R12Ytz1yfzWOE
Ilustracja przedstawia szaty oraz atrybuty duchowieństwa polskiego w XVI wieku. Na pierwszym planie widoczny jest duchowny w czerwonej szacie oraz nakryciu głowy. Trzyma on wysoki krzyż. Za nim stoją mężczyźni ubrani w czarne i szare stroje, niektórzy mają nakrycia głowy, krzyże na szyi oraz białe alby.

Od chorału gregoriańskiego do ideału szkoły rzymskiej

Duchowieństwo polskie 1588–1632
Źródło: Jan Matejko, domena publiczna.
bg‑yellow

Słownik

A cappella
A cappella

z wł. w kaplicy, określenie muzyki wokalnej bez towarzyszenia instrumentów

Cantus firmus
Cantus firmus

z łac. śpiew stały, melodia wykorzystywana w utworze wielogłosowym, istniejąca przed powstaniem tego utworu

Cenzura
Cenzura

(łac. censura – sąd, krytyka) kontrola, zazwyczaj państwowa, wszelkich publikacji, widowisk teatralnych, audycji radiowych itp.; ich urzędowa ocena pod względem politycznym i moralnym

Dogmat
Dogmat

(gr. dokeín - wydawać się (dobrym), mniemać, wierzyć) w teologii chrześcijańskiej twierdzenie uznane za prawdę objawioną przez Boga i przekazywane wiernym jako norma wiary i pobożności

Jezuici
Jezuici

członkowie Towarzystwa Jezusowego, męskiego papieskiego zakonu apostolskiego założonego przez Ignacego Loyolę w 1534 r.; jezuitów cechuje dyspozycyjność do służenia papieżowi, zwłaszcza w zadaniach najtrudniejszych; zakon nie ma określonego zakresu działania

Kalwińska teoria predestynacji
Kalwińska teoria predestynacji

(łac. praedestinare - przeznaczyć z góry) koncepcja religijna, głosząca, że Bóg przeznaczył wybranych ludzi do zbawienia (a innych na potępienie), na co nie mają wpływu ich własne zasługi lub winy; losy człowieka są więc z góry określone przez wolę Boga

Kapucyni
Kapucyni

(wł. capuccio - kaptur) katolicka wspólnota zakonna wywodząca się z grupy zakonów żebrzących, wyodrębniona w 1528 r. ze wspólnoty zakonnej św. Franciszka z Asyżu,, 11 lat po podziale franciszkanów na Braci Mniejszych i Braci Mniejszych Konwentualnych; nazwa pochodzi od włoskiego słowa capuccini, którym dzieci nazwały zakapturzonych, brodatych zakonników wędrujących po włoskich wsiach i miasteczkach

Katechizm Rzymski
Katechizm Rzymski

oficjalna wykładnia doktryny wiary i zasad moralności Kościoła katolickiego opublikowana w 1566 r. i zaaprobowana przez Sobór Trydencki; przygotowany z  myślą o pracy duszpasterskiej księży, systematyzował wiedzę przedreformacyjnego duchowieństwa; w 1992 r. został zastąpiony przez Katechizmu Kościoła Katolickiego

Kontrreformacja
Kontrreformacja

(z łac. contra – przeciw + reformatio – przekształcenie) ruch w Kościele katolickim zapoczątkowany przez sobór trydencki, będący reakcją na reformację i dążący do wewnętrznej naprawy Kościoła; jej realizatorzy dbali o wykształcenie i moralność duchownych oraz szerzyli katechizm i nawoływali wiernych do wzmożonej pobożności

Lamentacje
Lamentacje

śpiewy liturgiczne oparte na tekście lamentacji proroka Jeremiasza, wykonywane w Wielkim Tygodniu; do tekstów lamentacji powstały liczne kompozycje wielogłosowe

Luterańska nauka o usprawiedliwianiu
Luterańska nauka o usprawiedliwianiu

koncepcja religijna głosząca, że nie uczynki i wyznawanie przed Bogiem swoich grzechów, lecz wiara prowadzi do zbawienia, a więc czyni sprawiedliwym przed stwórcą

Ofertorium
Ofertorium

antyfona zaliczana do części zmiennych mszy; testy antyfon stanowiły podstawę licznych kompozycji wielogłosowych

Reformacja
Reformacja

(łac. reformatio) ruch religijny w Europie w XVI w. o podłożu społeczno‑politycznym zapoczątkowany w Niemczech przez Marcina Lutra, dążący do przeprowadzenia reform w zakresie doktryny, kultu i organizacji oraz obyczajów

Ruch cecyliański
Ruch cecyliański

ruch odnowy muzyki kościelnej powstały w XIX wieku w Niemczech, zmierzający do przywrócenia należnego miejsca chorałowi gregoriańskiemu i polifonii wokalnej

Skryptorium
Skryptorium

(łac. scribere - pisać) używany przede wszystkim w średniowieczu przenośny pulpit do pisania i czytania; pomieszczenie przy średniowiecznych klasztorach lub katedrach, w których kopiowano ręcznie księgi

Sobór
Sobór

zebranie duchowieństwa całego Kościoła celem ustanowienia pewnych praw

Sobór trydencki
Sobór trydencki

sobór powszechny, obradujący z przerwami w latach 1545−1563; został zwołany przez papieża w odpowiedzi na szerzącą się w Europie reformację i coraz liczniejsze naciski środowisk kościelnych, oczekujących reform; odrzucił główne idee reformacji i opracował program odnowy Kościoła, zapoczątkowując kontrreformację

Stile osservato
Stile osservato

[wł.], stile antico, stile romano, muz. styl kontrapunktyczny G. P. da Palestriny, powściągliwy, przeciwstawiany nowemu stile concitato lub stile rappresentativo.

https://encyklopedia.pwn.pl/haslo/stile-osservato;3979788.html

Technika przeimitowana
Technika przeimitowana

technika polifoniczna polegająca na rozpoczynaniu kolejnych odcinków kompozycji imitacją

Urszulanki
Urszulanki

nazwa członkiń zakonów żeńskich, nawiązujących swą działalnością do Towarzystwa Świętej Urszuli powołanego do życia w 1572 r. przez św. Anielę Merici i kontynuujących jego tradycję jako niezależne gałęzie rodziny urszulańskiej; Aniela Merici dążyła do odnowy Kościoła katolickiego poprzez działalność charytatywną i edukacyjną

Wulgata
Wulgata

(łac. versio vulgata,- przekład rozpowszechniony, popularny) – przekład Biblii na łacinę z hebrajskiego i greki, dokonany przez Hieronima ze Strydonu w latach 382–406; Nowy Testament był rewizją tekstu starołacińskiego, a Stary Testament w większej części był nowym przekładem