w określonym momencie przedstawienia – parabasis – zwracał się bezpośrednio do publiczności komentując aktualne zjawiska polityczne, czy też obyczajowe.

RiiLBcHeRAnr51

Ilustracja przedstawia zdobienia na starożytnym naczyniu. Na naczyniu przedstawiono chór w kostiumach koni i jeźdźców. Na naczyniu widoczne są cztery postacie – trzech jeźdźców i jedna postać stojąca obok nich.

Teatr w Epidauros

Wgląd w sposób wystawiania przedstawień dramatycznych dają zachowane teatry antyczne, wśród których teatr w Epidauros, jest jednym z najciekawszych obiektów. Ciekawostką jest, iż w ostatnim stuleciu została mu przywrócona funkcja użytkowa – ponownie jest miejscem wystawień licznych przedstawień, nie tylko antycznych.

Zapoznaj się z animacją na temat teatru w Epidauros.

Wykonawstwo muzyczne

Mimo iż do naszych czasów zachowało się ok. 40 fragmentów zapisów muzycznych, bardzo często nie wiadomo jak je wykonywano i nie mamy pewności, jak ta muzyka brzmiała. Czy była to prosta monodia? W których fragmentach towarzyszyły instrumenty? Czy śpiew wykonywany był przez solistę, czy przez chór? Na większość z tych pytań nie ma jednoznacznych odpowiedzi. Trochę światła na tajemnicę wykonawstwa muzyki starożytnej rzucają zachowane wizerunki instrumentów muzycznych: aulosu, kitary, liry, barbitonu, syringi oraz traktaty opisujące systemy muzyczne i sposoby strojenia instrumentów. Co ciekawe, dwa najważniejsze instrumenty: kitara i aulos zaniknęły wraz ze zmierzchem cywilizacji starożytnej i nie weszły w skład instrumentarium nowożytnego. Współcześnie próbuje się tworzyć ich repliki i za ich pomocą nie tylko odczytywać, ale także rekonstruować utwory muzyczne. Przykładem antycznej rekonstrukcji utworów (a nie wiernym odtworzeniem ich zapisu) jest projekt zrealizowany przez Centrum Praktyk Teatralnych „Gardzienice”. Udało im się stworzyć przekonującą muzykę, która łączy wspólnotowe doświadczenie z religijną ekstazą i zaangażowaniem. 

„Promoleth' Helikona” to utwór o silnym ładunku rytualnym, oparty na intensywnej pracy głosu i ekspresji zespołowej, przywołujący atmosferę starożytnych obrzędów. Nagranie ukazuje twórcze podejście do antyku, w którym ważniejsza od rekonstrukcji jest energia i performatywny wymiar muzyki.

Grecka teoria i jej znaczenie dla kultury średniowiecznej

Mimo tak dużej aktywności starożytnych Greków w zakresie wykonawstwa muzycznego, ich największe zasługi dla rozwoju kultury europejskiej wiążą się z myślą teoretyczną, która częstokroć wyprzedzała praktykę. To dzięki starożytnym traktatom wiemy, że ówcześni teoretycy muzyki rozważali już zagadnienia związane z akustyką muzyczną, strojeniem, skalami, interwałami. Już w VI w. p.n.e. Pitagoras i jego uczniowie zajmowali się liczbowymi właściwościami muzyki. Badali je za pomocą instrumentu zwanego monochordem, który umożliwiał poprzez odpowiednie skracanie struny obserwację wzajemnych relacji między interwałami. Doskonałe proporcje liczbowe były odpowiednikiem porządku wszechświata, wynikały z ruchu ciał niebieskich i poruszeń ludzkiej duszy. W związku z tym twierdzono, że muzyka wpływając na ludzi, może kształtować ich charakter oraz moralność. Kontynuację poglądów Pitagorejczyków w zakresie wychowawczych właściwości muzyki odnaleźć można w myśli Platona w V w. p.n.e, który potępiał wprowadzanie nowszych rozwiązań w zakresie stosowanych skal, melodii i rytmów. Wprowadził on tzw. teorię ethosu, wg której odpowiednie układy dźwięków, właściwe gatunki oraz brzmienie miały pozytywny wpływ na zachowanie człowieka. Należało się natomiast wystrzegać złej muzyki, która prowadziła do zepsucia duszy. Nieco inaczej zapatrywał się na tę kwestię Arystoteles. Opisał on pojęcie katharsis – oczyszczenie, które obiektywizowało platońską teorię ethosu. Takie właściwości katarktyczne posiadała muzyka nowsza, która wywoływała niepożądane emocje, ale przez to prowadziła do oczyszczenia z nich duszy i umysłu.

Teoretyczną myśl starożytną przejął z pewnymi zmianami Boecjusz, który w V w. n.e. stworzył podstawy spekulatywnej teorii muzyki w średniowieczu.

RC0PzBAdeZD4X1

Ilustracja przedstawia Boski Monochord, za pomocą którego kształtowany jest porządek wszechświata. Czarno biała ilustracja na której znajduje się okrąg. W okręgu kolejne okręgi, gwiazdy i słońce.

Muzyka w starożytnej Grecji pełniła funkcję znacznie wykraczającą poza rozrywkę – była integralnym elementem życia społecznego, edukacyjnego i filozoficznego. Dla Pitagorejczyków była odbiciem kosmicznej harmonii, a badania nad proporcjami dźwięków miały na celu odkrycie porządku wszechświata. Platon przypisywał muzyce rolę wychowawczą, podkreślając jej wpływ na kształtowanie cnót obywatelskich. Uważał, że tylko odpowiednia muzyka – oparta na harmonii i umiarkowaniu – sprzyja moralnemu rozwojowi jednostki, podczas gdy niewłaściwe melodie mogą prowadzić do upadku moralności. Arystoteles natomiast dostrzegał w muzyce narzędzie katharsis, umożliwiające oczyszczenie duszy z negatywnych emocji. Również mitologia grecka obfitowała w opowieści ukazujące potęgę muzyki, czego przykładem jest historia Orfeusza, który dzięki swej grze potrafił poruszyć nawet bogów podziemi. Nie bez znaczenia pozostawała rola muzyki w codziennym życiu Greków – towarzyszyła ona uroczystościom religijnym, igrzyskom sportowym, a także prywatnym ucztom, podczas których młodzieńcy grali na lirach, śpiewając pieśni biesiadne. Instrumenty takie jak kitara, aulos czy syrinks odgrywały kluczową rolę w antycznym instrumentarium, a ich dźwięki tworzyły oprawę najważniejszych momentów życia publicznego i prywatnego. Myśl teoretyczna starożytnych Greków, zwłaszcza w zakresie teorii ethosu i katharsis, miała niebagatelny wpływ na późniejszy rozwój europejskiej kultury muzycznej. Wartości przypisywane muzyce przez starożytnych do dziś inspirują współczesnych badaczy i artystów, ukazując jej ponadczasowy charakter jako narzędzia kształtowania człowieka i społeczeństwa. Współczesne rekonstrukcje nie są wiernym odtworzeniem, lecz próbą twórczego zbliżenia się do antycznego doświadczenia muzyki. Najważniejsze jest więc rozróżnienie między faktami źródłowymi a ich interpretacją. Odpowiadając na pytanie z początku, warto zauważyć, że każda próba odtworzenia tej muzyki balansuje między historią a współczesną wyobraźnią.

Landels J. G., Muzyka starożytnej Grecji i Rzymu., przeł. M. Kaziński, Homini, Kraków 2003

Michels U., Atlas Muzyki, t. 1, Prószyński i S- ka, Warszawa 2002.

B. Schaeffer, Dzieje muzyki, Warszawa, WSiP 1983

West M. L., Muzyka starożytnej Grecji, przeł. A. Maciejewska, M. Kaziński, Homini, Kraków 2003.

encyklopedia.pwn.pl

sjp.pwn.pl