Starożytni poszukiwacze Boga
Platon, Timajos
Timajos to dialog z późnego okresu twórczości Platona, zdominowany przez monolog pitagorejczyka Timajosa. Przedstawia on boską przyczynę stworzenia świata, jego budowę oraz żywioły tworzące wszechświat i człowieka.
Zapoznaj się z tekstem źródłowym, a następnie wyjaśnij, czym są „dwie rzeczy”, które rozróżnia Platon. Odpowiedz na pytanie, w jaki sposób można je poznać?
Film dostępny pod adresem /preview/resource/RDXFPVCSKS38J
Nagranie filmowe lekcji pod tytułem Platon. Tijamos (fragment).
Odpowiedz na pytania. Według jakiego wzoru Demiurg‑budowniczy tworzył swoje dzieło? Co przemawia za tym, że korzystał z określonego modelu? Jaki jest stworzony przez niego świat?
Dlaczego Demiurg stworzył świat? Znajdź w tekście odpowiednie argumenty.
Dlaczego Demiurg stworzył świat? Wymień odpowiednie argumenty przedstawione w tekście.
Koncepcje stworzenia świata możemy podzielić na koncepcje creatio ex nihilo (stworzenie z nicości) oraz na koncepcje ex nihilo nihil (w myśl których nic nie powstaje z nicości). Oceń, do których z nich można zaliczyć koncepcje platońską i chrześcijańską.
Jedną z najdonioślejszych zasad, które są obecne tak w Timaiosie, jak i w całej twórczości Platona, jest zasada mówiąca o matematycznej naturze świata. Przeczytaj fragment z książki R. Penrose’a Nowy umysł cesarza. O komputerach, umyśle i prawach fizyki. Następnie stwórz metaforę, w której zawrzesz relację między ludzkim umysłem, matematyką i światem rzeczywistym, uzupełniając wybraną formułę:
Nowy umysł cesarza. O komputerach, umyśle i prawach fizykiDzięki jakiemuś cudownemu wglądowi w istotę problemu Platon zdołał dostrzec, mimo iż wtedy miał do tego bardzo wątłe podstawy, że z jednej strony matematykę należy studiować dla niej samej i nie można wymagać, aby jej pojęcia stosowały się ściśle do obiektów poznawanych empirycznie; z drugiej zaś strony działanie rzeczywistego świata zewnętrznego można ostatecznie zrozumieć tylko w kategoriach ścisłej matematyki, to znaczy za pomocą obiektów z platońskiego idealnego świata, poznawalnego na drodze intelektualnej!
Źródło: Roger Penrose, Nowy umysł cesarza. O komputerach, umyśle i prawach fizyki, tłum. P. Amsterdamski, Warszawa 1995, s. 183–184.
Przyjmij na siebie rolę adwokata Platona i spróbuj bronić jego koncepcji przed autorką poniższego wiersza. Kieruj się pytaniami pod tekstem.
Platon, czyli dlaczego...Z przyczyn niejasnych,
w okolicznościach nieznanych
Byt Idealny przestał sobie wystarczać.
Mógł przecież trwać i trwać bez końca,
ociosany z ciemności, wykuty z jasności,
w swoich sennych nad światem ogrodach.
Czemu, u licha, zaczął szukać wrażeń
w złym towarzystwie materii?
Na co mu naśladowcy
niewydarzeni, pechowi,
bez widoków na wieczność?
Mądrość kulawa
z cierniem wbitym w piętę?
Harmonia rozrywana
przez wzburzone wody?
Piękno
z niepowabnymi w środku jelitami
i Dobro
– po co z cieniem,
jeśli go wcześniej nie miało?
Musiał być jakiś powód,
choćby i drobny z pozoru,
ale tego nie zdradzi nawet Prawda Naga
zajęta przetrząsaniem
ziemskiej garderoby.
W dodatku ci okropni poeci, Platonie,
roznoszone podmuchem wióry spod posągów,
odpadki wielkiej na wyżynach Ciszy…Źródło: Wisława Szymborska, Platon, czyli dlaczego..., [w:] tejże, Chwila, 2002.