ablacja laserowa
ablacja laserowa

to usuwanie materiału z powierzchni w wyniku oddziaływania impulsów laserowych o odpowiedniej gęstości energii (napromienieniu wyrażanym w Jcm2)

alotropia
alotropia

(gr. állos „obcy”, „inny”, trópos „sposób”, „postać”) występowanie tego samego pierwiastka chemicznego w dwóch lub więcej odmianach, znajdujących się w tym samym stanie skupienia. Odmiany alotropowe pierwiastka mogą się różnić między sobą strukturą krystaliczną lub ilością atomów w cząsteczce

angstrem
angstrem

Å, jednostka długości stosowana do wyrażania bardzo małych długości, np. długości fal świetlnych, rozmiarów atomów i cząsteczek; 1 Å=0,1 nm=1·10-10 m; nazwa angstrem od nazwiska szwedzkiego fizyka i astronoma A.J. Ångströma, który ją wprowadził w 1868 r.

anion
anion

(gr. ánodos „w górę”) jon o ujemnym ładunku elektrycznym

aromatyczność
aromatyczność

(łac. arōma, -ătis „przyprawa”) związki wykazują aromatyczność, kiedy są płaskie – powstają w wyniku sprzężenia się wiązań podwójnych; najprostszym związkiem organicznym jest benzen

cząsteczka polarna
cząsteczka polarna

cząsteczka, w której występują dwa przeciwnie naładowane bieguny

delokalizacja elektronów
delokalizacja elektronów

stan, w którym elektron bierze udział w tworzeniu więcej niż jednego wiązania chemicznego

dipol elektryczny
dipol elektryczny

układ dwóch ładunków punktowych o równych wartościach i przeciwnych znakach, znajdujących się w pewnej odległości od siebie

DNA
DNA

kwas deoksyrybonukleinowy; wielkocząsteczkowy biopolimer obecny we wszystkich komórkach organizmów, w których jest nośnikiem informacji genetycznej

elektron
elektron

(gr. ḗlektron „bursztyn”) cząstka elementarna o ładunku ujemnym; znajduje się w chmurze elektronowej,  otaczającej jądro atomu lub w stanie wolnym

elektrony walencyjne
elektrony walencyjne

elektrony wartościowości, elektrony zapełniające w atomie danego pierwiastka tzw. orbitale walencyjne, tzn. orbitale o największej dla tego atomu wartości energii (w stanie podstawowym)

energia wiązania
energia wiązania

(siła wiązania) energia potrzebna do rozerwania cząsteczki na pojedyncze atomy

foton
foton

jest to cząstka elementarna nie mająca ładunku elektrycznego

gaz elektronowy
gaz elektronowy

model stosowany w opisie metali i opisuje zbiór elektronów walencyjnych, poruszających się między kationami metali

gazy szlachetne
gazy szlachetne

helowce; pierwiastki chemiczne, które tworzą 18 grupę układu okresowego: hel (He), neon (Ne), argon (Ar), krypton (Kr), ksenon (Xe) i radon (Rn)

grafit
grafit

odmiana alotropowa węgla, grafit jest kruchy oraz przewodzi prąd elektryczny

izomery
izomery

są to związki chemiczne o cząsteczkach nieróżniących się od siebie ani masą, ani liczbą atomów, ani rodzajem, natomiast mające różny sposób lub kolejność połączeń tych atomów lub też rozmieszczeniem ich w przestrzeni

jon
jon

atom lub grupa atomów obdarzona dodatnim lub ujemnym ładunkiem elektrycznym

kation
kation

(gr. katin „idący w dół”) jon o dodatnim ładunku elektrycznym

komórka elementarna
komórka elementarna

równoległościan, który stanowi podstawowy, powtarzający się okresowo w przestrzeni element sieci przestrzennej; kształt i rozmiary komórki elementarnej określają stałe sieciowe: długości krawędzi: a, b, c, i kąty: α, β, γ między nimi

komórka typu F
komórka typu F

typ komórki elementarnej, w której indywidua chemiczne znajdują się w narożach sześcianu i na środkach ścian

RAovr2iRJJbxG
Komórka elementarna typu F
Źródło: GroMar Sp. z o.o., licencja: CC BY-SA 3.0.
komórka typu I
komórka typu I

typ komórki elementarnej, w której indywidua chemiczne znajdują się w narożach sześcianu i w jego środku

RpiyGTuCGZsN7
Komórka elementarna typu I
Źródło: GroMar Sp. z o.o., licencja: CC BY-SA 3.0.
kryształ molekularny, kryształ cząsteczkowy
kryształ molekularny, kryształ cząsteczkowy

kryształ, w którym sieć krystaliczną tworzą dobrze zdefiniowane cząsteczki powiązane słabymi oddziaływaniami międzycząsteczkowymi (np. siłami van der Waalsa), natomiast nie występują w niej wiązania jonowe ani wodorowe

kryształy heterodesmiczne
kryształy heterodesmiczne

struktury, w których występuje więcej niż jeden rodzaj oddziaływań między indywiduami

kryształy jonowe
kryształy jonowe

kryształy, w których węzły sieci krystalicznej są obsadzone przez jony – kationy i aniony, o równoważnej ilości ładunków elektrycznych (dzięki czemu kryształ jonowy jako całość jest elektrycznie obojętny); tworzą je głównie sole składające się z pierwiastków o dużej różnicy elektroujemności, np. NaCl, KF – związki o dominującym charakterze jonowym wiązań

kryształy kowalencyjne, atomowe
kryształy kowalencyjne, atomowe

kryształy mające w węzłach sieci krystalicznej obojętne elektrycznie atomy; wiązania tworzą pary elektronów walencyjnych pochodzących od dwóch sąsiednich atomów, elektrony te stanowią wspólną własność obydwu atomów; takie wiązania przejawiają wyraźną kierunkowość, a typowym przykładem jest diament; cechy kryształów kowalencyjnych to duża twardość oraz małe przewodnictwo elektryczne

kryształy metaliczne
kryształy metaliczne

kryształy, w których elektrony walencyjne są wspólne dla wszystkich jonów w krysztale i tworzą gaz elektronowy, wypełniający przestrzeń pomiędzy dodatnimi jonami; kryształy metaliczne są doskonałymi przewodnikami elektryczności i ciepła; przykładem kryształów metalicznych są kryształy tworzone przez metale alkaliczne

liczba koordynacyjna
liczba koordynacyjna

liczba najbliższych indywiduów chemicznych, otaczających dany atom lub jon

makromolekuły
makromolekuły

(gr. makrós „bardzo duży, wielki”,  łac. molecula „cząsteczka”) są to cząsteczki chemiczne złożone z kilku tysięcy atomów

moduł Younga
moduł Younga

inaczej współczynnik sprężystości podłużnej lub moduł sprężystości podłużnej – jest to wielkość określająca własności sprężyste ciała stałego, oznaczana symbolem E, charakteryzująca podatność materiału na odkształcenia podłużne przy rozciąganiu, ściskaniu lub zginaniu

moment dipolowy
moment dipolowy

wektor o kierunku zgodnym z osią dipola, umownym zwrocie od ładunku ujemnego do dodatniego; jego wartość jest równa iloczynowi ładunku i odległości między ładunkami.

μ =δ·l

nadprzewodnictwo
nadprzewodnictwo

właściwość niektórych ciał stałych, będących nadprzewodnikami polegająca na zaniku oporu elektrycznego po oziębieniu ich do temperatury T, niższej od temperatury krytycznej Tc

niemetale
niemetale

to substancje, które wykazują jedną z cech: albo nie są kowalne, albo są słabymi przewodnikami prądu. Do typowych niemetali należą: fluorowce, tlen, azot, siarka, fosfor oraz helowce

nukleotyd
nukleotyd

estry nukleozydów i kwasu ortofosforowego(V); w nukleozydach reszta hydroksylowa (OH) części cukrowej jest połączona z cząsteczką kwasu ortofosforowego(V) wiązaniem estrowym; stanowią składniki kwasów nukleinowych (DNA i RNA), niezbędne są też w metabolizmie i przekazywaniu sygnałów w komórce

oddziaływanie dipol‑dipol
oddziaływanie dipol‑dipol

elektrostatyczne oddziaływanie cząsteczek polarnych, odpowiednio zorientowanych wobec siebie

oddziaływanie dipolowe
oddziaływanie dipolowe

(gr. di- „dwa razy”, gr. pólos „biegun”) ten typ oddziaływania występuje między dwoma cząsteczkami, które w jednym fragmencie cząsteczki posiadają nadmiar elektronów, dlatego występuje na nich częściowy ładunek ujemny, a w drugim fragmencie występuje deficyt elektronów, co prowadzi do powstania w tym miejscu częściowego ładunku dodatniego

oddziaływanie stakingowe
oddziaływanie stakingowe

oddziaływanie π-π, słabe oddziaływanie chmury elektronowej między pierścieniami aromatycznymi

oddziaływanie międzycząsteczkowe
oddziaływanie międzycząsteczkowe

przyciąganie oraz odpychanie, występujące pomiędzy atomami sąsiadujących cząsteczek

powierzchnia ekwipotencjalna
powierzchnia ekwipotencjalna

w przestrzeni trójwymiarowej powierzchnia, w obrębie której potencjał elektryczny jest równy (ma jednakową wartość)

przewodnictwo cieplne
przewodnictwo cieplne

to proces polegający na przepływie ciepła i tym samym na przekazywaniu energii kinetycznej bezładnego ruchu cząsteczek ośrodka, z części układu o wyższej temperaturze do cząsteczek z części układu o temperaturze niższej

przewodnictwo elektryczne
przewodnictwo elektryczne

zjawisko przepływu prądu elektrycznego przez dany ośrodek pod wpływem zewnętrznego pola elektrycznego. Wartości przewodności elektrycznej właściwej σ dzielą ciała stałe na: przewodniki (σ>106 Ω-1·m-1), półprzewodniki (10-8<σ<106 Ω-1·m-1) i izolatory (σ<10-8 Ω-1·m-1)

przewodnik elektryczny
przewodnik elektryczny

każda substancja dobrze przewodząca prąd elektryczny

regularny układ
regularny układ

układ krystalograficzny, w którym wszystkie boki komórki krystalicznej mają identyczną długość (a=b=c) oraz wszystkie kąty są proste (α=β=γ=90°)

siły Van der Waalsa
siły Van der Waalsa

słabe oddziaływania międzycząsteczkowe, związane z kwantową naturą powłok elektronowych, elektrycznie obojętnych atomów lub cząsteczek oraz z ruchem elektronów w cząsteczce

skala Mohsa
skala Mohsa

jest to dziesięciostopniowa skala określająca względną twardość minerałów. Została stworzona przez Friedricha Mohsa1812 roku

R8aKy1SBXkhkU1
Skala twardości Mohsa.
Źródło: Englishsquare.pl Sp. z o.o., CC BY-SA 3.0, https://creativecommons.org/licenses/by-sa/3.0/.
skala Paulinga
skala Paulinga

umowna skala elektroujemności pierwiastków opracowana przez L.C. Paulinga w 1932r.

struktura najgęstszego ułożenia atomów
struktura najgęstszego ułożenia atomów

takie ułożenie, w którym każde indywiduum chemiczne otoczone jest przez dwanaście indywiduów

struktury homodesmiczne
struktury homodesmiczne

struktury, w których występuje jedynie jeden rodzaj oddziaływań między indywiduami

temperatura topnienia
temperatura topnienia

temperatura, w której dana substancja stała zmienia stan skupienia na ciekły

tetraedr
tetraedr

(gr. tetrakys „czterokrotnie”) czworościan foremny

RR0Vdd9IQTxHh
Źródło: Kjell André, dostępny w internecie: pl.wikipedia.org, licencja: CC BY-SA 3.0.
węzły sieciowe
węzły sieciowe

punkty przecięcia krawędzi komórek elementarnych w sieci kryształu

wiązania wodorowe
wiązania wodorowe

rodzaj oddziaływania elektrostatycznego pomiędzy atomem wodoru a atomem pierwiastka elektroujemnego o wolnych parach elektronowych; to oddziaływanie może być międzycząsteczkowe lub wewnątrzcząsteczkowe