Przestopniowane przymiotniki i przysłówki.
Nihil difficile: Tworzenie i stopniowanie przysłówków
Jak tworzymy przysłówki?
W języku łacińskim przysłówki tworzy się na dwa sposoby.
Przedstawia je załączony schemat.
Od przymiotników deklinacji III zakończonych na -ns przysłówki tworzy się zamieniając zakończenie genetivus singularis -is na -er, np.: od przymiotnika sapiens, sapientis (mądry,-a,-e) przysłówek brzmi sapienter (mądrze).
W łacinie jako przysłówki występują niekiedy skostniałe formy różnych części mowy. Ich przykłady prezentuje mapa myśli.
Stopniowanie przysłówków
Zasada stopniowania przysłówków jest identyczna z zasadą stopniowania przymiotników. Do tematu należy dodać końcówkę. W stopniu wyższym jest nią -ius, w najwyższym - issime/-errime.
Zapoznaj się z tabelą prezentującą regularne stopniowanie przysłówków.
równy | wyższy | najwyższy |
|---|---|---|
gradus positivus | comparativus ma końcówkę -ius (jak comparativus przymiotnika w neutrum) | gradus superlativus z końcówką: -issime, -errime |
alte | altius | altissĭme |
pulchre | pulchrius | pulcherrĭme |
gravĭter | gravius | gravissĭme |
felicĭter | felicius | felicissĭme |
prudenter | prudentius | prudentĭssime |
sapienter | sapientius | sapientĭssime |
Poznałeś/poznałaś przymiotniki, które stopniują się nieregularnie. Łatwo zatem możesz się domyślić, że przysłówki tworzone on nich też będą stopniować się nieregularnie. Ale, jak się okaże, nie tylko takie przysłówki mają nieregularne formy w stopniu wyższym i najwyższym.
Załączona tabela podaje najbardziej „reprezentatywne” przykłady. Zapoznaj się z nimi, a następnie wykonaj ćwiczenia.
przysłówek | gradus positivus | gradus comparativus | gradus superlatives |
|---|---|---|---|
długo | diu | diutius | diutĭssime |
bardzo | magnopěre | magis | maxĭme |
często | saepe | saepius | saepissĭme |
dobrze | bene | melius | optĭme |
źle | male | peius | pessĭme |
dużo | multum | plus | plurimum |
mało | parum | minus | minĭme |
Zapoznaj się z treścią ilustracji interaktywnej, a następnie wykonaj ćwiczenia.
1. CC BY-SA 4.0, https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Panathenaic_amphora,_c._530_BCE._The_Met.jpg
2. domena publiczna, https://pl.wikipedia.org/wiki/Plik:Stanis%C5%82aw_August_Poniatowski_coronation_robes.jpg
3. CC BY 3.0, https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Grave_of_Hans_von_Mar%C3%A9es_at_Cimitero_acattolico_Rome_(1).jpg.
Ciekawostka - Citius, Altius, Fortius, to łacińskie hasło oznaczające „Szybciej, Wyżej, Silniej”. Jest ono oficjalnym mottem igrzysk olimpijskich. Jego autorem jest dominikanin Henri Didon (XIX/XX w.), a Pierre de CoubertinPierre de Coubertin uczynił te słowa dewizą Międzynarodowego Komitetu Olimpijskiego.Międzynarodowego Komitetu Olimpijskiego. Motto nawiązuje do tradycji antycznej i jednocześnie wyraża aspiracje nowożytnego ruchu olimpijskiego.
Informacje dotyczące sportu w starożytności zamieszczone zostały w module Sport i widowiska w Grecji i Rzymie.
Na zakończenie tego rozdziału rozwiąż krzyżówkę, aby utrwalić nowo poznane słownictwo.
Słownik łacińsko‑polski
wysoki, głęboki
szczęśliwy
dobrze
pies, suka
zresztą
jedzenie, pokarm
szybko
rozmawiać
wierzyć
o
dawać, dać
pan
znowu
długo
jeść
ja
wytworny, elegancki
łatwo
szczęśliwy
przypadkiem
dzielny
szczęście
za darmo
ciężki
mieć
człowiek
przede wszystkim
długi
wilk
bardzo
duży, wielki
zły
mój
żołnierz
biedny, nieszczęśliwy
zmarły, martwy
wiele, dużo
- czy
nic trudnego
jeśli nie, jeżeli nie
nie
częściowo
mało
nieco, trochę
móc
doświadczony, biegły, inteligentny
walczyć
piękny
niż
rzadko
często
bez wątpienia, oczywiście
mądry, myślący
mianowicie
lecz
późno
niewolnik
jeśli, jeżeli
natychmiast
nagle
tyle
traktować
ty
skąd
zapewne
żyć
Słownik pojęć
żyjący w XIX/XX w. francuski baron, historyk i pedagog, uważany za ojca nowożytnego ruchu olimpijskiego; założyciel Międzynarodowego Komitetu Olimpijskiego
międzynarodowa organizacja założona w Paryżu z inicjatywy barona de Coubertin’a w 1894 r. Kieruje ruchem olimpijskim organizując co 2 lata igrzyska olimpijskie, na przemian zimowe i letnie