Salvete amici! Każdy język ma swoje słowo‑wytrych. Słowo, które pasuje do wielu konstrukcji zdaniowych. Na pewno wszyscy zauważyliśmy nadużywanie w języku polskim słów „fajny” czy „kultowy”. W języku angielskim słowem‑wytrychem jest niewątpliwie „think” czy „made”. Czy w łacinie istniały słowa‑wytrychy? Jak każdy inny język, tak i łacina znalazła klucz, który pasował do niemal wszystkich zdań. Tym kluczem jest słowo „res”. Czy wiecie, ile razy to słowo pojawiło się w tekstach łacińskich? 133 325 razy. I to u samych najznamienitszych, jak Cyceron, Plaut, Wergiliusz czy Cezar. Wszyscy najsłynniejsi przedstawiciele literatury rzymskiej znali i często używali słowa „res”.

Rzeczownik res rei, swoim znaczeniem przypomina angielskie słowo „thing”. Możemy go bowiem przetłumaczyć jako: rzecz, przedmiot, coś, sprawa, interes, wydarzenie, fakt, okoliczność, czyn. Znaczeń podstawowych słówka „res” jest kilkanaście, ale na tym lista się nie kończy. Skoro „res” to słowo klucz, łatwo łączy się też z innymi wyrazami, tworząc nowe znaczenia.

Oto one: res publica, res publicae. Res publica, od której pochodzą wyrazy Republika i Rzeczpospolita, to oczywiście państwo, czyli Imperium Rzymskie. Jednak w liczbie mnogiej zmienia się odrobinę znaczenie. Są to już sprawy publiczne. Rzeczownik res odnosi się także do przewrotności losu. Res secundae oznaczają pomyślność, sprzyjające okoliczności, res adversae – wszelkiego rodzaju przeciwności losu. Kolejne dwa zwroty z rzeczownikiem res to res familiaris, czyli majątek, oraz res rustica – rolnictwo. A teraz coś dla miłośników prawa: res incorporales. Według prawa rzymskiego termin res corporales oznaczał wszystkie dobra naturalne, których można dotknąć, np. grunty, niewolnicy, dobra ruchome, nieruchomości. Zaś res incorporales były to dobra niematerialne, abstrakcyjne, np. spadek. A współcześnie używa się tego pojęcia do określenia praw autorskich czy wynalazczych.

Tematem naszego dzisiejszego spotkania jest łacińskie słowo wytrych, czyli res. Popatrzmy jeszcze raz na poznane wyrażenia: res - czyli łacińskie słowo wytrych: res, rei - rzecz, przedmiot, coś, sprawa, interes, wydarzenie, fakt, okoliczność, czyn; res publica - państwo, res publicae - sprawy państwowe, res secundae - powodzenie, res adversae - przeciwności losu.

res familiaris - majątek, res rustica - rolnictwo, res corporales - według prawa rzymskiego wszystkie dobra naturalne, których można dotknąć, np. grunty, niewolnicy, dobra ruchome, nieruchomości, res incorporales - w prawie rzymskim rzeczy niematerialne, współcześnie prawa autorskie. I jeszcze dwa wyrażenia, które przydadzą się wszystkim romantykom: res veneris – miłość fizyczna, res uxoria – małżeństwo.