Prawa człowieka
Co wiem i umiem, jeżeli matura byłaby z tego modułu
W powtórkowych lekcjach skupimy się na części poświęconej pytaniom. Odnoszą się one do wielu różnych materiałów źródłowych (nie tylko tekstów oraz ilustracji, ale również map, tabel czy wykresów itp.). Przede wszystkim musisz dokładnie zapoznać się z materiałami źródłowymi, ale także zwrócić uwagę na polecenia. Poniżej przybliżamy, jak rozumieć polecenia w zadaniach różnego typu:
każda przedstawiona ocena – o ile będzie dobrze uzasadniona – zostanie uznana, dlatego też kluczową rolę odgrywa umiejętność budowania argumentacji;, udowodnij w poleceniu tym zawarta jest teza, a twoim zadaniem jest stworzenia krótkiej narracji z podaniem argumentów na rzecz jej prawdziwości;, uzasadnij zadanie podobne jak powyżej, ale w tym przypadku powinno się określić sposób rozumowania, który umożliwia postawienie danej tezy;, wykaż należy tu wykazać prawdziwość lub nieprawdziwość związków przyczynowo‑skutkowych, odnoszących się do tezy; podaj, wymień, wskaż – takie polecenia występują w zadaniach półotwartych, w których jest miejsce na twoją odpowiedź; podajesz wtedy pojęcie, nazwę własną (pełną, bez skrótów), imię i nazwisko osoby itp.
Pamiętaj, że odpowiedź musi odnosić się do źródła – błędem jest bazowanie wyłącznie na swojej wiedzy i zignorowanie podanego źródła. Chodzi bowiem o to, aby osoba odpowiadająca na pytanie umiejętnie połączyła analizę materiału źródłowego z własną wiedzą. Nie bój się korzystać z posiadanych informacji i zawsze odwołuj się do podanych źródeł. Pamiętaj również o tym, by wczytywać się w polecenia – czasem wiedza własna nie jest potrzebna, czasem tekst to tylko inspiracja, a innym razem należy połączyć wiedzę z interpretacją tekstu.
Rozwiąż zadania maturalne przygotowane przez Centralną Komisję Egzaminacyjną
Rozwiązując zadania pamiętaj, że do ich prawidłowego wykonania potrzebujesz wiadomości i umiejętności opanowanych w szkole podstawowej i ponadpodstawowej.
Materiał źródłowy do ćwiczenia 1 i 2
Fragment wyroku jednego z trybunałów z siedzibą w Strasburgu
[…] art. 5 ust. 1 Konwencji, który stanowi[,] co następuje: „1. Każdy ma prawo do wolności i bezpieczeństwa osobistego. Nikt nie może być pozbawiony wolności, z wyjątkiem […] zgodnego z prawem pozbawienia wolności osoby […] umysłowo chorej […]”. […] Skarżący twierdził, że umieszczenie go w domu pomocy społecznej stanowiło naruszenie art. 5 ust. 1 Konwencji. […] W szczególności, skarżący nie mógł swobodnie opuścić domu opieki. Tylko jego przedstawiciel ustawowy mógł wystąpić do kierownictwa zakładu o wydanie mu przepustki. […] Nieuprawniona nieobecność skarżącego w zakładzie zostałaby zgłoszona na policję. Z uwagi na to skarżący pozostawał pod całkowitą kontrolą domu pomocy społecznej. […] Z subiektywnego punktu widzenia pobyt skarżącego w domu pomocy społecznej powinien zostać uznany za pozbawienie go wolności, ponieważ skarżący nigdy nie wyraził zgody na umieszczenie go w zakładzie opiekuńczym, nigdy też nie zwrócono się do niego o wyrażenie swojego zdania w tej kwestii. […] Z TYCH WZGLĘDÓW TRYBUNAŁ JEDNOGŁOŚNIE 1. Uznaje skargę za dopuszczalną; 2. Stwierdza, że nastąpiło naruszenie art. 5 ust. 1 Konwencji.
Źródło: Sprawa Kędzior przeciwko Polsce (skarga nr 45026/07) – wyrok z 16.10.2012 r., trybunal.gov.pl.
Rozstrzygnij, czy wyrok, którego fragment przytoczono, został wydany w sprawie naruszania praw i wolności człowieka zaliczanych do drugiej generacji. Odpowiedź uzasadnij.
Materiał źródłowy do ćwiczenia 3 i 4
Tekst 1.
Etyka państwa i prawaNa miano „praw człowieka” zasługują […] prawa, które faktycznie przysługują każdemu człowiekowi niezależnie od płci i koloru skóry, pochodzenia, rasy, języka, przekonań religijnych czy politycznych, a także pozycji ekonomicznej i społecznej [–] prawa, które niezależnie od […] konstelacji politycznych, warunków historycznych są z punktu widzenia czasu ważne zawsze, a z punktu widzenia przestrzeni – wszędzie. […] odżył w dyskusjach politycznych spór o właściwe rozumienie tych praw: czy chodzi – zgodnie z zachodnią i mieszczańską tradycją – głównie o prawa do wolności osobistej, czy raczej – zgodnie z koncepcją socjalistyczną – o prawa socjalne, czy też – jak to głosi Trzeci Świat – o pierwszeństwo prawa do fizycznego i kulturalnego przetrwania. […] Jeśli nawet prawa do wolności i prawa do współudziału z jednej strony, i prawa socjalne z drugiej, nie są zasadniczo sprzeczne, to jednak istnieje między nimi pewne napięcie; prawa socjalne nadają bowiem prawodawcy i administracji nowe kompetencje, a wraz z nimi możliwości ingerowania w dziedzinę osobistej wolności.
Źródło: O. Höffe, Etyka państwa i prawa, Kraków 1992, s. 65–75.
Tekst 2.
Cztery eseje o wolności[…] nie zachodzi konieczny związek między wolnością jednostki a rządami demokratycznymi. Odpowiedź na pytanie: „[K]to mną rządzi?” jest logicznie odrębna od pytania: „Jak dalece rząd ingeruje w moje sprawy?”. W tej różnicy wyraża się ostatecznie z całą mocą kontrast między dwiema koncepcjami wolności – pozytywną i negatywną […]. Właśnie ta „pozytywna” koncepcja wolności: nie wolność od, ale wolność do – do prowadzenia jednego przepisanego sposobu życia – zwolennikom „negatywnego” pojęcia jawi się zazwyczaj jako zwodnicza maska brutalnej tyranii.
Źródło: I. Berlin, Cztery eseje o wolności, Warszawa 1994, s. 190–191.
Materiał źródłowy do ćwiczenia 5 i 6
Przepis prawny z jednego z dokumentów dotyczących praw człowieka
Art. 35.1. Trybunał może rozpatrywać sprawę dopiero po wyczerpaniu wszystkich środków odwoławczych, przewidzianych prawem wewnętrznym […].
Źródło: dostępny w internecie: sip.lex.pl (tekst uwzględniający zmiany z 26 listopada 2021 r.).
Opis sytuacji
Adam Abacki zwrócił się do starosty z wnioskiem o wydanie zatrzymanego dokumentu prawa jazdy. Starosta odmówił. Abacki wniósł odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego, które utrzymało decyzję starosty. Abacki nie pogodził się z zaistniałą sytuacją i postanowił skierować skargę do międzynarodowego trybunału zajmującego się ochroną praw człowieka w Strasburgu. Skarga została odrzucona w związku z niespełnieniem warunku wynikającego z przepisu prawa przytoczonego powyżej.
Materiał źródłowy do ćwiczenia 7 i 8
Fragmenty art. 28. Konwencji o prawach dziecka
1. Państwa‑Strony uznają prawo dziecka do nauki i w celu stopniowego realizowania tego prawa na zasadzie równych szans, w szczególności:
a) uczynią nauczanie podstawowe obowiązkowym i bezpłatnym dla wszystkich; […]
d) udostępnią wszystkim dzieciom informacje i poradnictwo szkolne i zawodowe;
e) podejmą kroki na rzecz zapewnienia regularnego uczęszczania do szkół oraz zmniejszenia wskaźnika porzucania nauki. […]
3. Państwa‑Strony będą popierały i rozwijały międzynarodową współpracę w dziedzinie oświaty, w szczególności w celu przyczyniania się do zlikwidowania ignorancji i analfabetyzmu na świecie oraz ułatwienia dostępu do wiedzy naukowo‑technicznej i nowoczesnych metod nauczania. […]
Źródło: Dz.U. 1991, nr 120, poz. 526.
Plakat
Tłumaczenie napisów: Jamal nauczył się liczyć w młodym wieku. Zdemobilizujcie dzieci‑żołnierzy. Zaangażujcie się.
Dokończ zdanie – podaj pełną nazwę organizacji międzynarodowej.
Konwencja, której fragmenty przytoczono, została uchwalona przez Zgromadzenie Ogólne