Polityka i kultura polityczna
Rola kultury jako spoiwa wspólnoty politycznej
Wyjaśnisz różne ujęcia pojęcia kultury.
Przeanalizujesz wpływ kultury na kształtowanie wspólnoty narodowej.
Ocenisz znaczenie kultury dla życia człowieka.
O kulturze pisano wiele i w różny sposób. Wszyscy są jednak zgodni, że kultura jest ważnym elementem życia człowieka. Z tego powodu należy zastanowić się, czym jest i dlaczego jest tak ważna.
Sapkowski & Bereś – Historia i FantastykaMożemy nosić chińskie ciuchy, jeździć czeskimi autami, patrzeć w japońskie telewizory, gotować w niemieckich garnkach hiszpańskie pomidory i norweskie łososie. Co do kultury, to jednak wypadałoby mieć własną.
Źródło: Andrzej Sapkowski, Sapkowski & Bereś – Historia i Fantastyka, Warszawa 2005, s. 284.
Czym jest kultura?
Na co dzień pojęcie kultura kojarzy się z różnymi przejawami sztuki: muzyką, baletem, operą, malarstwem, rzeźbą, kinem i muzeum. Za osobę kulturalną uważa się kogoś, kto nie tylko ma ogładę towarzyską i jest wykształcony, ale także potrafi doceniać wartość sztuki. Tak rozumiana kultura jest tylko cechą indywidualną jednostki.
W rzeczywistości jednak jest to pojęcie znacznie szersze. Kultura jest bowiem cechą społeczeństwa. Zaliczyć do niej można wszystko, czego człowiek uczy się w trakcie swojego życia społecznego i jest przekazywane z pokolenie na pokolenie. Biorąc to pod uwagę, amerykańscy socjologowie określili kulturę jako:
Society today(…) świadome, społecznie przekazywane dziedzictwo wytworów, wiedzy, przekonań, wartości i oczekiwań normatywnych, które to dziedzictwo pomaga członkom danego społeczeństwa radzić sobie z pojawiającymi się problemami.
Źródło: Norman Goodman, Gary T. Marx, Society today, Nowy York 1982, s. 85.
Z tego powodu kultura wpływa na życie społeczne. Jest bowiem przekazywana z pokolenie na pokolenie. Wynika z tego, że poprzez kulturę człowiek socjalizuje się, ustalane są wzorce jego zachowania i jest kształtowana jego osobowość. Dzięki kulturze człowiek przyswaja sobie wartości, normy, zwyczaje czy upodobania. Dodatkowo, uczestnicząc w niej, sam ją może tworzyć.
Film dostępny pod adresem /preview/resource/RGutKP0UUlDwA
Film nawiązujący do treści materiału - wyjaśnia, czym jest kultura.
Kultura według nauk
Termin „kultura” jest rozumiany w różny sposób, w zależności od dziedziny nauki:
Kultura a społeczności
Formy kultury są nie tylko różne dla różnych społeczeństw, ale także przybierają odmienną postać w ramach jednego społeczeństwa.
Społeczeństwa potrafią się różnić nie tylko kulturą materialną (np. różne typy siedzib mieszkalnych, noszonych ubrań czy środków transportu), ale przede wszystkim kulturą niematerialną.
Zachowanie danej grupy kulturowej wynika m.in. z jej historii i tradycji. W wielu z nich wartości, normy, przekonania przekazywane są z pokolenia na pokolenie i ludzie stosują się do nich, wierzą w ich słuszność oraz są z nich dumni. Z tych powodów kultura jest tą sferą ludzkiego życia, do której globalizacja dociera pewnymi z oporami. Richard D. Lewis dzieli kulturę na trzy typy.
Kultury monoaktywne – ich członkowie zwyczajowo planują każde działanie, sporządzają harmonogramy, wykonują czynności według określonego planu, koncentrując się tylko na jednej w danym momencie. Przedstawicielami tego typu kultury są m.in. Szwajcarzy, Brytyjczycy i Amerykanie.
Kultury poliaktywne – ich członkowie lubią załatwiać wiele spraw równocześnie, przy czym nie zawsze doprowadzają je do końca. Planując działania, patrzą raczej na ich atrakcyjność. Koncentrując się na potrzebie danej chwili, potrafią zmieniać kolejność pracy. Przedstawicielami tego typu kultury są m.in. Włosi, Grecy i Arabowie.
Kultury reaktywne (słuchające) – ich członkowie są typami słuchaczy, przywiązują dużą uwagę do grzeczności i szacunku. W czasie rozmowy zwykle spokojnie słuchają rozmówcy, nie przerywając mu. Nie spieszą się też z odpowiedzią. Działają nie zgodnie z planem, ale w zależności od okoliczności reagując na pojawiające się zmiany. Przedstawicielami tego typu kultury są m.in. Japończycy, Koreańczycy, Chińczycy, Turcy i Finowie.
Odpowiednie rozumienie takiej różnorodności kulturowej społeczeństw i jej przyjęcie prowadzi do poszanowania odmienności i uniknięcia konfliktów z przedstawicielami odmiennej kultury.
Zapoznaj się z tekstem i wykonaj ćwiczenie.
Jacy są Wietnamczycy?Spokojni
W odróżnieniu od Gruzinów, którzy są narodem bardzo emocjonalnym i raczej głośnym, Wietnamczycy są bardzo spokojni. Na ulicy nie słychać kłótni, raczej nikt nie denerwuje się ruchem ulicznym, który nam wydawać by się mógł nie do przyswojenia.
Mają ogromny szacunek dla starszych
Od najmłodszych lat uczeni są szacunku do osób starszych. To ona ma zawsze rację i trzeba jej słuchać. Stwarza to czasem problemy np. w miejscu pracy, jeśli przełożony jest młodszy i to on wydaje polecenia. Szacunek objawia się nawet w języku. W zależności do kogo się zwracamy, używamy odpowiedniej formy.
Wietnamczycy nie rozumieją żartów
Wietnamczycy nie zawsze rozumieją nasze poczucie humoru. Trzeba być bardzo uważnym, używając sarkazmu czy ironii. Tego typu wypowiedzi nie będą zrozumiane lub zostaną uznane za obraźliwe. Żartów również nie powinniśmy wypowiadać do osób starszych, one w stosunku do młodszych mogą. Jeśli poznacie kogoś często przebywającego w otoczeniu obcokrajowców, możecie tego nie zauważyć.
Źródło: Jacy są Wietnamczycy?, 23.03.2020, dostępny w internecie: przyjaznezycie.pl [dostęp 20.07.2020].
Kultura a wspólnota polityczna
W kulturze każdego narodu i społeczeństwa istnieją wartości, które odgrywają szczególnie doniosłą rolę i które ceni się bardziej niż inne. Stanowią one o istocie i specyfice kultury. Są one rozmaicie nazywane: wartościami podstawowymi, naczelnymi lub centralnymi, dominującymi lub rdzennymi.
Wartości centralne (rdzenne) w kulturze społeczeństwa są to takie wartości, co do których panuje powszechny consensus i które są podstawą organizacji systemu społecznego oraz tożsamości kulturowej. Ich usunięcie prowadzi do rozbicia struktury społecznej i osłabienia, a nawet zaniku całej kultury. Jerzy Smolicz, analizując rolę wartości rdzennych, stwierdza, że:
Język jako wartość rdzennadziałają one jako wartości identyfikacyjne, symboliczne dla grupy i dla członków. Dzięki nim grupy społeczne są identyfikowane jako odmienne kulturalnie społeczności mogące zachować żywotność i kreatywność w ramach własnej kultury. Utrata wartości rdzennych przez daną grupę prowadzi do jej dezintegracji jako autentycznej i twórczej społeczności zdolnej do przetrwania i przekazania swoich wartości następnym pokoleniom.
Źródło: Jerzy Smolicz, Język jako wartość rdzenna, [w:] Oblicza polskości, red. Antonina Kłoskowska, Warszawa 1990, s. 211.
Wokół takich wartości koncentrują się idee i ideały etyczne, społeczne, religijne i polityczne, wierzenia, normy, prawo, systemy organizacji, zarządzania i pracy, twórczość artystyczna, działalność jednostek i grup, wzory życia codziennego, pieśni, utwory literackie, opowiadania, baśnie, budowle, miejsca kultu religijnego i pamięci narodowej, bohaterzy. Są to różnorodne wytwory kulturowe, w których utrwalają się wartości. Te spośród nich, w których wartości centralne ucieleśniają się najpełniej, są też najbardziej reprezentatywne dla danej kultury, wyrażają jej specyfikę i reprezentują ją na zewnątrz.
Z centralnymi wartościami i wytworami kulturowymi wiążą się nierozerwalnie specyficzne stany psychiczne jednostek, a więc wzory ich reakcji uczuciowych, struktury myślenia, wizje przeszłości i przyszłości, postawy wobec własnej grupy narodowej i innych grup etnicznych. Te trzy elementy – wartości centralne, utrwalające je wytwory kulturowe i związane z obydwoma stany psychospołeczne – tworzą tak zwane centrum kultury narodu, społeczeństwa, grupy społecznej. Antonina Kłoskowska zbiór ten nazywa kanonem kultury.
Centrum kultury kształtuje się przez całą historię danego narodu czy społeczeństwa. Określa jego specyfikę, stanowi podstawę integracji, trwania i rozwoju. Wyznacza swoiste widzenie przeszłości, teraźniejszości i przyszłości całego społeczeństwa, a także żyjących w jego ramach jednostek i grup, ukierunkowuje i ocenia ich działania oraz przeżycia. W jego świetle jednostki i społeczeństwo oceniają wszystko, co nowe i obce, procesy wewnętrzne i zmiany zachodzące w innych społeczeństwach. Ono decyduje o tym, jakie elementy z obcej kultury przyjąć, a przed jakimi się bronić.
Film dostępny pod adresem /preview/resource/R8MRvv1kut4st
Film nawiązujący do treści materiału Jakie znaczenie dla mobilizacji społeczeństwa ma udział w imprezach kulturalnych?
Podsumowanie
Kultura to (…) budowanie wartości, dla których warto żyć.
Cytat za: Henryk Citko, Herbert nieznany. Rozmowy, Warszawa 2008, str. 48.
Kultura jest elementem integrującym naród, determinantem jego trwałości. Według Zbigniewa Herberta, kultura także niesie ze sobą wartości, które wpływają na życie człowieka. Będąc członkiem konkretnego narodu, człowiek przyjmuje jego kulturę, a więc także wartości.
Zapoznaj się z tekstem i wykonaj ćwiczenie.
Kultura narodowa jako płaszczyzna współczesnej myśli o obronności i konkurencyjności kraju. Cz. 2. Obraz kultury narodowejZidentyfikowane cechy kultury narodowej Polaków wskazują, że jest to społeczeństwo zdominowane następującymi zachowaniami i postawami:
uznawanie zależności od przełożonych i instytucji sprawujących władzę oraz unikanie wyrażania sprzeciwu w sposób bezpośredni;
skłonność do traktowania w sposób luźny związków z innymi ludźmi oraz wykazywanie szczególnego zainteresowania interesami własnymi i swojej rodziny, a w warunkach pracy dbałość o czas wolny od pracy, swobodę wyboru odpowiedniego stylu pracy, który daje satysfakcję;
wykazywanie przez mężczyzn postaw asertywności, twardości i nakierowania na sukces materialny kosztem skromności, czułości i troskliwości o jakość życia;
odczuwanie relatywnie silnego zagrożenia w obliczu sytuacji nowych, nieznanych lub niepewnych, które wyraża się stresem oraz potrzebami przewidywalności, które mogą być zaspokojone przez wszelkiego rodzaju prawa, przepisy, zwyczaje;
pielęgnowanie cnót związanych z przeszłością i teraźniejszością, a zwłaszcza: poszanowania tradycji, zachowania twarzy i wypełniania społecznych zobowiązań kosztem rozwijania cnót przynoszących korzyści w przyszłości, m.in. poprzez upór i oszczędności oraz kształtowanie relacji międzyludzkich opartych na prawości;
relatywnie niskim stopniem poczucia dumy narodowej, co skutkuje relatywnie niskim stopniem pomagania innym, samowzmacniania się i dbałości o własny wizerunek;
dominuje przekonanie, że czerpanie radości z życia i zabawy powinno być nadzorowane i ściśle regulowane normami społecznymi, a nie wynikać z podstawowych i naturalnych pragnień jednostki.
Zidentyfikowane wyżej typy kultur naszego społeczeństwa przenikają niżej wymienione specyficzne cechy narodowe, które są traktowane przez J. Tischnera raczej jako wady narodowe: melancholia, która żywi się własnym bólem, któremu podporządkowuje całe życie społeczne i polityczne; stosunkom z ludźmi zaczyna towarzyszyć subtelny rys masochizmu; myślenie o polskości w kategorii etniczności; polskość to więź kulturowa, a przesadne akcentowanie więzi etnicznej przeistacza się w prymitywny nacjonalizm; krąg
naszychjest określony uczuciowo; niezdolność przyznawania się do winy; podejrzliwość; w miejsce wiary, zaufania i wierności wchodzi nieufność i podejrzliwość; duch odwetu, który redukuje mądrość narodową; instynkt antypaństwowy, niechęć do świadomości obywatelskiej, chęć wyzyskiwania państwa dla własnych interesów; przedkładanie sprytu nad prawdy oczywiste; brak woli do uspołecznienia, do budowy wspólnoty; niecierpliwośćw rzeczach narodowych; wykorzystywanie idei solidarności przeciwko komuś; ewangeliczna solidarność bowiem zwraca się do wszystkich.Źródło: Marian Mroziewski, Kultura narodowa jako płaszczyzna współczesnej myśli o obronności i konkurencyjności kraju. Cz. 2. Obraz kultury narodowej, „Obronność. Zeszyty Naukowe” 2018, nr 1(25), s. 105.
Słownik
zasób rzeczy materialnych, ruchomych i nieruchomych wraz ze związanymi z nim wartościami duchowymi, zjawiskami historycznymi i obyczajowymi, mających znaczenie dla tożsamości narodu
termin określający wszelkie fizycznie istniejące rzeczowe wytwory pochodzące z przejawów działalności człowieka – zarówno przedmioty sztuki, jak i przedmioty użytkowe, narzędzia oraz przedmioty życia codziennego
zbiór wartości, przekonań, idei i poglądów opisujących i oceniających rzeczywistość; często jest podstawą działań politycznych
poczucie odrębności wobec innych narodów kształtowane przez czynniki narodowotwórcze
względnie trwała identyfikacja grupy ludzi i pojedynczych jej członków z określonym układem kulturowym tworzonym przez zespół idei, przekonań, poglądów z konkretnymi zwyczajami i obyczajami