RNXmDo1jOmvcz
Zdjęcie przedstawia idący ulicą tłum manifestujących ludzi. Trzymają transparenty.

Polityka i kultura polityczna

Źródło: Wikimedia Commons, licencja: CC BY-SA 3.0.

Co wiem i umiem, jeżeli matura byłaby z tego modułu

bg‑gray2

W powtórkowych lekcjach skupimy się na części poświęconej pytaniom. Odnoszą się one do wielu różnych materiałów źródłowych (nie tylko tekstów oraz ilustracji, ale również map, tabel czy wykresów itp.). Przede wszystkim musisz dokładnie zapoznać się z materiałami źródłowymi, ale także zwrócić uwagę na polecenia. Poniżej przybliżamy, jak rozumieć polecenia w zadaniach różnego typu:

RAmy0nWs0M2VC
wyjaśnij twoim zadaniem jest zrekonstruowanie związku przyczynowo‑skutkowego, opisanie od początku do końca, o co chodzi i dlaczego;, scharakteryzuj należy przeanalizować genezę, przebieg oraz konsekwencje danego procesu czy zjawiska, wymieniając uczestników wydarzeń (postacie, organizacje) lub inne istotne elementy;, porównaj twoim zadaniem jest zestawienie wydarzeń, zachodzących procesów, danych itp. pod kątem występujących między nimi podobieństw oraz różnic;, rozstrzygnij w tym wypadku oczekiwana odpowiedź jest jedna: „tak” lub „nie” - oczywiście wraz z uzasadnieniem, ale bez formułowania własnych ocen;, rozważ należy tu sformułować zarówno argumenty, jak i kontrargumenty, czyli „za” i „przeciw”, wartościując słuszność danego rozumowania;, oceń to polecenie pozwala ci przedstawić własną, subiektywną opinię na temat opisywanych zjawisk i procesów;
każda przedstawiona ocena – o ile będzie dobrze uzasadniona – zostanie uznana, dlatego też kluczową rolę odgrywa umiejętność budowania argumentacji;, udowodnij w poleceniu tym zawarta jest teza, a twoim zadaniem jest stworzenia krótkiej narracji z podaniem argumentów na rzecz jej prawdziwości;, uzasadnij zadanie podobne jak powyżej, ale w tym przypadku powinno się określić sposób rozumowania, który umożliwia postawienie danej tezy;, wykaż należy tu wykazać prawdziwość lub nieprawdziwość związków przyczynowo‑skutkowych, odnoszących się do tezy; podaj, wymień, wskaż – takie polecenia występują w zadaniach półotwartych, w których jest miejsce na twoją odpowiedź; podajesz wtedy pojęcie, nazwę własną (pełną, bez skrótów), imię i nazwisko osoby itp.
bg‑gray2

Pamiętaj, że odpowiedź musi odnosić się do źródła – błędem jest bazowanie wyłącznie na swojej wiedzy i zignorowanie podanego źródła. Chodzi bowiem o to, aby osoba odpowiadająca na pytanie umiejętnie połączyła analizę materiału źródłowego z własną wiedzą. Nie bój się korzystać z posiadanych informacji i zawsze odwołuj się do podanych źródeł. Pamiętaj również o tym, by wczytywać się w polecenia – czasem wiedza własna nie jest potrzebna, czasem tekst to tylko inspiracja, a innym razem należy połączyć wiedzę z interpretacją tekstu.

Rozwiąż zadania maturalne przygotowane przez Centralną Komisję Egzaminacyjną

bg‑gray2

Rozwiązując zadania pamiętaj, że do ich prawidłowego wykonania potrzebujesz wiadomości i umiejętności opanowanych w szkole podstawowej i ponadpodstawowej.

Materiał źródłowy do ćwiczenia 1 i 2

Tekst 1. O ustroju miasta stołecznego Warszawy 

 Ustawa określa Warszawę jako gminę mającą status miasta na prawach powiatu. Organy władzy samorządowej („ogólnomiejskie”, a nie dzielnic – jednostek pomocniczych) są analogiczne do tych funkcjonujących w ustrojach innych miast na prawach powiatu. 

CART94 Źródło: Dz.U. 2002, nr 41, poz. 361, z późn. zm. (stan prawny na 4 lutego 2025 r.). Tekst skrócony i zmodyfikowany.

Tabela. Liczba głosujących w 2020 r. na zgłoszone projekty w Warszawie według dzielnic (wskazano po 2 dzielnice z najwyższym i z najniższym odsetkiem głosujących; liczba głosujących we wszystkich dzielnicach – 109 025)

Nazwa dzielnicy

Liczba głosów

Liczba głosujących na 1000 mieszkańców

Białołęka

11 072

89

Śródmieście

4 108

36

Targówek

5 514

44

Żoliborz

4 706

90

CART95 Źródło: um.warszawa.pl.

Tekst 2. O jednym z narzędzi wpływania mieszkańców na sprawy publiczne

Warszawiacy co roku wymyślają i zgłaszają projekty, a następnie wybierają w głosowaniu te, które zostaną zrealizowane. W ten sposób wspólnie decydują o tym, co powstanie w najbliższej okolicy, w dzielnicy lub – w przypadku projektów o charakterze ogólnomiejskim – w całej Warszawie. Projekty wybrane w głosowaniu są później realizowane przez miasto.

CART95 Źródło: um.warszawa.pl.

RARNFETNZCH71
Ćwiczenie 1
Arkusz egzaminacyjny z wiedzy o społeczeństwie
Źródło: CKE, Arkusz egzaminacyjny z wiedzy o społeczeństwie, wydanie maj 2025.
1
Ćwiczenie 2

Rozstrzygnij, czy dane przedstawione w tabeli mogą być argumentem na rzecz tezy: Kultura polityczna większości mieszkańców stolicy to kultura polityczna uczestnictwa. Odpowiedź uzasadnij.

RN6RNPJZZT1CF
Rozstrzygnięcie: (Wybierz: tak, nie) Uzasadnienie: (Uzupełnij).
Źródło: CKE, Test diagnostyczny z wiedzy o społeczeństwie, wydanie grudzień 2024.

Materiał źródłowy do ćwiczenia 3 i 4

Opis elementów ideologii 
A. Heywood Politologia

Tradycja solidaryzmu społecznego obejmuje nie tylko skłonność do reform społecznych, ale również zasadniczo pragmatyczny stosunek do polityki gospodarczej. Podejście to odżegnywało się od dwóch ideologicznych modeli organizacji ekonomicznej: z jednej strony od kapitalizmu opartego na zasadzie leseferyzmu, z drugiej zaś od […] centralnego planowania. Pierwszy z nich był odrzucany ze względu na to, że prowadzi do pozbawionej ograniczeń wolności, co wyklucza społeczną jedność oraz krzywdzi słabych i bezbronnych. Drugi zaś odrzucano, gdyż prowadzi do powstania monolitu państwowego i tłumi wszelkie przejawy niezależności i przedsiębiorczości. Rozwiązaniem jest więc połączenie konkurencji gospodarczej i regulacji państwowej, w którym równowaga między państwem i jednostką może być pragmatycznie oceniona na podstawie tego[,] „co działa”.

CART99 Źródło: A. Heywood, Politologia, Warszawa 2006, s. 61.
1
Ćwiczenie 3

Rozstrzygnij, czy opis ideologii przedstawiony w tekście dotyczy klasycznego liberalizmu. Odpowiedź uzasadnij.

RN6RNPJZZT1CF
Rozstrzygnięcie: (Wybierz: tak, nie) Uzasadnienie: (Uzupełnij).
Źródło: CKE, Test diagnostyczny z wiedzy o społeczeństwie, wydanie grudzień 2024.
R1QFJN2UNCHQB
Ćwiczenie 4
Test diagnostyczny z wiedzy o społeczeństwie
Źródło: CKE, Test diagnostyczny z wiedzy o społeczeństwie, wydanie grudzień 2024.

Materiał źródłowy do ćwiczenia 5 i 6

Materiał 1. Fragmenty Konstytucji PRL uchwalonej 22 lipca 1952 r. 

Art. 1.1. Polska Rzeczpospolita Ludowa jest państwem demokracji ludowej. 

2. W Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej władza należy do ludu pracującego miast i wsi. 

Art. 2.1. Lud pracujący sprawuje władzę państwową przez swych przedstawicieli, wybieranych do Sejmu Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej i do rad narodowych w wyborach powszechnych, równych, bezpośrednich, w głosowaniu tajnym. 

2. Przedstawiciele ludu w Sejmie Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej i w radach narodowych są odpowiedzialni przed swymi wyborcami i mogą być przez nich odwoływani.

CART96 Źródło: Dz.U. 1952, nr 33, poz. 232.

Materiał 2. Fragmenty ustawy o zmianie Konstytucji PRL uchwalonej 10 lutego 1976 r. 

[…] W Konstytucji Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej […] 

 1)[…] art. 1 ust. 1 otrzymuje brzmienie: „1. Polska Rzeczpospolita Ludowa jest państwem socjalistycznym”; 

2)po art. 2 dodaje się art. 2a […] w brzmieniu: 

„Art. 2a.1. Przewodnią siłą polityczną społeczeństwa w budowie socjalizmu jest Polska Zjednoczona Partia Robotnicza. 

2.Współdziałanie Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej, Zjednoczonego Stronnictwa Ludowego i Stronnictwa Demokratycznego stanowi podstawę Frontu Jedności Narodu. 

3.Front Jedności Narodu jest wspólną płaszczyzną działania organizacji społecznych ludu pracującego i patriotycznego zespolenia wszystkich obywateli […]”.

CART97 Źródło: Dz.U. 1976, nr 5, poz. 29.

1
Ćwiczenie 5

Uzasadnij, że przedstawione uregulowania konstytucyjne są sprzeczne z zasadami ustrojowymi suwerenności narodu i pluralizmu politycznego. Odnieś się w przypadku każdej z tych zasad do co najmniej jednego z przytoczonych przepisów prawnych.

R5OTQV4OQBSTS
Arkusz egzaminacyjny z wiedzy o społeczeństwie
Źródło: CKE, Arkusz egzaminacyjny z wiedzy o społeczeństwie, wydanie maj 2025.
1
Ćwiczenie 6

Odnosząc się do rozwiązań prawnych obowiązujących w Rzeczypospolitej Polskiej, sformułuj trzy argumenty potwierdzające, że przepis prawny art. 2.2. (z materiału 1.) stracił moc obowiązującą.

R1SCPPKARTZZ6
Rozstrzygnięcie: (Wybierz: tak, nie) Uzasadnienie: (Uzupełnij).
Źródło: CKE, Arkusz egzaminacyjny z wiedzy o społeczeństwie, wydanie maj 2025.

Materiał źródłowy do ćwiczenia 7 i 8

Tabela 1. Oceny działalności izb parlamentu dokonywane przez społeczeństwo polskie w 2019 i 2020 roku

Wskazania respondentów według terminów badań (w %)

Rok

2019

2020

Instytucja

Ocena

VI

VII

VIII

IX

X

XI

XII

I

II

III

V

VI

VII

VIII

IX

Sejm RP

dobra

35

32

37

34

32

45

37

34

35

37

31

34

35

36

30

Sejm RP

zła

48

49

46

50

51

39

47

50

50

47

55

53

51

50

52

Senat RP

dobra

36

32

34

34

32

39

40

35

38

35

32

34

38

36

36

Senat RP

zła

38

42

40

41

42

35

30

37

39

44

50

48

42

44

40

Tabela 2. Potencjalne elektoraty a ocena działalności Sejmu RP we wrześniu 2020 roku

Na listę którego ugrupowania będzie Pan(i) głosować w wyborach do Sejmu RP?

Ocena działalności Sejmu RP (w %)

dobra

zła

Prawo i Sprawiedliwość (koalicja Zjednoczonej Prawicy)

60

24

Koalicja Obywatelska

10

85

Lewica

8

80

Konfederacja Wolność i Niepodległość

14

71

CART98 Źródło: Oceny działalności instytucji publicznych, „Komunikat z Badań CBOS” 2020, nr 121, s. 1, 3 (w obu tabelach pominięto odpowiedzi „trudno powiedzieć”). Tekst skrócony i zmodyfikowany.

1
Ćwiczenie 7

Uwzględniając kwestię przynależności politycznej większości posłów na Sejm RP, wyjaśnij zróżnicowanie oceny działalności tej izby parlamentu ze względu na preferencje wyborcze respondentów.

RJ48PNSJ1V7EG
Arkusz egzaminacyjny z wiedzy o społeczeństwie
Źródło: CKE, Arkusz egzaminacyjny z wiedzy o społeczeństwie, wydanie maj 2023.
RUQ3HM81RD8N7
Ćwiczenie 8
Arkusz egzaminacyjny z wiedzy o społeczeństwie
Źródło: CKE, Arkusz egzaminacyjny z wiedzy o społeczeństwie, wydanie maj 2023.
RyvBYShHL1m6E
(Uzupełnij).