Jak zapewne wiesz, pytanie o relację człowieka względem najogólniej rozumianego świata należy do najstarszych zagadnień filozoficznych.
Skąd przybyliśmy? Dokąd zmierzamy? Po co tu jesteśmy? 

Człowiek i świat – ujęcie naturalistycznenaturalizmnaturalistyczne

Jeśli mówimy o naturalistycznym ujmowaniu świata, to zawsze mamy na myśli, że istnieje tylko to, co odkrywamy w naturze, a wszystko, co nadnaturalne, transcendentnetranscendencjatranscendentne, nadprzyrodzone czy duchowe, albo nie istnieje, albo sprowadza się do mechanizmów natury i praw fizycznych. Brzmi to nieco skomplikowanie, więc rozpatrzmy te zagadnienia na konkretnych przykładach.

Za ojca materializmumaterializm materializmu uważa się Demokryta z Abdery. Oczywiście nie był on pierwszym filozofem, który reprezentował naturalistyczne podejście do rzeczywistości i uważał, że nic poza materią nie istnieje, ale jako pierwszy zaprezentował taki obraz świata, w którym wszystkie zjawiska i wydarzenia są sprowadzone do sił natury i relacji czysto materialnych. W jego mniemaniu cały świat składa się z niepodzielnych drobin zwanych atomamiatomizmatomami, a badanie ich relacji, układów i sposobów, dzięki którym tworzą złożone konstrukcje (czyli wszystkie istniejące przedmioty), jest w stanie wyjaśnić wszystkie zjawiska i zagadnienia naukowe. Nawet duszę ludzką postrzegał jako złożoną z atomów, jednak takich, które są nieco lżejsze, wypełniają całe ciało, a po śmierci człowieka, wraz z ostatnim tchnieniem, ulatują i ulegają rozproszeniu.

Podejście naturalistyczne każe więc ujmować rzeczywistość jako złożoną z materii, badanie zaś tej rzeczywistości (świata) ogranicza się do odkrywania praw fizycznych i analizowania przedmiotów, które im podlegają. W takim ujęciu człowiek postrzegany jest jako integralna część materialnego świata. Oczywiście ma w nim pewną uprzywilejowaną pozycję, wszak jest istotą myślącą, która ten świat poznaje i przekształca go w myśl swoich potrzeb.

Oczywiście takie podejście nie musi wykluczać istnienia Boga czy bogów, jednak z oczywistych względów trudniej jest wtedy zakładać ich istnienie. Bóg musi być zredukowany do sił natury, wypełniać cały świat, albo po prostu – być światem. Niektórzy filozofowie i naukowcy posługują się w tym kontekście formułą: Deus sive Natura, której naturalistyczna interpretacja sprowadza się do twierdzenia, że nie ma Boga nadnaturalnego, jedyny zaś zrozumiały sposób użycia metafory Boga polega na postawieniu znaku równości między Bogiem a naturą (światem naturalnym). Takie podejście nazywa się w filozofii : Bóg jest światem, świat stanowi istotę Boga.

R1ajDjJXNDrta

Zdjęcie przedstawia rzeźbę głowy mężczyzny. Rzeźba jest wykonana z białego marmuru. Mężczyzna jest dojrzały. Na jego czole są liczne, poziome zmarszczki. Twarz mężczyzny jest pociągła. Mężczyzna ma zapadnięte oczy. Jego włosy są krótkie, przylegają do głowy. Mężczyzna ma gęstą brodę i wąsy.

R5avKHYZqJmRh

Ilustracja przedstawia dojrzałego mężczyznę. Mężczyzna stoi na wzniesieniu. Jest ubrany w togę. Ma zmarszczki na czole, duży nos, długą brodę oraz wąsy. W tle znajdują się pola oraz budynki.

Człowiek i świat – ujęcie antynaturalistyczne

Podejście antynaturalistyczne, a więc takie, które szuka głównych zasad i mechanizmów rządzących światem przyrody poza nim samym, ma nader bogatą tradycję, która na dobre rozpoczęła się wraz z Platonem. Ateński filozof zaprezentował bowiem system filozoficzny, który nazywamy idealizmemidealizmidealizmem. Ogólnie rzecz ujmując, zakładał on, że bezkształtną, chaotyczną ze swej natury materię nieustannie przenikają niematerialne i odwieczne ideeideaidee, które nadają jej konkretne kształty i właściwości, tworząc ogół istniejących przedmiotów, a dokładniej – cały świat. Daleko idąca konsekwencja filozofa sprawiła, że ten antynaturalistyczny rys przenika wszystkie zagadnienia jego koncepcji. Wystarczy wspomnieć, że nawet duszę ujmował jako we wszystkim podobną do idei. Jest bowiem, na podobieństwo tej drugiej, niezniszczalna i niematerialna, a przenikając ciało, tworzy konkretnego człowieka. 

Człowiek względem Absolutu

W zależności od czysto indywidualnego wyboru między naturalizmem a antynaturalizmem, opowiedzeniem się za istnieniem Boga lub przeciw niemu, każdy z nas może przyjąć zupełnie inną postawę wobec świata i swojego życia. Najogólniej postawy te dzielimy na cztery rodzaje:

Słownik