Ilustracja interaktywna przedstawia grafikę ukazującą orbity atomu. Na ilustracji zaznaczono pięć aktywnych punktów. Opisy zawartości poszczególnych punktów: 1. Zdjęcie przedstawia ruiny Miletu. Nad wodą widać liczne kamienne bloki, i pozostałości budynku wspartego na kolumnach. Michele, Fragment historycznej zabudowy Miletu, licencja: CC BY 2.0, flickr.com. Starożytne miasto Milet było ojczyzną nie tylko Anaksymandra, ale również jego mistrza Talesa, a także innego filozofa, Anaksymenesa. Trzech myślicieli zapoczątkowało nurt jońskiej filozofii przyrody, której rozważania skupiały się na ustaleniu, czym jest arché. Każdy z wymienionych filozofów miał na ten temat inne zdanie. Tales uznawał za pierwszą przyczynę wodę, Anaksymander bezkres (apeiron), natomiast Anaksymenes twierdził, że jest nią powietrze. 2. Zdjęcie przedstawia starożytną mozaikę. Przedstawia ona starszego mężczyznę, który siedzi, trzymając w rękach duży liść. Mozaika prezentująca wizerunek Anaksymandra, licencja: domena publiczna. Mozaika prezentująca wizerunek Anaksymandra, któremu to przypisuje się autorstwo pojęcia arché. Termin ten wskazuje na kierunek poszukiwań nurtu jońskiej filozofii przyrody, czyli ustalenie tego, co niezmienne i stałe w postaci pierwszej zasady, poprzez obserwację zmienności rzeczy. Apeiron, pojmowany jako źródło tego, co istnieje, został pomyślany w taki sposób, aby obejmować wszelkie możliwe właściwości bytów, lecz jednocześnie wykraczać poza nie. To właśnie dlatego Anaksymander twierdził, że bezkres charakteryzuje się brakiem granic przestrzennych, a jednocześnie nie da się określić jego właściwości, a tym samym nie podlega on władzom poznawczym. 3. Zdjęcie zrobione w kosmosie, które przedstawia Ziemię i wschodzące zza niej Słońce. Wschód Słońca nad Ziemią, licencja: domena publiczna. Anaksymander uważał, że świat, w którym żyjemy, jest jednym z wielu wytworzonych przez apeiron. Historyk filozofii Giovanni Reale prezentuje możliwy przebieg tego procesu w oparciu o zachowane fragmenty dzieła przedstawiciela jońskiej filozofii przyrody. „Trudno dokładnie odtworzyć sposób, w jaki akurat nasz świat powstał z bezkresu. Świadectwa, które do nas dotarły, mówią o wiecznym ruchu, który powoduje rozdzielenie się przeciwieństw; mówiąc o ciepłu i zimnie jako o pierwszej parze przeciwieństw, ale nie wyłuszczając dokładnie, jak potem kolejno powstawały wszystkie rzeczy. Ciepło utworzyło jakby kulę ognia wokół ziemi, która następnie rozerwała się na trzy kule, dając w ten sposób początek słońcu, księżycowi i gwiazdom. Zimno musiało pierwotnie mieć postać ciekłą. Pod wpływem ognia element płynny przekształcił się w powietrze, które – być może poprzez rozprężenie się wywołane ociepleniem – spowodowało rozerwanie, jak to powiedzieliśmy, ognistej kuli na trzy kule, otoczyło je i jakby ciasno opasało, a następnie pociągnęło za sobą w ruch kołowy. W powietrzu jednak pozostały jakby rurkowe otwory, które są niby szczelinami, a z nich wydobywa się ogień. Oglądane przez nas ciała są właśnie światłem, które wydobywa się na zewnątrz z tych szczelin, natomiast zaćmienia powstają z powodu chwilowego zatkania się owych szczelin".(Cyt. Giovanni Reale, Historia filozofii starożytnej. Tom 1. Od początków do Sokratesa, tłum. Edward Iwo Zieliński, Wydawnictwo KUL, Lublin 2005, s. 86–87.), 4. Obraz przedstawia starożytne miasto, nad którym rozciągają się ciemne burzowe chmury. W mieście panuje chaos i panika, ludzie uciekają w popłochu. Thomas Cole, Dzieje imperium: zniszczenie, 1833–1836, licencja: domena publiczna. Zdaniem Anaksymandra każdy świat podlega nieustannym cyklom zniszczenia i narodzin, a tym samym dotyczy to także zamieszkujących go istnień. Może zatem zainteresować nas następująca kwestia: czy proces powstawania i unicestwiania bytów zachodzi zawsze w ten sam sposób? Przykładowo: czy nieustające odradzanie się związane jest z tym, że każde kolejne wcielenie dokonuje się w postaci tego samego ciągu wydarzeń? A jeżeli tak, to jakie znaczenie mają podejmowane przez nas decyzje? Czy w takim przypadku możemy w ogóle mówić o możliwości podejmowania życiowych wyborów? Ostatnie z pytań wiąże się z rozważaniami etycznymi, do których prowokuje nas dziewiętnastowieczny myśliciel, Fryderyk Nietzsche. W swoim dziele pt. Wiedza radosna prezentuje on zagadnienie określane przez niego mianem „wiecznego powrotu”. „Największy ciężar. — A gdyby tak pewnego dnia lub nocy jakiś demon wpełznął za tobą w twą najsamotniejszą samotność i rzekł ci: »Życie to, tak jak je teraz przeżywasz i przeżywałeś, będziesz musiał przeżywać raz jeszcze i niezliczone jeszcze razy; i nie będzie nic w niem nowego, tylko każdy ból i każda rozkosz i każda myśl i westchnienie i wszystko niewymownie małe i wielkie twego życia wrócić ci musi, i wszystko w tym samym porządku i następstwie — tak samo ten pająk i ten blask miesiąca pośród drzew i tak samo ta chwila i ja sam. Wieczna klepsydra istnienia odwraca się jeno — a ty z nią, pyłku z pyłu!« — Czy nie padłbyś na ziemię i nie zgrzytał zębami i nie przeklął demona, któryby tak mówił ? Lub czy przeżyłeś kiedy ogromną chwilę, w której byś był mu rzekł: »Bogiem jesteś i nigdy nie słyszałem nic bardziej boskiego!« Gdyby myśl ta uzyskała moc nad tobą, zmieniłaby i zmiażdżyła może ciebie, jakim jesteś. Pytanie przy wszystkiem i każdym szczególe: »czy chcesz tego jeszcze raz i jeszcze niezliczone razy?« leżałoby jak największy ciężar na postępkach twoich. Lub jakże musiałbyś kochać samego siebie i życie, by niczego więcej nie pragnąć nad to ostateczne wieczne poświadczanie i pieczętowanie ? —” (Fryderyk Nietzsche, Wiedza radosna, tłum. Leopold Staff, Nakład Jakóba Mortkowicza, Warszawa 1911, s. 282–283). 5. Ilustracja przedstawiająca abstrakcyjną grafikę z kolorowymi kręgami. Licencja: CC 0. Próba zrozumienia bezkresu, czyli czegoś, co pozbawione jest granic przestrzennych oraz stanowi coś jakościowo nieokreślonego, może okazać się wielkim wyzwaniem. Codzienne doświadczenie otaczającej rzeczywistości umacnia nas w przekonaniu, że wszystko co istnieje cechuje się skończonością. Sam Anaksymander twierdził, że o apeironie nie da się powiedzieć absolutnie nic, oprócz tego, że wykracza on poza wszelkie formy istnienia, stanowiąc jednocześnie ich przyczynę. Filozoficzne koncepcje bardzo często stanowiły źródło inspiracji dla artystów, a także odwrotnie, dokonania z zakresu sztuki stawały się tematami filozoficznych rozważań. Współczesne technologie multimedialne umożliwiają nam tworzenie wyobrażeń abstrakcyjnych pojęć, takich jak na przykład apeiron i zachodzący w nim ruch, wytwarzający wszelkie możliwe formy istnienia. Zastanów się, w jaki sposób można by było wykorzystać technologie multimedialne do przedstawienia idei bezkresu.

Zdjęcie przedstawia tablicę z greckim tekstem. Opis: 1. Ilustracja przedstawia stojącego na wzniesieniu, starszego mężczyznę w luźnej szacie sięgającej do stóp i turbanie na głowie. Mężczyzna gestykuluje. Źródło: domena publiczna Podobizna filozofa przedstawiona w Historii filozofii autorstwa Thomasa Stanleya. Empedokles był myślicielem niezwykle wszechstronnym: zajmował się polityką, posiadał wiedzę z zakresu medycyny, a także mistycyzmu. Podobno rozwijał się również w praktykach magicznych. Zakres zainteresowań Empedoklesa może nas dziwić, współcześnie przywykliśmy do rozwoju opierającego się o specjalizację, na przykład będąc lekarzem, zajmuję się jedynie wiedzą z zakresu medycy. Model wiedzy uznawany przez starożytnych opierał się na wszechstronności, między innymi dlatego, że w tym okresie nie obowiązywał podział na sztywno określone dyscypliny poznania. Zarówno specjalizacja jak i wszechstronne wykształcenie mają swoje plusy i minusy. Przykład Empedoklesa może skłaniać nas do wniosku, że potrzeba filozoficznych dociekań wiąże się z szerokim zakresem zainteresowań., 2. Obraz przedstawia erupcję wulkanu. Z krateru wydobywają się ogromne płomienie i dym. Płomienie odbijają się w wodzie w pobliżu krateru. Źródło: domena publiczna Na temat życia Empedoklesa nie wiadomo wiele, choć z jego osobą wiąże się różne legendy. Jedna z nich głosi, że filozof popełnił samobójstwo, skacząc do krateru wulkanu Etna znajdującego się na Sycyli. W badaniach z zakresu historii filozofii podejmuje się analizy, mające na celu weryfikację powiązań zachodzących pomiędzy rozważaniami danego myśliciela a jego doświadczeniami z poszczególnych okresów życia. Możemy zatem postawić następujące pytanie: w jakim stopniu styl życia wiąże się z prezentowanymi poglądami i uznawanym światopoglądem?, 3. Ilustracja przedstawia stary rysunek z łacińskimi opisami. W okręgu zamknięte są cztery okręgi. W górnym pokazany jest ogień, w dolnym ziemia, w lewym woda, w prawym powietrze. Źródło: domena publiczna Zdaniem Empedoklesa wszystko, co istnieje, powstaje za sprawą mieszania się czterech elementów: wody, powietrza, ziemi i ognia. Spór o pierwszą przyczynę nie ogranicza się jedynie do różnicy jakościowej, to znaczy do pytania o to, co stanowi arché, lecz odnosi się także do różnicy ilościowej. Z tego względu w obrębie filozofii wyróżniamy dwa stanowiska: monizm i pluralizm. Pierwsze z nich w odniesieniu do rozważań o pierwszej przyczynie sprowadza się do tego, że arché przejawia się w postaci jednego elementu, na przykład wody lub powietrza. W przypadku drugiego stanowiska arché składa się z wielu elementów i zachodzących pomiędzy nimi interakcji. Propozycja Empedoklesa w postaci czterech współdziałających elementów wpisuje się w nurt pluralizmu, natomiast rozważania Talesa dotyczące wody rozpatrywanej jako pierwsza przyczyna stanowią przykład monizmu. W dziejach rozwoju myśli filozoficznej jednym z ważniejszych zagadnień stanowią próby pogodzenia, czy też powiązania ze sobą obydwóch stanowisk. Problem ten sprowadza się do następującego pytania: w jaki sposób za sprawą pierwszej przyczyny, stanowiącej jedność, powstaje wielość różnorodnych bytów? Jedne z ciekawszych rozwiązań tego zagadnienia zaproponował w XVII wieku Baruch Spinoza, holenderski myśliciel, który twierdził, że istnieje tylko jedna substancja, lecz przejawia się ona na nieskończenie wiele sposobów stanowiących jej pobudzenia., 4. Zdjęcie przedstawia kosmos, widoczne śą tu gwiazdy i mgławice. Źródło: CC 0 Empedokles nie tylko objaśnia, z czego składa się świat, więc co stanowi jego pierwszą przyczynę, lecz stara się wytłumaczyć, w jaki sposób dokonują się zmiany. Filozof za źródło nieustających przekształceń, prowadzących do narodzin i śmierci wszelkich istniejących bytów, uznaje współdziałanie miłości i nienawiści. W dziejach filozofii rozważania dotyczące prób objaśnienia, w jaki sposób możliwa jest trwałość pomimo nieustających procesów zmian, mają szczególne znaczenie. Przemyślenia dotyczące stałości i przekształceń wiążą się z pytaniami takimi jak: czy możliwy jest ruch w świecie, który jest niezmienny? czy możliwe jest istnienie w świecie pozbawionym zmian?, 5. Ilustracja przedstawia szereg szkiców, na górze widoczne są dwa szkice koziej głowy, na dole trzy szkice ludzkiej głowy, która podobna jest z wyglądu do koziego łba. Źródło: Flickr, Rosa Menkman, CC BY 2.0 Zdaniem Empedoklesa każda żywa istota była na samym początku jednym z olimpijskich bóstw. Jednak w wyniku pierwotnej winy zostaliśmy skazani na cykl narodzin, przechodząc kolejne stadia istnienia. Zagadnienie życia, narodzin i śmierci, a także celu istnienia, stanowi jeden z obszarów rozważań filozoficznych. Na przykład myśliciele i myślicielki zajmujący się etyką, starają się skonstruować różne systemy moralne w oparciu o analizy poszczególnych sposobów postępowania. Natomiast rozważania podejmowanie w obrębie ontologii, jednej z dziedzin filozofii, mają na celu określenie, czym jest życie w wielości swoich przejawów.