In initio repetitioin initio repetitio In initio repetitio: To już wiesz

Liczebniki, to jedna z podstawowych części mowy. Używasz ich w mowie codziennej, choć możesz nie zdawać sobie z tego sprawy. Potoczne zwroty często zawierają różne formy liczebników zarówno głównych, jak i porządkowych, np. Liczę do trzech! Sto razy nie będę tego powtarzać! Pierwszy raz to widzę (słyszę). Popularne są też „liczebnikowe” frazeologizmyfrazeologizmyfrazeologizmy, jak np. Spaść na cztery łapy, Wtrącać (swoje) trzy grosze, czy Ogolić się na zero.

W szkole podstawowej poznałeś cyfry, jakimi posługiwali się starożytni Rzymianie. Do dziś są one zwyczajowo używane do zapisywania liczb w pewnych szczególnych przypadkach. W Polsce zapisuje się cyframi rzymskimi: numery liceów (ale nie szkół podstawowych), klas, tomów, pięter. Zwyczajowo stosuje się czasem cyfry rzymskie do zapisu lat powstania budowli (na ich frontonachfrontonfrontonach). Cyfry rzymskie powszechnie stosuje się również w numeracji stuleci (np. XIX wiek), w imionach władców i papieży (np. Jan Paweł II, Ludwik XIV), czy nazwach wydarzeń historycznych (II wojna światowa).

Jeśli sądzisz, że nie znasz łacińskich liczebników, jesteś w błędzie! Być może nie potrafisz ich wymienić w kolejności od jednego do stu, ale z pewnością większość z nich umiesz  przetłumaczyć na język polski. Aby się o tym przekonać wykonaj poniższe Polecenie.

Polecenie 1

Przyjrzyj się ilustracji, a następnie przetłumacz zdania:

R5KSBCKL8FCO5

Zdjęcie przedstawia trzy kolorowe piłki do gry w siatkówkę, leżące jedna obok drugiej: pierwsza od lewej jest w kolorze czerwonym, druga w żółtym, trzecia w czarnym.

• Prima pilapila, ae f pila rubraruber, bra, brumrubra estsum, esse, fuīest.

• Secunda pila flavaflavus, a, umflava est.

• Tertia pila nigraniger, gra, grumnigra est.

R15OZ5C6DNBDX

Pokaż podpowiedź

W każdym zdaniu podany jest po łacinie kolejny liczebnik porządkowy.

Twoja umiejętność rozumienia liczebników łacińskich wynika z faktu, iż łacina na przestrzeni wieków wywarła ogromny wpływ na leksykę krajów basenu Morza Śródziemnego. Mimo, iż język polski powstał wiele wieków po upadku Cesarstwa Rzymskiego, łacina znalazła  drogę dotarcia do niego w sposób pośredni. Otóż wraz z przyjęciem chrześcijaństwa do Polski wprowadzono język łaciński, jako język liturgii i administracji. Pod koniec średniowiecza i na początku renesansu łacina stała się językiem komunikacji  wszystkich ludzi (wykształconych i prostych). W tym czasie  do języka polskiego zaczęły przenikać latynizmylatynizmlatynizmy. W wieku XVI co sześćsetne słowo w polszczyźnie pochodziło z łaciny, w wieku XVII co 115, a w wieku XVIII już co 33. Obecnie w języku polskim znajduje się ok. 10 tysięcy wyrazów pochodzenia łacińskiego.

Słownik łacińsko‑polski

pila, ae f 

pila, ae f 

R1BH9RGTS8N7J

Zdjęcie przedstawia ustawioną na podłodze czerwoną piłkę do gry w siatkówkę.

piłka

Słownik pojęć

fronton

fronton

inaczej przyczółek; trójkątny szczyt nad portykiem, ograniczony krawędziami bocznymi dachu dwuspadowego. Ten dekoracyjny element architektoniczny pojawił się już w starożytnej Grecji

RH3L814CK468L

Fotografia przedstawia górny fragment świątyni. Jest to trójkąt utworzony przez dwuspadowy dach. Jest on bogato zdobiony rzeźbami figuralnymi. Również na łączeniach trójkąta znajdują się rzeźby postaci. Trójkąt oparty jest na kamiennych belkach, poniżej znajdują się głowice i fragmenty trzonów kolumn otaczających świątynię.

kwintet

kwintet

z łac. quintus ; zespół instrumentalny złożony z pięciu instrumentalistów

R11E33DNMEJQP

Zdjęcie przedstawia pięciu muzyków stojących na tle kamiennej ściany budynku. Mężczyźni są młodzi, uśmiechają się. Są ubrani w ciemne garnitury i białe koszule. W rękach trzymają instrumenty muzyczne: altówkę, kontrabas oraz dwa cienkie długie instrumenty dęte, kształtem przypominające trąbki.