• emisja substancji pyłowych i gazowych powstających wskutek spalania paliw w silnikach samochodowych, m.in. dwutlenek azotu (NOIndeks dolny 2₂), węglowodory – benzo(a)piren, pył PM10, PM2,5, tlenek i dwutlenek węgla (CO, COIndeks dolny 2₂), metale ciężkie i in.;

• wycieki paliwa i transportowanych ładunków ze środków transportu lądowego i morskiego, np. węglowodory, pestycydy, substancje chemiczne, oleje, smary, produkty ropopochodne i in.;

• odpady poeksploatacyjne ze środków transportu zawierające potencjalnie toksyczne substancje chemiczne organiczne i nieorganiczne;

• pylenie z nawierzchni drogowych;

• emisja promieniowania elektromagnetycznego;

• emisja hałasu, drgań, światła;

• uszczelnienie podłoża przez nawierzchnie asfaltowe i betonowe;

• powstanie sztucznych form rzeźby w celu prowadzenia tras komunikacyjnych (nasypów, wykopów).

Zmiany środowiska związane z transportem współwystępują na ogół z zagrożeniami generowanymi przez inne formy działalności antropogenicznej, przede wszystkim z przemysłem i urbanizacją. Do głównych zagrożeń wywołanych oddziaływaniem transportu lądowego i morskiego należy zaliczyć:

• zanieczyszczenie powietrza, gleb, wód powierzchniowych, podziemnych i morskich oraz roślinności wywołane akumulacją substancji chemicznych pochodzących z pylenia z nawierzchni drogowych, spalania paliw, wycieków i wylewisk olejów, smarów, paliw i ładunków ze środków transportu lądowego i morskiego oraz obiektów infrastruktury (np. stacje benzynowe);

• zanieczyszczenie środowiska wodno‑gruntowego substancjami chemicznymi, organicznymi i nieorganicznymi, zawartymi w odpadach i substancjach poeksploatacyjnych ze środków transportu;

• zajmowanie i niszczenie cennych przyrodniczo obszarów (lasów, terenów chronionych) wskutek prowadzenia tras komunikacyjnych;

• fragmentacja ostoi przyrodniczych, przerywanie korytarzy migracyjnych;

• wzrost poziomu hałasu, pojawienie się drgań i zanieczyszczenia światłem stwarzających dyskomfort i wpływających negatywnie na warunki życia zwierząt lądowych i morskich oraz człowieka;

• zmiana struktury gatunkowej i różnorodności biologicznej ekosystemów sąsiadujących z trasami komunikacyjnymi; pojawienie się gatunków lepiej dostosowanych do zmienionych warunków;

• prawdopodobieństwo wystąpienia niekorzystnych zmian zdrowotnych u ludzi i zwierząt na obszarach promieniowania elektromagnetycznego w sąsiedztwie linii przesyłowych energii elektrycznej i stacji bazowych telefonii komórkowej.

RDOJ7TDDLSNSQ

Na ilustracji przedstawiono zasięg przestrzenny wpływu autostrady na środowisko w zależności od sposobu jej poprowadzenia - na nasypie lub w wykopie. Podano odległość od drogi w metrach. W wykopie 200‑1000 metrów, w nasypie 50‑100 metrów - zmiany warunków hydrologicznych. W wykopie poniżej 50 metrów, w nasypie 0 - zanieczyszczenie ekosystemów wodnych. W wykopie powyżej 1000 metrów, w nasypie 0 - grawitacyjny transport osadów. W wykopie 50 lub poniżej metrów, w nasypie około 25 metrów - transport zanieczyszczonego pyłu drogowego przez wiatr. W wykopie 100‑200 metrów, w nasypie 50‑100 metrów - uszkodzenie drzew przez sól. W wykopie 1000 metrów i powyżej, w nasypie 200‑1000 metrów - zagrożenie ptaków polnych. W wykopie 50‑100, w nasypie 50 lub mniej metrów - zagrożenie ptaków leśnych. W wykopie 100‑200 metrów, w nasypie 50‑100 metrów zagrożenie dużych ssaków. W wykopie 100 metrów i powyżej, w nasypie 200‑1000 metrów inwazja gatunków obcych. W wykopie 100 metrów i powyżej, w nasypie 200‑1000 metrów zagrożenie wrażliwych siedlisk.

RPJLG38LKBPOM

Zdjęcie przedstawia płaski teren porośnięty trawą i drzewami, a w tle pasmo górskie. Na płaskim terenie odbywa się budowa drogi.

• niska emisja zanieczyszczeń pyłowych i gazowych powstających wskutek procesów bytowych (np. ogrzewanie domów), m.in. pył PM10, PM2,5, tlenek i dwutlenek węgla (CO, COIndeks dolny 2₂), tlenek siarki (SOIndeks dolny 2₂), dwutlenek azotu (NOIndeks dolny 2₂), węglowodory – benzo(a)piren i in.;

• produkcja odpadów komunalnych organicznych (resztki żywności, wydaliny biologiczne) i nieorganicznych (plastik, szkło, metale, produkty paleniskowe i in.), szarej i czarnej wody;

• infrastruktura wodno‑kanalizacyjna zmieniająca obieg wody na obszarze miast;

• pobór wody do celów komunalnych;

• emisja ciepła ze źródeł komunalnych (indywidualne paleniska, kotłownie itp.);

• ekspansja zabudowy i infrastruktury oraz związane z nią uszczelnienie podłoża przez nawierzchnie asfaltowe, betonowe, płyty chodnikowe;

• likwidacja mniejszych cieków, zbiorników wodnych, osuszanie obszarów podmokłych;

• niwelacja części naturalnych form rzeźby, powstanie form sztucznych (wykopy, nasypy itp.);

• zniszczenie i degradacja gleb, ograniczenie ich występowania do terenów zieleni miejskiej;

• hałas i zanieczyszczenie światłem.

Zagrożenia występujące na terenie zurbanizowanym dotyczą wszystkich komponentów środowiska przyrodniczego i polegają na ograniczeniu i deformacji wszystkich przyrodniczych procesów - obiegu materii, przepływu energii, procesów geodynamicznych, procesów glebotwórczych, cyrkulacji powietrza, obiegu wody, rozwoju roślinności i in. Do najważniejszych zagrożeń występujących na obszarach zurbanizowanych należą:

• zanieczyszczenie powietrza, gleb, roślinności, wód produktami emisji niskiej;

• występowanie zjawiska smogu będącego mieszaniną substancji pochodzących z emisji niskiej;

• powstanie miejskiej wyspy ciepłaMiejska wyspa ciepłamiejskiej wyspy ciepła zmiany klimatu lokalnego na obszarze miasta (wzrost opadów i temperatury powietrza, spadek prędkości wiatru itp.);

• zanieczyszczenie gleb i wód (powierzchniowych i podziemnych) ściekami bytowymi;

• zanieczyszczenie powietrza i środowiska wodno‑gruntowego substancjami biologicznymi i chemicznymi zawartymi w składowanych odpadach komunalnych;

• zmiana procesów obiegu wody – przyspieszenie odpływu siecią kanalizacyjną, ograniczenie retencji na skutek uszczelnienia podłoża;

• występowanie powodzi błyskawicznych wskutek uszczelnienia gruntu;

• zmiana właściwości siedlisk naturalnych, pojawienie się siedlisk antropogenicznych;

• degradacja pośrednia i bezpośrednia organizmów roślinnych i zwierzęcych, zanikanie przedstawicieli niektórych rodzajów i rodzin o małej odporności na zagrożenia środowiska miejskiego;

• występowanie gatunków synantropijnychgatunki synantropijnegatunków synantropijnych roślin  i zwierząt, spośród których część może stwarzać zagrożenie chorobowe (np. szczury).

R12P9RVZ29ORM

Zdjęcie przedstawia teren z domkami jednorodzinnymi. Nad terenem unosi się smog. Przypomina mgłę.

R1UXEMSMSNMZU

Zdjęcie przedstawia gęstą zabudowę wielorodzinną - osiedle bloków. Po prawej stronie zdjęcia jest płaski teren porośnięty trawą.

RHKLK5OJUNCCM

Zdjęcie przedstawia wysypisko śmieci. Na wysypisku znajduje się spychacz.

R19GDUGKR58VZ

Na zdjęciu pod zniszczonymi murami budynku rośnie trawa i inne rośliny, które pną się po murze.

• wylesianie w celu pozyskiwania terenów uprawowych;

• zabiegi agrotechniczne - orka, nawadnianie gleb, melioracje odwadniające i nawadniające i in.;

• zabiegi agrochemiczne – nawożenie mineralne i organiczne, stosowanie środków ochrony roślin;

• zmiana tradycyjnego systemu upraw i hodowli;

• zmiana struktury użytkowania gruntów;

• przemysłowa hodowla zwierząt i związana z tym emisja gazów cieplarnianych (amoniak, podtlenek azotu);

• intensywna, wielkoobszarowa, monokulturowa uprawa;

• stosowanie nowoczesnych odmian gatunków uprawnych, preferowanie gatunków o wysokiej wydajności, będących często gatunkami obcymi, inwazyjnymiinwazyjne gatunkiinwazyjnymi,

• likwidacja gatunków uważanych za niepożądane (np. chwastów polnych);

• stosowanie organizmów modyfikowanych genetycznie (GMO).

Wpływ rolnictwa na środowisko jest trudny do określenia, ponieważ nakłada się na inne formy antropopresji skutkującej zanieczyszczeniem gleby, zmianami warunków wodnych czy też zmianami różnorodności biologicznej ekosystemów uprawowych. Do najważniejszych zagrożeń środowiska występujących pod wpływem rolnictwa należą:

• zanieczyszczenie atmosfery gazami cieplarnianymi powstającymi przy wypalaniu lasów w celu przejęcia ich pod uprawę rolniczą; szacuje się, że wycinanie i wypalanie lasów tropikalnych jest odpowiedzialne za ok. 10‑15% światowej emisji gazów cieplarnianych;

• zanieczyszczenie gleb substancjami nawozowymi i środkami ochrony roślin;

• zakwaszenie gleby i jej wyjałowienie ze składników pokarmowych i próchnicy w warunkach braku stosowania płodozmianu;

• zmiany cech fizycznych gleby wskutek intensywnej mechanizacji rolnictwa;

• nasilenie się procesów erozji wodnej i wietrznej skutkujące zmniejszeniem się zawartości próchnicy i obniżającej żyzność gleb;

• zmiana warunków wodnych gleby przyczyniająca się do ich zasolenia (nawadnianie w strefie klimatu suchego) i większej podatności na erozję wietrzną (melioracje odwadniające);

• zmniejszenie retencji wody w gruncie wskutek wylesiania, usuwania śródpolnych zadrzewień i zakrzewień, czego efektem w zależności od strefy klimatycznej może być pustynnienie lub stepowienie;

• eutrofizacja wód powierzchniowych i podziemnych oraz wód morskich w rejonie ujść rzek związana z przenikaniem do nich substancji biogennych (np. azotanów i fosforanów) stosowanych w uprawie;

• niszczenie i fragmentacja naturalnych siedlisk, przerywanie korytarzy ekologicznych w warunkach intensywnej, wielkoobszarowej uprawy ziemi;

• obniżenie różnorodności biologicznej związane z preferowaniem gatunków uprawnych o wysokiej wydajności i niszczeniem gatunków nieużytecznych; inwazja gatunków obcych;

• zmniejszanie się liczebności populacji zwierząt przez likwidowanie ich naturalnych siedlisk;

• wypieranie naturalnych gatunków roślinnych i zwierzęcych przez zmodyfikowane gatunki inwazyjne;

• wprowadzanie do obiegu toksyn i białek wytwarzanych przez rośliny zmodyfikowane genetycznie, powodujących zachwianie biogeochemicznej równowagi ekosystemu;

• niekontrolowane rozmnażanie się organizmów zmodyfikowanych genetycznie.

RXD1KN4UDR865

Zdjęcie przedstawia rozległe pole z rosnącymi na nim identycznymi uprawami.

RMKVVQ5HG9NQG

Zdjęcie przedstawia powierzchnię zbiornika wodnego. Jest pokryta zielonymi roślinami.

R133L4L372D2N

Zdjęcie przedstawia zaorane pole. Nad polem unosi się kurz.

• nadmierna eksploatacja drzewostanów w celu pozyskiwania surowca drzewnego;

• zalesianie gatunkami obcymi, inwazyjnymi;

• zakładanie monokulturowych plantacji leśnych;

• stosowanie intensywnych metod wyrębu;

• prowadzenie wyrębu na terenach nachylonych, podatnych na erozję;

Gospodarka leśna nie wiąże się bezpośrednio ze znaczącym ubytkiem powierzchni lasów, a nawet powoduje jej zwiększenie, może przyczyniać się jednak do niekorzystnych zmian zachodzących w środowisku leśnym. Do najważniejszych zagrożeń należy zaliczyć:

• zmiany struktury gatunkowej drzewostanu i obniżenie się różnorodności biologicznej;

• wypieranie naturalnych gatunków roślinnych i zwierzęcych przez gatunki inwazyjne;

• większą podatność drzewostanów monokulturowych (plantacyjnych) na występowanie szkodników i chorób infekcyjnych;

• niszczenie drzewostanu i runa leśnego oraz zagęszczanie gleby przez stosowane metody wyrębu;

• zmniejszanie się liczebności populacji zwierząt przez likwidowanie ich naturalnych siedlisk;

• intensyfikację procesów erozji i ruchów masowych na obszarach wyrębu;

• zmniejszenie się retencji wodnej oraz zwiększenie intensywności spływu powierzchniowego, a w konsekwencji wzrost zagrożenia powodziowego;

R1VTB6TEBLAGF

Zdjęcie przedstawia kombajn zrębowy pracujący w lesie przy wyrębie drzew iglastych. Kombajn przypomina traktor. Z przodu ma wysięgnik, na końcu którego jest element do cięcia pni drzew na mniejsze kawałki. Znajduje się w nim pień drzewa iglastego. Dookoła kombajnu leżą pnie drzew.

R1O4L61BB3UPZ

Zdjęcie przedstawia powalone oraz stojące suche drzewa iglaste.

• nadmierna eksploatacja łowisk;

• pozbywanie się martwego przyłowu;

• przemysłowa hodowla ryb w akwakulturach;

• trałowanie dennetrałowanie dennetrałowanie denne

• wzrost nielegalnych, rabunkowych połowów;

• wycieki olejów, smarów, substancji ropopochodnych ze statków;

• porzucanie sieci i innych odpadów stałych;

• zrzut wód balastowych.woda balastowawód balastowych.

Wpływ rybołówstwa na stan wód morskich i oceanicznych z każdym rokiem zwiększa się, czego przyczyną jest wzrastająca konsumpcja ryb i owoców morza. Główne zagrożenia związane są z obniżeniem lub zmianami różnorodności biologicznej akwenów morskich i oceanicznych oraz zanieczyszczeniem ich wód. Do najważniejszych należą:

• przełowienieprzełowienieprzełowienie łowisk i związana z tym zmniejszająca się populacja ryb o znaczeniu konsumpcyjnym;

• spadek liczebności populacji gatunków niekonsumpcyjnych, wchodzących w skład tzw. przyłowu stanowiącego nawet 80% zawartości sieci;

• zmiana różnorodności genetycznej wskutek krzyżowania się osobników hodowlanych (z akwakultur) z dzikimi tego samego gatunku;

• niszczenie dna morskiego i nieużytkowych populacji organizmów przydennych wskutek trałowania;

• zanieczyszczenie wód olejami, smarami, substancjami ropopochodnymi, biologicznymi składnikami wód balastowych ze statków rybackich;

• zanieczyszczenie wód substancjami chemicznymi np. antybiotykami, środkami przeciwzapalnymi stosowanymi w akwakulturach;

• zanieczyszczenie wód odpadami stałymi – plastik, „sieci widma”.

Rth13utLWnvWS

Zdjęcie przedstawia okrągłe zbiorniki zanurzone w wodzie. Widoczna jest tylko górna część zbiorników, nad powierzchnią wody. W górnej części zbiorniki otoczone są z góry i z boku sieciami. Zbiorniki służą hodowli ryb.

R19GVSBE36O1R

Na mapie świata zaznaczono granice łowisk oraz udział łowiska w światowych połowach. Arktyka 0,1%, Pacyfik Północno‑Zachodni 26,9%, Pacyfik Środkowo‑Zachodni 15,1%, Wschodni Ocean Indyjski 9,3%, Zachodni Ocean Indyjski 5,7%, Pacyfik Północno‑Wschodni 3,7%, Pacyfik Środkowo‑Wschodni 2,4%, Pacyfik Południowo‑Zachodni 0,8%, Pacyfik Południowo‑Wschodni 10,4%, Atlantyk Północno‑Zachodni 2,5%, Atlantyk Środkowo‑Zachodni 1,8%, Atlantyk Południowo‑Zachodni 2,3%, Atlantyk Północno‑Wschodni 10,2%, Atlantyk Środkowo‑Wschodni 5,1%, Atlantyk Południowo‑Wschodni 2%, Morze Czarne i Śródziemne 1,6%, obszary antarktyczne 0,1%.

R1NnOlJVX5XiF

Zdjęcie przedstawia dużego żółwia w wodzie zaplątanego w sieć rybacką.

• wydeptywanie runa leśnego i roślinności łąkowej;

• niszczenie drzewostanu i martwego drewna – wycinanie, okorowywanie;

• zawlekanie gatunków obcych (nasion, zwierząt domowych);

• emisja zanieczyszczeń pyłowych i gazowych z obiektów turystycznych, np. domów wczasowych - pył PM10, PM2,5, tlenek i dwutlenek węgla (CO, COIndeks dolny 2₂), tlenek siarki (SOIndeks dolny 2₂), dwutlenek azotu (NOIndeks dolny 2₂), węglowodory – benzo(a)piren;

• produkcja odpadów bytowych, organicznych i nieorganicznych (np. resztki jedzenia, wydaliny, opakowania z plastiku i in.);

• produkcja ścieków w obiektach turystycznych, np. domach wczasowych;

• wycieki olejów, smarów, substancji ropopochodnych z łodzi motorowych;

• palenie ognisk poza wyznaczonymi miejscami;

• poruszanie się poza wyznaczonymi szlakami;

• zaśmiecanie;

• płoszenie zwierząt;

• hałas, zanieczyszczenie światłem.

RPkv2HFO01K8g

Zagrożenia środowiska przyrodniczego związane z turystyką mają różne oblicza. W przypadku ośrodków turystycznych ich wpływ jest zbliżony do oddziaływania obszarów zurbanizowanych i transportu. Szczególnie duże jest oddziaływanie turystyki na obszary leśne i ekosystemy wodne będące atrakcją turystyczną. Do najważniejszych zagrożeń należą:

Schemat przedstawia skutki wydeptywania. 1. Gleby: zmiana składu mechanicznego, zmniejszanie aeracji, obniżenie wilgotności, łatwiejsze przesuszanie i przemarzanie, pogorszenie warunków życia mikroorganizmów. 2. Rośliny: łamanie pędów, niszczenie wierzchołkowych pędów, zmniejszenie powierzchni asymilującej. 3. Zwierzęta: eliminacja drobnych gatunków bezkręgowców w glebie, płoszenie (likwidacja terytoriów) kręgowców. Inicjowanie erozji i utrudnianie rozwoju korzeni powoduje zmiany liczby i składu gatunków, eliminowanie gatunków rodzimych oraz ekspansję gatunków obcych, a następstwem tego jest zanik naturalnych ekosystemów, powstawanie zbiorowisk wtórnych - ruderalnych i segetalnych.

• zanieczyszczanie i zmiana właściwości fizycznych warstwy powierzchniowej gleby;

• inicjowanie erozji;

• zmniejszenie powierzchni asymilującej wskutek łamania pędów roślin;

• ograniczanie terytoriów zwierząt;

• niszczenie drobnych gatunków bezkręgowców w glebie;

• zmiany różnorodności biologicznej poprzez eliminowanie gatunków rodzimych i ekspansję gatunków obcych;

• stopniowy zanik ekosystemów naturalnych i powstawanie zbiorowisk wtórnych,

• stwarzanie ryzyka pożarowego;

• niszczenie brzegów jezior, rzek, nadmorskiego pasa wydmowego i porastającej je roślinności;

• chemiczne zanieczyszczenie wód powierzchniowych i wód morskich.