5. Co wiem i umiem, jeżeli matura byłaby z tego modułu
RxcUV5m9O8hoS
Na ilustracji na ciemnym tle widoczna jest dłoń (pokazana jest od łokcia). Dłoń jest zaciśnięta w pięść i popękana. Na wysokości nadgarstka jest rana od zerwanego łańcucha. Zerwany łańcuch jest widoczny po jednej i drugiej stronie ręki.
Na ilustracji na ciemnym tle widoczna jest dłoń (pokazana jest od łokcia). Dłoń jest zaciśnięta w pięść i popękana. Na wysokości nadgarstka jest rana od zerwanego łańcucha. Zerwany łańcuch jest widoczny po jednej i drugiej stronie ręki.
Prawa człowieka
Konstytucja RP gwarantuje każdemu człowiekowi nietykalność osobistą i wolność osobistą.
Źródło: pixaby, domena publiczna.
Kwestie urzeczywistnienia wybranej wolności człowieka i stopnia jej ograniczenia związanego z prawami innych osób lub porządkiem publicznym1
Twoje cele
Porównasz różne podejścia do pojęcia wolności.
Wymienisz zasady ograniczania wolności i praw człowieka w państwie demokratycznym.
Uzasadnisz konieczność ograniczania praw i wolności w konkretnych sytuacjach.
Fiodor Dostojewski
Fiodor Dostojewski
Jedyna wolność to zwyciężyć siebie.
Czy Fiodor Dostojewski ma rację? Co znaczy „wolność”? Gdzie są granice praw i wolności człowieka? Czy człowiek może ograniczać wolności i prawa drugiej osoby? Jeśli może, to w imię czego? A może prawa i wolności człowieka należy jednak ograniczać, ponieważ nie umiemy z nich korzystać? Zastanów się nad tymi pytaniami, zapoznając się z materiałem.
Wolności człowieka są jednym z najważniejszych wyznaczników ustroju opartego na poszanowaniu godności i autonomii jednostki. Nie mają jednak charakteru absolutnego - ich wykonywanie zawsze odbywa się w określonym kontekście społecznym i prawnym. W praktyce oznacza to konieczność równoważenia swobód jednostki z potrzebą ochrony porządku publicznego, bezpieczeństwa oraz z prawami innych osób. Niniejsza analiza ukazuje , jak wolność człowieka jest realizowana w praktyce oraz w jakim zakresie może być zgodnie z prawem ograniczana. W centrum rozważań znajduje się pytanie, czy możliwe jest pogodzenie swobody działania jednostki z interesem zbiorowym, bez naruszania istoty wolności.
Definicje wolności
R1Da4FbpYbV9Q1
Prezentacja.
Źródło: Englishsquare.pl sp. z o.o., licencja: CC BY-SA 3.0.
RCaZGNbYHN6L6
Zdjęcie przedstawia pomnik kobiety w długiej sukni. Kobieta ma uniesioną prawą rękę.
Locke dowodzi, że prawo do wolności (tj. niepodległego obcej woli działania) stanowi obok prawa do życia, nienaruszalności ciała oraz prawa własności jedno z trzech podstawowych praw człowieka.
Źródło: Pomnik Wolności, Pixabay, domena publiczna.
Polecenie 1
Zapoznaj się z animacją.
R1UytCYZEBe7N
Film nawiązujący do treści materiału pod tytułem Czym jest wolność?
Film nawiązujący do treści materiału pod tytułem Czym jest wolność?
Źródło: Englishsquare.pl sp. z o.o., licencja: CC BY-SA 3.0.
Źródło: Englishsquare.pl sp. z o.o., licencja: CC BY-SA 3.0.
Film nawiązujący do treści materiału pod tytułem Czym jest wolność?
1
Ćwiczenie 1
Zapoznaj się z tekstem i wykonaj polecenie.
1
Encyklopedia of Public International Law
Jednak hasło „człowiek rodzi się i żyje wolnym” jest w obecnym świecie zgoła niezrozumiałe. Wolność może być „wolnością od”, ale także i „wolnością do”. Wolność od (wolność negatywna) oznacza brak przymusu (wolność od prześladowań, wolność od strachu, wolność od głodu), wolność do (czy też prawo do – wolność pozytywna) natomiast oznacza rzeczywistą możliwość podejmowania wyborów. Podstawowe wolności to: wolność zgromadzeń, wolność słowa, wolność religijna, wolność gospodarcza. Choć w niektórych warunkach może to być ułudą. Bo jakaż to wolność, np. prawo do własności, skoro nieustannie pobierane są od nas podatki?
Najogólniej rzecz ujmując, wolność to możliwość wyboru, to sytuacja w której człowiek kieruje się wyłącznie swoją własną wolą/wolną wolą/. Wolność może oznaczać brak osobistego zniewolenia. Może oznaczać też brak ograniczeń ze strony władz i innych jednostek, a także zwyczajów społecznych i warunków naturalnych. Podstawowy wymiar wolności to wolność polityczna w najróżniejszych dziedzinach życia społecznego, np. wolność wyznania i sumienia, wolność przekonań czy uczestnictwa w życiu publicznym. Wolny człowiek nie podlega kontroli ze strony państwa, o ile nie narusza obowiązujących praw, choć prawo może stanowić również zniewolenie.
CART1 Źródło: Encyklopedia of Public International Law, t. 8, Amsterdam - Nowy York - Oxford 1985, s. 268.
R1ebJ1l8pSfw1
1. Podaj imiona i nazwisko filozofa, do którego nawiązuje autor niniejszego tekstu w swoim rozumieniu pojęcia „wolność”. (Uzupełnij).
R17KTV9VgMvj4
2. Wyjaśnij, dlaczego autor tekstu twierdzi, że wolność może być ułudą. (Uzupełnij).
RXPo5BFfZXZAA
3. Sprostuj rozumienie wolności politycznych przez autora tekstu na podstawie katalogu praw i wolności zawartego w Konstytucji RP. (Uzupełnij).
1. Był to żyjący w XIX w. niemiecki filozof.
2. Autor odpowiedział, podając przykład.
3. Zastanów się, jakie prawa i wolności należą do praw i wolności politycznych.
1. Georg Wilhelm Friedrich Hegel.
2. Według autora wolność człowieka jest ograniczana przez władze, które kreują prawo oraz nakładają obowiązki na obywateli, np. przez pobór podatków z mienia ogranicza się własność prywatną.
3. Autor błędnie zalicza wolności osobiste, takie jak wolność wyznania i sumienia oraz wolność przekonań do wolności politycznych.
Ograniczenia praw i wolności
Prawa i wolności obywatela we współczesnym świecie podlegają ograniczeniom, między innymi ze względu na prawa i wolności innych osób lub inny ważny interes publiczny (np. bezpieczeństwo państwa). Zakres tych ograniczeń nie może być jednak efektem arbitralnych decyzji władzy, lecz powinien wynikać z istniejących regulacji prawnych i podlegać kontroli parlamentu.
RsQFYaviqMCcv
Zdjęcie przedstawia zwarty szyk policji. Policjanci w kaskach ochronnych z osłoną twarzy. Wyposażeni w tarczę ochronną. Ubrani w odzież zabezpieczającą z odblaskami i napisem Policja. Na stopach służbowe obuwie. Stoją w rozkroku. Za nimi grupka osób z kamerą, aparatami fotograficznymi. Widoczne duże auta dostawcze.
Zwarty szyk policji
Źródło: Jakob Sigurðsson , licencja: CC BY 2.0.
R12srIQALwb6m
Na zdjęciu zbliżenie na ręce mężczyzny, które policjant zakuwa w kajdanki.
Zatrzymanie osoby jest uprawnieniem policji ingerującym w konstytucyjne prawo do wolności, w związku z czym musi być oparte na zasadzie praworządności.
Źródło: pixaby, domena publiczna.
Konstytucyjne zasady ograniczeń praw i wolności
W Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej zawartych jest kilka zasad, których władze powinny przestrzegać, jeśli zamierzają ograniczyć prawa i wolności.
Zasada wyłączności ustawy – ograniczenia praw i wolności mogą być wprowadzone tylko za pomocą ustawy, akta niższego rzędu mogą mieć tylko charakter wykonawczy i uszczegółowiający.
Zasada proporcjonalności – ograniczenie praw i wolności wymaga, aby zastosowane środki nie były zbyt uciążliwe, powinny być proporcjonalne między ochroną interesu publicznego a zakresem ograniczeń.
Zasada zachowania istoty praw i wolności człowieka – ograniczyć można tylko konkretne prawo lub wolność, należy też podać istotę ograniczenia.
W jakich sytuacjach władze mogą ograniczyć prawa i wolności jednostki?
R1NYcUWqwLHSx
Zdjęcie przedstawia odwróconego tyłem do widza mężczyznę w podkoszulku i spodniach. Mężczyzna ma szeroko rozłożone ręce. Przed nim rozciąga się akwen. Jest po zachodzie słońca. Opis punktów znajdujących się na zdjęciu: 1. Przesłanki do ograniczenia wolności dotyczą następujących sytuacji: bezpieczeństwo publiczne;bezpieczeństwo państwa;ochrona porządku publicznego;ochrona dobrobytu gospodarczego;ochrona zdrowia i moralności;ochrona praw i wolności osób trzecich. Jednocześnie mogą być użyte tylko wówczas, gdy można je osiągnąć przy użyciu innych, mniej uciążliwych dla obywatela środków., 2. Akty prawa międzynarodowego W czasie wojen ochronę praw i wolności człowieka regulują akty prawa międzynarodowego, przede wszystkim IV Konwencja genewska z 1949 r. oraz Międzynarodowy pakt praw obywatelskich i politycznych z 1966 r. Konwencja genewska skupia się przede wszystkim na ochronie praw, a nie ich ograniczaniu.
Prawo międzynarodowe chroni zarówno ludność cywilną, jak i żołnierzy. Zawiera ono zasady, których należy przestrzegać: nakaz humanitarności;zakaz zabójstw;zakaz tortur;zakaz niewolnictwa;zakaz kar cielesnych;zakaz eksperymentów medycznych na ludziach;zakaz prac przymusowych;nakaz poszanowania życia rodzinnego;zakaz zagarniania mienia;nakaz udzielania pomocy medycznej rannym i chorym;nakaz grzebania zabitych i zmarłych. Pozostałe prawa i wolności mogą zostać ograniczone zgodnie z przepisami prawa międzynarodowego., 3. Międzynarodowy pakt praw obywatelskich i politycznych W preambule Międzynarodowego paktu praw obywatelskich i politycznych z 1966 r. można przeczytać, że zakazy takie, jak zakaz zabijania, torturowania oraz niewolnictwa wraz z nakazami zachowania wolności myśli, sumienia i wyznania oraz zasadą lex retro non agit (prawo nie działa wstecz) są nienaruszalne i obowiązują nawet w wypadku wojen. Owszem, może zgodnie z art. 4 tego Paktu nastąpić ograniczenie praw i wolności, ale nie dotyczy on tych najważniejszych. Poza tym ograniczenie jest obwarowane wieloma warunkami:nie może dotyczyć praw i wolności niezawieszalnych,musi nastąpić powiadomienie Sekretarza Generalnego ONZ,należy respektować prawo międzynarodowe i postanowienia pozostałych konwencji., 4. Akt końcowy Konferencji Bezpieczeństwa i Współpracy w Europie Podobne zapisy można znaleźć w Akcie końcowym Konferencji Bezpieczeństwa i Współpracy w Europie z 1975 r. Brzmią one następująco: „Państwa uczestniczące będą szanować prawa człowieka i podstawowe wolności, włączając w to wolność myśli, sumienia, religii lub przekonań Każdego bez względu na różnice rasy, płci, języka lub religii”. Oraz dalej: „Państwa uczestniczące uznają powszechne znaczenie praw człowieka i podstawowych wolności, których poszanowanie jest istotnym czynnikiem pokoju, sprawiedliwości i dobrobytu, niezbędnych do zapewnienia rozwoju przyjaznych stosunków i współpracy między nimi”., 5. Polskie ustawy W przypadku państwa polskiego możliwość ograniczenia praw i wolności człowieka są zawarte w konstytucji, ale szczegóły znajdziemy w ustawach. Głównie w Ustawie o stanie wojennym z 29 sierpnia 2002 r. oraz Ustawie o stanie wyjątkowym z dnia 21 czerwca 2002 r., 6. Stan wojenny i stan wyjątkowy Ograniczenia zarówno praw, jak i wolności po wprowadzeniu stanu wojennego lub wyjątkowego mogą dotyczyć: dostępu do towarów konsumpcyjnych, które mogą być reglamentowane łącznie z zakazem swobodnego ustalania cen, które mogą być ustalane odgórnie;ograniczenia możliwości prowadzenia działalności gospodarczej;dostępu do edukacji na wszystkich poziomach nauczania;rynku pieniądza i działalności finansowej;wszystkich form transportu, czyli m.in. możliwości przemieszczania się ludności;możliwości korzystania z telekomunikacji, łączności oraz wszelkich urządzeń do tego służących oraz wprowadzenie cenzury prewencyjnej;prawa do posiadania broni palnej, amunicji i materiałów wybuchowych;dostępu do informacji publicznej;prawo do strajku;organizowania zgromadzeń publicznych;prawa do zrzeszania się. Ograniczenia tych praw i wolności wprowadzane są odpowiednimi rozporządzeniami Rady Ministrów. Mogą one dotyczyć zarówno całego kraju, jak i poszczególnych obszarów. Powinny one jednak uwzględniać jak największą minimalizację indywidualnych i społecznych uciążliwości wynikających ze stosowania tych ograniczeń. Rada Ministrów może także upoważnić odpowiednich ministrów oraz władze lokalne do wydania aktów prawnych ograniczających prawa i wolności człowieka., 7. Stan klęski żywiołowej Kolejną sytuacją, w której może nastąpić ograniczenie praw i wolności człowieka i obywatela, jest stan klęski żywiołowej na podstawie Ustawy o stanie klęski żywiołowej z 2002 r.
Wachlarz ograniczeń praw i wolności jest w tej ustawie zdecydowanie szerszy. Dotyczy dodatkowo m.in. spraw zdrowotnych, jak na przykład obowiązek poddawania się badaniom lekarskim czy kwarantannie, nakazu ewakuacji, przymusowych rozbiórek i wyburzeń budynków, obowiązku środków zapewniających ochronę środowiska czy zwalczających choroby zwierząt, możliwości wykorzystania bez zgody właściciela nieruchomości oraz rzeczy ruchomych.
Należy jednak pamiętać, że środki, które władza zamierza zastosować, nie mogą naruszać art. 228 ust. 5 Konstytucji RP: „Działania podjęte w wyniku wprowadzenia stanu nadzwyczajnego muszą odpowiadać stopniowi zagrożenia i powinny zmierzać do jak najszybszego przywrócenia normalnego funkcjonowania państwa”. Ponadto państwo musi wyrównać straty majątkowe, na które miało wpływ ograniczenie praw i wolności wynikłe z wprowadzonych ograniczeń w czasie trwania stanu klęski żywiołowej.
Zdjęcie przedstawia odwróconego tyłem do widza mężczyznę w podkoszulku i spodniach. Mężczyzna ma szeroko rozłożone ręce. Przed nim rozciąga się akwen. Jest po zachodzie słońca. Opis punktów znajdujących się na zdjęciu: 1. Przesłanki do ograniczenia wolności dotyczą następujących sytuacji: bezpieczeństwo publiczne;bezpieczeństwo państwa;ochrona porządku publicznego;ochrona dobrobytu gospodarczego;ochrona zdrowia i moralności;ochrona praw i wolności osób trzecich. Jednocześnie mogą być użyte tylko wówczas, gdy można je osiągnąć przy użyciu innych, mniej uciążliwych dla obywatela środków., 2. Akty prawa międzynarodowego W czasie wojen ochronę praw i wolności człowieka regulują akty prawa międzynarodowego, przede wszystkim IV Konwencja genewska z 1949 r. oraz Międzynarodowy pakt praw obywatelskich i politycznych z 1966 r. Konwencja genewska skupia się przede wszystkim na ochronie praw, a nie ich ograniczaniu.
Prawo międzynarodowe chroni zarówno ludność cywilną, jak i żołnierzy. Zawiera ono zasady, których należy przestrzegać: nakaz humanitarności;zakaz zabójstw;zakaz tortur;zakaz niewolnictwa;zakaz kar cielesnych;zakaz eksperymentów medycznych na ludziach;zakaz prac przymusowych;nakaz poszanowania życia rodzinnego;zakaz zagarniania mienia;nakaz udzielania pomocy medycznej rannym i chorym;nakaz grzebania zabitych i zmarłych. Pozostałe prawa i wolności mogą zostać ograniczone zgodnie z przepisami prawa międzynarodowego., 3. Międzynarodowy pakt praw obywatelskich i politycznych W preambule Międzynarodowego paktu praw obywatelskich i politycznych z 1966 r. można przeczytać, że zakazy takie, jak zakaz zabijania, torturowania oraz niewolnictwa wraz z nakazami zachowania wolności myśli, sumienia i wyznania oraz zasadą lex retro non agit (prawo nie działa wstecz) są nienaruszalne i obowiązują nawet w wypadku wojen. Owszem, może zgodnie z art. 4 tego Paktu nastąpić ograniczenie praw i wolności, ale nie dotyczy on tych najważniejszych. Poza tym ograniczenie jest obwarowane wieloma warunkami:nie może dotyczyć praw i wolności niezawieszalnych,musi nastąpić powiadomienie Sekretarza Generalnego ONZ,należy respektować prawo międzynarodowe i postanowienia pozostałych konwencji., 4. Akt końcowy Konferencji Bezpieczeństwa i Współpracy w Europie Podobne zapisy można znaleźć w Akcie końcowym Konferencji Bezpieczeństwa i Współpracy w Europie z 1975 r. Brzmią one następująco: „Państwa uczestniczące będą szanować prawa człowieka i podstawowe wolności, włączając w to wolność myśli, sumienia, religii lub przekonań Każdego bez względu na różnice rasy, płci, języka lub religii”. Oraz dalej: „Państwa uczestniczące uznają powszechne znaczenie praw człowieka i podstawowych wolności, których poszanowanie jest istotnym czynnikiem pokoju, sprawiedliwości i dobrobytu, niezbędnych do zapewnienia rozwoju przyjaznych stosunków i współpracy między nimi”., 5. Polskie ustawy W przypadku państwa polskiego możliwość ograniczenia praw i wolności człowieka są zawarte w konstytucji, ale szczegóły znajdziemy w ustawach. Głównie w Ustawie o stanie wojennym z 29 sierpnia 2002 r. oraz Ustawie o stanie wyjątkowym z dnia 21 czerwca 2002 r., 6. Stan wojenny i stan wyjątkowy Ograniczenia zarówno praw, jak i wolności po wprowadzeniu stanu wojennego lub wyjątkowego mogą dotyczyć: dostępu do towarów konsumpcyjnych, które mogą być reglamentowane łącznie z zakazem swobodnego ustalania cen, które mogą być ustalane odgórnie;ograniczenia możliwości prowadzenia działalności gospodarczej;dostępu do edukacji na wszystkich poziomach nauczania;rynku pieniądza i działalności finansowej;wszystkich form transportu, czyli m.in. możliwości przemieszczania się ludności;możliwości korzystania z telekomunikacji, łączności oraz wszelkich urządzeń do tego służących oraz wprowadzenie cenzury prewencyjnej;prawa do posiadania broni palnej, amunicji i materiałów wybuchowych;dostępu do informacji publicznej;prawo do strajku;organizowania zgromadzeń publicznych;prawa do zrzeszania się. Ograniczenia tych praw i wolności wprowadzane są odpowiednimi rozporządzeniami Rady Ministrów. Mogą one dotyczyć zarówno całego kraju, jak i poszczególnych obszarów. Powinny one jednak uwzględniać jak największą minimalizację indywidualnych i społecznych uciążliwości wynikających ze stosowania tych ograniczeń. Rada Ministrów może także upoważnić odpowiednich ministrów oraz władze lokalne do wydania aktów prawnych ograniczających prawa i wolności człowieka., 7. Stan klęski żywiołowej Kolejną sytuacją, w której może nastąpić ograniczenie praw i wolności człowieka i obywatela, jest stan klęski żywiołowej na podstawie Ustawy o stanie klęski żywiołowej z 2002 r.
Wachlarz ograniczeń praw i wolności jest w tej ustawie zdecydowanie szerszy. Dotyczy dodatkowo m.in. spraw zdrowotnych, jak na przykład obowiązek poddawania się badaniom lekarskim czy kwarantannie, nakazu ewakuacji, przymusowych rozbiórek i wyburzeń budynków, obowiązku środków zapewniających ochronę środowiska czy zwalczających choroby zwierząt, możliwości wykorzystania bez zgody właściciela nieruchomości oraz rzeczy ruchomych.
Należy jednak pamiętać, że środki, które władza zamierza zastosować, nie mogą naruszać art. 228 ust. 5 Konstytucji RP: „Działania podjęte w wyniku wprowadzenia stanu nadzwyczajnego muszą odpowiadać stopniowi zagrożenia i powinny zmierzać do jak najszybszego przywrócenia normalnego funkcjonowania państwa”. Ponadto państwo musi wyrównać straty majątkowe, na które miało wpływ ograniczenie praw i wolności wynikłe z wprowadzonych ograniczeń w czasie trwania stanu klęski żywiołowej.
Źródło ilustracji: CC0
Źródło: Englishsquare.pl sp. z o.o., licencja: CC BY-SA 3.0.
Chociaż prawa człowieka mają charakter fundamentalny, Konstytucja RP dopuszcza ich czasowe ograniczenie w sytuacjach zagrożenia dla państwa i społeczeństwa. Mowa tu o trzech stanach nadzwyczajnych: wojennym, wyjątkowym i klęski żywiołowej.
Konstytucyjnie możliwe są także ograniczenia „w zwykłym stanie funkcjonowania państwa”, czyli poza stanami nadzwyczajnymi np.:
ograniczenie wolności zgromadzeń ze względu na bezpieczeństwo (np. zakaz w strefach chronionych),
ograniczenie wolności wypowiedzi w celu ochrony dóbr osobistych innych osób (np. zniesławienie, hejt),
ograniczenie swobody działalności gospodarczej ze względu na interes publiczny (np. koncesje, regulacje zdrowotne).
Niektóre prawa nie podlegają ograniczeniom w żadnym wypadku - np. zakaz tortur, prawo do życia, godność człowieka. Konwencja o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności w art. 15 dopuszcza zawieszenie niektórych praw „w czasie wojny lub innego niebezpieczeństwa publicznego zagrażającego życiu narodu”, ale zakazuje derogacji np. od prawa do życia (z wyjątkiem śmierci w wyniku działań wojennych), zakazu tortur, niewolnictwa i retroaktywnego karania.
Ćwiczenie 2
R1d9cxEAxla1G
Poszukaj w internecie informacji na temat innych aktów prawa międzynarodowego, które odnoszą się do ograniczeń praw i wolności człowieka. Podaj ich nazwy. (Uzupełnij).
Ćwiczenie 3
Ru09rF1wzhfrP
Uzasadnij, dlaczego przy wprowadzaniu ograniczeń należy pamiętać o minimalizowaniu skutków dla obywateli. (Uzupełnij).
Ćwiczenie 4
R1NaSfvxFS1u1
Jedną z wolności, która może być ograniczana, jest wolność zrzeszania się. Wyjaśnij, w jakich sytuacjach władze mogą ją wprowadzić i czym mogą argumentować wprowadzenie ograniczeń. (Uzupełnij).
Sędzia niezależny - obywatel bezpieczny. O roli sądów w ochronie praw człowieka
W świecie, w którym konstytucja i konwencje pełne są wzniosłych fraz o wolności, równości i sprawiedliwości, to właśnie sądy stają się ostatnią linią obrony obywatela przed arbitralną władzą. Niezawisłość sędziowska nie jest przywilejem samych sędziów - to gwarancja, że sprawiedliwość nie ugnie się pod ciężarem politycznego interesu.
Polecenie 2
Zapoznaj się z treścią audiobooka i wykonaj ćwiczenia.
R1D2Yh2Cr7YP7
Nagranie dźwiękowe Niezależność sądownictwa a prawa człowieka.
Nagranie dźwiękowe Niezależność sądownictwa a prawa człowieka.
Oprac. na podst.: Niezależność sądownictwa a prawa człowieka, prawaczlowieka.edu.pl [dostęp 20.08.2021]
Źródło: Englishsquare.pl sp. z o.o., licencja: CC BY-SA 3.0.
Ćwiczenie 5
RcDCxWc602cyl
Oceń rolę sądów powszechnych i sądownictwa konstytucyjnego w ochronie praw i wolności Polaków. (Uzupełnij).
Ćwiczenie 6
R1CFjfcSMkQDe
Podaj uniwersalne wartości, które są obecne w polskim systemie prawnym, gwarantujące prawa i wolności jednostki. (Uzupełnij).
1
Ćwiczenie 7
Zapoznaj się z tekstem i wykonaj polecenie.
1
Wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 12 maja 2003 r. SK 38/02
Prawo do sądu w swym historycznym rozwoju przeszło ewolucję: od prawa do ochrony jednostki przed arbitralnością władzy - do prawa do wymiaru sprawiedliwości (…). Artykuł 45 ust. 1 Konstytucji obejmuje sobą oba te aspekty.
CART11 Źródło: Wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 12 maja 2003 r. SK 38/02, dostępny w internecie: sip.lex.pl [dostęp 2.08.2020].
RdkCurY5HOcsq
Wyjaśnij, jak według Trybunału Konstytucyjnego zmieniło się prawo do sądu na przestrzeni stuleci. (Uzupełnij).
Zastanów się, co oznacza pojęcie „arbitralny”.
Według Trybunału Konstytucyjnego prawo do sądu początkowo polegało na obronie przed władzą, która narzucała obywatelom zasady, nie dopuszczając do jakiegokolwiek sprzeciwu. Obecnie prawo to polega na dostępie każdego obywatela do organów wymiaru sprawiedliwości i możliwości zbadania jego roszczeń.
Ćwiczenie 8
RuNzIggbcH2w4
Zaznacz, co nie zalicza się do kategorii praw i wolności wymienionych w Konstytucji RP. Możliwe odpowiedzi: 1. prawa i wolności osobiste, 2. wolności i prawa polityczne, 3. prawa i wolności ekonomiczne, socjalne i kulturalne, 4. prawa i wolności religijne i wyznaniowe
Ćwiczenie 9
ReIpWYFoxLIlN
Zaznacz, które stwierdzenia są prawdziwe, a które fałszywe. Wolność zgromadzeń należy do wolności społecznych, ekonomicznych i kulturalnych. Możliwe odpowiedzi: Prawda, Fałsz. Ograniczenia praw i wolności można wprowadzić tylko przez uchwały. Możliwe odpowiedzi: Prawda, Fałsz. Wolność od tortur jest wolnością, której nie można ograniczyć. Możliwe odpowiedzi: Prawda, Fałsz. Jedną z zasad dotyczącą ograniczania praw i wolności jest zasada proporcjonalności. Możliwe odpowiedzi: Prawda, Fałsz. Według Locke’a źródłem wolności jest wolność naturalna, jakiej doświadczał człowiek pierwotny. Możliwe odpowiedzi: Prawda, Fałsz. Nakaz poddania się badaniom lekarskim jest zapisany w Ustawie o stanie klęski żywiołowej. Możliwe odpowiedzi: Prawda, Fałsz
Zaznacz, które stwierdzenia są prawdziwe, a które fałszywe. Wolność zgromadzeń należy do wolności społecznych, ekonomicznych i kulturalnych. Możliwe odpowiedzi: Prawda, Fałsz. Ograniczenia praw i wolności można wprowadzić tylko przez uchwały. Możliwe odpowiedzi: Prawda, Fałsz. Wolność od tortur jest wolnością, której nie można ograniczyć. Możliwe odpowiedzi: Prawda, Fałsz. Jedną z zasad dotyczącą ograniczania praw i wolności jest zasada proporcjonalności. Możliwe odpowiedzi: Prawda, Fałsz. Według Locke’a źródłem wolności jest wolność naturalna, jakiej doświadczał człowiek pierwotny. Możliwe odpowiedzi: Prawda, Fałsz. Nakaz poddania się badaniom lekarskim jest zapisany w Ustawie o stanie klęski żywiołowej. Możliwe odpowiedzi: Prawda, Fałsz
1
Ćwiczenie 10
Zapoznaj się ze zdjęciem i wykonaj polecenie.
Zapoznaj się z opisem zdjęcia i wykonaj polecenie.
R1LDPjKWjUPBc
Zdjęcie przedstawia targowisko. Na straganach leżą różne rodzaje owoców. Są to między innymi jabłka, pomarańcze, nektarynki, czereśnie, winogrona. Przy owocach znajdują się tabliczki z cenami. W tle znajduje się trzech sprzedawców, którzy pakują i rozkładają owoce.
Źródło: domena publiczna.
R17bN5chKd8TV
1. Podaj, do jakiego prawa lub wolności odnosi się powyższa ilustracja. (Uzupełnij).
R11JiHHTOllcN
2. Wyjaśnij, kiedy może dojść do jej ograniczenia oraz jakiego typu to ograniczenie może być. (Uzupełnij).
1. Jest to prawo lub wolność z kategorii ekonomicznych, socjalnych lub kulturalnych.
2. Jest o tym mowa w ustawach o stanie wojennym, o stanie wyjątkowym i o klęskach żywiołowych.
1. Swoboda prowadzenia działalności gospodarczej.
2. W czasie stanu wojennego, stanu wyjątkowego oraz podczas klęski żywiołowej. Ograniczenie może mieć kilka form:
zawieszenie określonej działalności;
nakaz lub zakaz prowadzenia określonej działalności gospodarczej;
obowiązek uzyskania pozwolenia na prowadzenie działalności gospodarczej określonego rodzaju;
oddelegowanie pracowników do zapobieżenia lub usuwania skutków klęski żywiołowej.
Ćwiczenie 11
Zapoznaj się z tekstem i wykonaj ćwiczenie.
1
Polska Fundacja dla AfrykiBrak edukacji, brak szansy
Tanzania – kopaczka zamiast książek
Do obowiązków części dzieci należy praca na polu nauczyciela, jako że tamtejsze państwo nie jest w stanie płacić pensji. Pedagodzy w szkołach otwarcie mówią: „jeśli chcecie, żebym was uczył, to musicie mi obrobić pole, bo i ja muszę z czegoś żyć”. Uczniowie wędrują więc kilometrami do szkoły nie z tornistrem i książkami, ale z kopaczką czy maczetą do wycinania buszu.
CART10 Źródło: Polska Fundacja dla Afryki, Brak edukacji, brak szansy, dostępny w internecie: pomocafryce.org [dostęp 18.04.2012].
Rs26387GO0nQf
Dokończ zdanie. W Tanzanii jest naruszane prawo do edukacji, ponieważ... Możliwe odpowiedzi: 1. istnieje kulturowa niechęć do rozwoju intelektualnego., 2. nakłady na edukację są niskie., 3. nauczyciele utrzymują się z pracy na roli i potrzebują pomocników., 4. chodzenie do szkoły i nauka nie są obowiązkowe.
Polecenie 3
Rozwiąż interaktywny quiz i sprawdź swoją wiedzę na temat realizacji wolności i praw człowieka w Polsce.
Sprawdź swoją wiedzę o realizacji wolności i praw człowieka w Polsce15775Gratulacje!Spróbuj jeszcze raz.1
Test
Sprawdź swoją wiedzę o realizacji wolności i praw człowieka w Polsce
Liczba pytań:
15
Limit czasu:
7 min
Pozostało prób:
1/1
Twój ostatni wynik:
-
Sprawdź swoją wiedzę o realizacji wolności i praw człowieka w Polsce
Pytanie
1/15
Pozostało czasu
0:00
Twój ostatni wynik
-
Rtk4XCSQiOjAc1
Stowarzyszenie to: Możliwe odpowiedzi: 1. dobrowolne, samorządne, trwałe zrzeszanie się o celach niezarobkowych, 2. dobrowolne, samorządne, krótkotrwałe zrzeszanie się o celach niezarobkowych, 3. dobrowolne, samorządne, krótkotrwałe zrzeszanie się o celach zarobkowych, 4. dobrowolne, samorządne, trwałe zrzeszanie się o celach niezarobkowych
R7XoRr80XNxyk1
Stowarzyszenie opiera swoją działalność: Możliwe odpowiedzi: 1. wyłącznie na pracy społecznej członków, 2. wyłącznie na zatrudnianiu pracowników, 3. na pracy społecznej członków oraz zatrudnianiu pracowników, 4. na angażowaniu młodzieży i dzieci
R1eOhHQnpPNvO1
Nieformalne stowarzyszenie rejestrowane może być założone przez: Możliwe odpowiedzi: 1. co najmniej 15 osób, 2. co najmniej 30 osób, 3. nie więcej niż 15 osób, 4. dowolną liczbę osób
R5khdMwpnhK1H1
Rejestracja stowarzyszenia odbywa się: Możliwe odpowiedzi: 1. w Krajowym Rejestrze Sądowym oraz w sądzie rejonowym właściwym dla obszary działania, 2. w Krajowym Rejestrze Sądowym, 3. na najbliższym posterunku policji, 4. w zarządzie danej gminy
R1aSu37l8MbHX1
Stowarzyszenie zwykłe: Możliwe odpowiedzi: 1. może mieć rachunek w banku, 2. może prowadzić działalność gospodarczą, 3. nie może przyjmować dotacji, 4. posiada osobowość prawną
RU8xXLCkD1cp22
Kto prowadzi rejestr Kościołów i związków wyznaniowych? Możliwe odpowiedzi: 1. Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji, 2. Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego, 3. jednostki samorządów terytorialnych, 4. nie istnieje taki rejestr
R2GOAjLelxvC62
Która grupa nie ma prawa założyć związków zawodowych? Możliwe odpowiedzi: 1. taksówkarze, 2. nauczyciele, 3. lekarze, 4. architekci
RwDHnxKjTk5Uz2
Która z tych grup nie ma statusu mniejszości narodowej w Polsce? Możliwe odpowiedzi: 1. Białorusini, 2. Niemcy, 3. Żydzi, 4. Hiszpanie
RnpnTSgy1CVFT2
W którym roku w Polsce weszła w życie konwencja o prawach dziecka? Możliwe odpowiedzi: 1. 1991, 2. 1989, 3. 2005, 4. 2000
R1Xz3TBPnmxnI2
Wewnątrzkrajowe ustawodawstwo dotyczące praw mniejszości to przede wszystkim: Możliwe odpowiedzi: 1. zapisy w Konstytucji RP, 2. zapisy w Kodeksie Cywilnym, 3. Ustawa o ochronie danych osobowych z dnia 10 maja 2018 r., 4. zapisy w Kodeksie Karnym
RD5QLzsAZPKRL3
Który z wymienionych samorządów nie został nigdy utworzony? Możliwe odpowiedzi: 1. Izby Nauczycielskie, 2. Izby Producentów Rolnych, 3. Izby Rzemieślnicze, 4. Izby Rolnicze
RMFU9IFXXU2SR3
Jaka umowa międzynarodowa ratyfikowana przez Polskę reguluje kwestię zapobiegania dyskryminacji rasowej? Możliwe odpowiedzi: 1. Międzynarodowa konwencja w sprawie likwidacji wszelkich form dyskryminacji rasowej (podpisana 7 marca 1966 r.), 2. Międzynarodowa konwencja w sprawie likwidacji wszelkich form dyskryminacji rasowej (podpisana 7 marca 1990 r.), 3. Konwencja w sprawie likwidacji wszelkich form dyskryminacji rasowej (podpisana 7 marca 1966 r.), 4. Konwencja o prawach mniejszości rasowych (podpisana 20 listopada 1989 r.)
R1Eb4XczpLK4S3
W ilu państwach i terytoriach całkowicie zniesiono karę śmierci? Możliwe odpowiedzi: 1. 89, 2. 88, 3. 90, 4. 103
RQwLWZrwU1xOm3
Wpis do rejestru Kościołów i związków wyznaniowych wymaga podpisu: Możliwe odpowiedzi: 1. 100 osób, 2. 15 osób, 3. 50 osób, 4. 150 osób
R1ZvLGftk0Vp03
Które z wymienionych samorządów zawodowych nie istnieją w Polsce? Możliwe odpowiedzi: 1. samorządy studenckie, 2. samorządy zawodów prawniczych, 3. samorządy zawodów elektronicznych, 4. samorządy zawodów artystycznych
Podsumowanie
Wolność w ujęciu konstytucyjnym nie oznacza pełnej dowolności - oznacza możliwość działania w granicach prawa i z poszanowaniem innych. To właśnie granice, a nie ich brak, nadają wolności realny wymiar. Konstytucja RP nie tylko gwarantuje prawa jednostki, ale i wyznacza zasady ich ograniczania - zawsze w imię wartości wspólnych i w ramach zasady proporcjonalności. Ograniczenie wolności nie jest automatycznie jej naruszeniem - pod warunkiem, że jest legalne, konieczne i proporcjonalne. Potraktuj to jak zaproszenie do myślenia w kategoriach równoważenia wartości, a nie prostych przeciwstawień. Wolność i porządek publiczny, autonomia i odpowiedzialność, prawa jednostki i dobro wspólne - wszystkie te pojęcia nie istnieją w opozycji, lecz w dynamicznym napięciu, które prawo ma za zadanie regulować. Rozumiejąc to napięcie, przestajemy widzieć prawo wyłącznie jako zbiór zakazów - a zaczynamy dostrzegać je jako narzędzie ochrony wolności w warunkach współistnienia.
Słownik
prawa i wolności człowieka i obywatela
prawa i wolności człowieka i obywatela
normy o charakterze podstawowym przynależne jednostce w różnych aspektach życia (osobistym, politycznym, społecznym, ekonomicznym, kulturalnym i socjalnym)
stan klęski żywiołowej
stan klęski żywiołowej
rodzaj stanu nadzwyczajnego, wprowadzany przez władze w celu zapobieżenia skutkom katastrof naturalnych czy awarii technicznych o charakterze klęski żywiołowej oraz w celu usunięcia ich skutków
stan nadzwyczajny
stan nadzwyczajny
szczególny reżim prawny wprowadzany przez władze, jeśli zwykłe środki konstytucyjne nie są w stanie odwrócić lub zmniejszyć określonych zagrożeń
stan wojenny
stan wojenny
rodzaj stanu nadzwyczajnego w państwie, który może (nie musi) być połączony z przejęciem władzy przez wojsko lub zostaje wprowadzony przez władze w celu przywrócenia porządku publicznego
stan wyjątkowy
stan wyjątkowy
rodzaj stanu nadzwyczajnego w państwie, w czasie którego następuje ograniczenie określonych praw i wolności obywateli
Europejska o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności
Europejska o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności
czyli potocznie Europejska Konwencja Praw Człowieka - umowa międzynarodowa przyjęta w 1950 roku przez Radę Europy, która gwarantuje jednostkom podstawowe prawa i wolności oraz umożliwia ich dochodzenie przed Europejskim Trybunałem Praw Człowieka w Strasburgu.