Różne odmiany łacińskich rzeczowników
Nihil difficileNihil difficile: Rzeczowniki deklinacji IV
Według deklinacji IV odmieniają się tylko rzeczowniki. Rozpoznajemy je po zakończeniu -us w drugim przypadku liczby pojedynczej (genetivus singularis).
Najwięcej w deklinacji IV jest rzeczowników rodzaju męskiego (masculinamasculina). Te w mianowniku, tak jak w dopełniaczu, mają końcówkę -us, np. exercitus, -us – wojsko. Nieliczne neutraneutra odmieniające się według tej deklinacji mają w pierwszym przypadku końcówkę -u, np. cornu, -us – róg. Kilka wyjątków rodzaju żeńskiego przyjmuje w formach podstawowych i całej odmianie końcówki identyczne, jakie mają masculina, np. manus, -us – ręka.
W tabeli zamieszczona została odmiana przykładowego rzeczownika deklinacji IV rodzaju męskiego: portus,-us - port. Identyczne końcówki w odmianie przyjmują wyjatki rodzaju żeńskiego.
przypadek | singularis | pluralis |
|---|---|---|
Nominativus | portus | portus |
Genetivus | port‑us | portus‑uum |
Dativus | portu‑i | port -ibus |
Accusativus | port‑um | portus |
Ablativus | port‑u | port‑ibus |
Vocativus | portus | portus |
Odmiana rzeczowników rodzaju nijakiego różni się kilkoma zakończeniami przypadków od odmiany rodzaju męskiego i żeńskiego.
W tabeli zamieszczono odmianę rzeczownika cornu,-us n (róg).
przypadek | singularis | pluralis |
|---|---|---|
Nominativus | cornu | corn‑ua |
Genetivus | corn‑us | corn‑uum |
Dativus | cornu | corn‑ibus |
Accusativus | cornu | corn‑ua |
Ablativus | cornu | corn‑ibus |
Vocativus | cornu | corn‑ua |
Wyjątkowym rzeczownikiem deklinacji IV jest o formach podstawowych domus,-us lub... domus,-i - dom. Jest to femininumfemininum. Niektóre przypadki w odmianie przyjmują zakończenia deklinacji IV, inne II, a jeszcze inne są podwójne. Przekonajcie się sami.
przypadek | singularis | pluralis |
|---|---|---|
Nominativus | domus | dom‑us |
Genetivus | dom‑us/ dom‑i | domu‑um, dom‑orum |
Dativus | domu‑i/dom‑o | dom‑ibus |
Accusativus | dom‑um | dom‑us |
Ablativus | dom- u/dom‑o | dom‑ibus |
Vocativus | domus | dom‑us |
Rzeczownik domus, mimo, że nie jest nazwą geograficzną, podlega składni nazw miast. Na pytanie quo? - dokąd? odpowiemy po łacinie domum - do domu na pytanie unde? - skąd?, odpowiemy domo -z domu, zaś na pytanie ubi? - gdzie?- domi - w domu.
Informacje o składni nazw miast znajdziesz w rozdziale - Składnia nazw miast, czyli prawdziwe cuda, w module - Konstrukcje składniowe.
W ilustracji interaktywnej zamieszczono kilka frazeologizmów związanych z rzeczownikiem domus.
W celu utrwalenia odmiany rzeczowników deklinacji IV zapoznaj się z tekstem łacińskim i wykonaj ćwiczenia.
De exercitu Romano.
Exercitus Rōmānus dē equitātū et peditātū cōnstābat. Semper fortiter prō patriā pugnābat. Multae victōria exercituum Romanorum magnam glōriam patriae parābant. Populus Rōmānus exercitui grātiās agēbat, nam oppida, vīcōs, agrōs, templa deōrum dēfendēbat. Poētae semper laudabant exercitūs, quī patriam dēfendebant, et dē exercituum victōriīs saepe nārrabant. Cornua et tubae milites ad pugnam vocabant.
Tłumaczenie: O wojsku rzymskim.
Wojsko rzymskie składało się z konnicy i piechoty. Zawsze dzielnie walczyło w obronie ojczyzny. Liczne zwycięstwa wojsk rzymskich przysparzały ojczyźnie wielkiej chwały. Lud rzymski składał dzięki wojsku, ponieważ broniło (ono) miast, wsi, pól i świątyń bogów. Poeci zawsze wychwalali wojska, które broniły ojczyzny i często opowiadali o zwycięstwach wojsk. Żołnierzy do walki wzywały rogi i tuby.
Wojsko rzymskie zostało przedstawione w rozdziale - Armia grecka i armia rzymska, w module zatytułowanym - Wspólna historia.
Do deklinacji IV należą rzeczowniki oznaczające zmysły. Pochodzą one od form supinumsupinum czasowników, np. auditus, -us (słuch)- od czasownika audio, ire, -ivi, itum (słuchać).
Formy czasownikowe tworzone od tematu supinum znajdziesz w rozdziale - Czasy i formy tworzone od tematu perfectum i supinum, w module zatytułowanym - Czasowniki w języku łacińskim.
Słownik łacińsko‑polski
walczyć
jeleń
pan
mróz
kosztować, smakować
nic trudnego
dzieło
widzieć