Reformy Kościoła katolickiego zapoczątkowane przez Sobór Trydencki wpłynęły nie tylko na liturgię i organizację życia religijnego, lecz także na rozwój muzyki sakralnej. Dążenie do większej zrozumiałości tekstu oraz podkreślenia jego religijnego przesłania znalazło odzwierciedlenie w twórczości najwybitniejszych kompozytorów renesansu, zwłaszcza szkoły rzymskiej z Giovannim Pierluigim da Palestriną na czele. Poznanie reform soborowych pozwala lepiej zrozumieć, dlaczego właśnie w drugiej połowie XVI wieku muzyka kościelna osiągnęła jedną z najwyższych form artystycznej doskonałości.

Sobór trydencki

R17b50EEl9wm81

Obraz przedstawia ogromną salę zbudowaną w stylu romańskim. W półkolu zasiadają w ławach liczni duchowni ubrani w białe sutanny i czarne peleryny. Pod ścianą, na wprost ich ław na podwyższeniu na fotelach podobnych do tronów zasiada siedmiu duchownych w białych sutannach i purpurowych pelerynach, poniżej nich siedzą księża w czarnych sutannach.

Najważniejszą decyzją Pawła III stało się zwołanie soboru powszechnego, który obradował w Trydencie w latach 1545–1563. Jego celem było odnowienie dyscypliny kościelnej, wytępienie herezji i zaprowadzenie pokoju w całym Kościele. Sobór trydencki obradował w trzech sesjach oddzielonych dwiema kilkuletnimi przerwami. Na jego przebieg przemożny wpływ miała sytuacja polityczna w Europie, a zwłaszcza konflikt pomiędzy cesarzem Karolem V a królem Francji Franciszkiem I, który przeszedł do historii pod nazwą wojen włoskich. Nawet po ich zakończeniu wzajemne animozje władców i hierarchów kościelnych ze zwaśnionych państw utrudniały przeprowadzenie obrad i podjęcie konstruktywnych decyzji.

W 1555 r. papieżem został kardynał Giovanni Pietro Caraffa, który przyjął imię Pawła IV. Zanim został głową Kościoła katolickiego, wykazywał się dużą aktywnością na polu kontrreformacji. Od 1536 r. kierował inkwizycją i opracował pierwszy Indeks ksiąg zakazanych. Był zdecydowanym zwolennikiem reformy Kościoła, ale bez odwoływania się do soboru powszechnego - chciał je oprzeć właśnie na działalności inkwizycji. Zdecydowanie zwalczał protestantyzm i jest uważany za pierwszego papieża kontrreformacji.

R17rD1jwIcQqm1

Obraz prezentuje portret dojrzałego mężczyzny. Mężczyzna siedzi na fotelu. Jest zamyślony. Mężczyzna ma krótką, siwą brodę i niewielkie wąsy. Na głowie ma purpurowe nakrycie głowy. Mężczyzna ubrany jest w białą sutannę, na ramionach ma purpurową pelerynę. Mężczyzna ma duży pierścień na serdecznym palcu prawej ręki. W dłoni trzyma białą chusteczkę.

Prace soborowe nabrały tempa dopiero za pontyfikatu Piusa IV (1559–1565). Nowy papież zaczął reformy od swojego otoczenia: walcząc z nepotyzmem, doprowadził nawet do skazania przez inkwizycję obdarzonych godnościami krewnych poprzedniego papieża. To stanowcze działanie wobec krytykowanej przez wiernych patologii przysporzyło mu zwolenników i ułatwiło zabiegi o wznowienie obrad soboru. Sobór trydencki wzmocnił autorytet i władzę papieską. Uregulował procedurę powoływania biskupów oraz nakazał im przebywanie w swoich diecezjach, zakazując jednocześnie ich gromadzenia w jednym ręku. Wprowadzono wizytacje diecezji przez biskupa oraz wymóg odbywania synodówsynodsynodów diecezjalnych. Zachowano obowiązek celibatucelibatcelibatu, wdrożono zmiany w strukturze zakonów, a także obowiązek utrzymywania seminariów duchownych we wszystkich diecezjach. Sobór nakazywał proboszczom, aby raz w roku odwiedzili w domach wszystkich swoich wiernych i prowadzili ich spisy w metrykach parafialnych.

Wśród najważniejszych postanowień w sferze dogmatycznej było podtrzymanie zasady, że tylko Kościół ma prawo interpretować Biblię. Za źródło wiary oprócz Pisma Świętego uznano całą tradycję katolicką, podkreślono również rolę świętych jako pośredników między wiernymi a Bogiem. Potępiono za to głoszoną przez Kalwina teorię predestynacjipredestynacjapredestynacji, uznając, że drogą do zbawienia oprócz wiary są też dobre uczynki, jałmużna i post. Tekst Pisma Świętego, występującego w wielu wersjach, został ujednolicony, utrzymano dotychczasowe poglądy na temat grzechu pierworodnego i sakramentówsakramentsakramentów, m.in. nierozerwalność małżeństwa. Podejmowanie decyzji w wielu sprawach sobór trydencki pozostawił papieżowi, dlatego też biskupi Rzymu dosyć szybko po zakończeniu obrad ogłosili szereg ważnych dokumentów. Główne dogmatydogmatdogmaty streszczono w Trydenckim wyznaniu wiary. Na codzienne życie wiernych duży wpływ miały: reforma mszy świętej, unifikująca liturgię w całym Kościele katolickim, oraz wprowadzenie nowego katechizmukatechizmkatechizmu i brewiarzabrewiarzbrewiarza.