Kierunek Średniowiecze
Tomasz z Akwinu
Tomasz z Akwinu był włoskim teologiem i filozofem, członkiem zakonu dominikańskiego. Studiował w Neapolu, Paryżu, a także Kolonii, gdzie poznał Alberta Wielkiego, który stał się dla niego mistrzem w filozofii. Swe życie poświęcił pracy naukowej i pedagogicznej: wykładał m.in. na Uniwersytecie Paryskim. Jego wielką zasługą było utworzenie arystotelizmu chrześcijańskiego, nowego systemu będącego syntezą filozofii Arystotelesa i chrześcijaństwa. System ten, zwany również tomizmemtomizmem, oznaczał przełom w chrześcijańskiej filozofii, która do XIII w. kształtowała się pod wpływem Platońskiego idealizmu. Tomizm, choć początkowo wzbudzał wiele kontrowersji, od połowy XIV w. był wielokrotnie zalecany przez papieży, sam Tomasz zaś został uznany za doktora Kościoła.doktora Kościoła.
Platon i neoplatonicy twierdzili, że istotą człowieka jest dusza, natomiast starożytni materialiści – Demokryt i jego następcy – przyjmowali, że człowiek to ciało zbudowane z różnego rodzaju atomów. Arystoteles połączył oba stanowiska i pojął człowieka jako istotę złożoną z duszy i ciała, przy czym zgodnie z zasadą, że wszystkie rzeczy są złożeniem formy i materii, dusza była formą, która kształtuje ciało i udziela mu życia, ciało zaś – materią.
Tomasz przejął od Stagiryty pojęcia formy i materii oraz połączył je z własną koncepcją istoty (łac. essentia) i istnienia (łac. esse). W świetle tej oryginalnej syntezy człowiek, podobnie jak wszystkie inne rzeczy, jest złożeniem dwóch elementów: istoty i istnienia, z których pierwszy – istota – oznacza charakterystyczne dla danego gatunku cechy, drugi – istnienie – sam fakt, że dana rzecz istnieje (jest). Z kolei istota (essentia) człowieka, tak jak wszystkich bytów cielesnych, jest złożona z formy i materii, stąd zasadniczą cechą człowieka (jego istotą) jest to, że stanowi on połączenie ciała (materii) i duszy (formy). O duchowo‑cielesnej jedności człowieka Tomasz pisze w następujący sposób:
Suma teologii, 1, 75–76, fragmenty[...] człowiek nie jest samą tylko duszą, lecz czymś złożonym z duszy i z ciała. [...] Z tej zaś materii cielesnej i z duszy obdarzonej umysłem powstaje jedność.
Źródło: Św. Tomasz, Suma teologii, 1, 75–76, fragmenty, red. S. Swieżawski.
Z istoty rzeczy stworzonych nie wynika, że muszą istnieć, natomiast z istoty Boga – tak. Bóg musi istnieć, bo jest bytem koniecznym, którego istotą jest nieprzerwane istnienie. Podczas gdy w Bogu istota równa jest istnieniu (stąd mówi się, że Bóg jest bytem prostym, zaś rzeczy stworzone, składające się m.in. z istoty i istnienia, są bytami złożonymi), istnienie nie leży w naturze człowieka, który podobnie jak reszta stworzenia może zarówno być, jak i nie być. Człowiek jest bytem przygodnym: jego istnienie jest niekonieczne i zależne od Boga.
Tylko Bóg istnieje w sposób konieczny i od niczego nie zależy.
Według Tomasza, dusza ludzka nie istnieje samodzielnie i jest przypisana do jednego, ściśle określonego ciała. Takie założenie wyklucza reinkarnację: dusza nie może wędrować od ciała do ciała i przybierać na siebie różnych postaci.
Człowiek, stworzony na podobieństwo Boga, posiada rozum i wolną wolę, które go wynoszą do szczególnej godności – godności osoby ludzkiej. Człowiek jako osoba jest niepowtarzalną jednostką, w rozumny sposób kierującą swym losem. Tomasz głosił wyższość rozumu nad wolą, twierdząc, że dla właściwego wyboru dóbr rozum musi poprzedzać wolę i kierować nią. Opowiedział się więc za intelektualizmem etycznym Greków i odrzucił woluntaryzm Augustyna. Podobnie jak Arystoteles cenił nie tylko dobra duchowe, wyższe, lecz i zewnętrzne, niższe, każdemu z nich wyznaczając odpowiednie miejsce. Szczęście człowieka widział w poznaniu Boga, który jest ostatecznym celem i miarą czynów ludzkich.
Wysłuchaj wykładu dr. Tomasza Mazura, a następnie scharakteryzuj czasy (pod względem myśli, edukacji, poznania), w których przyszło stworzyć spójny system filozoficzny św. Tomaszowi.
Zapoznaj się z wykładem doktora Tomasza Mazura, a następnie scharakteryzuj czasy (pod względem myśli, edukacji, poznania), w których przyszło stworzyć spójny system filozoficzny św. Tomaszowi.
Wykłada dr Tomasz Mazur.
Film dostępny pod adresem /preview/resource/R1JdVlcQbshCi
Wykłada dr Tomasz Mazur.
Nagranie filmowe lekcji pod tytułem Święty Tomasz z Akwinu – człowiek i etyka.
Wyjaśnij, w czym różni się – w wykładni św. Tomasza – byt, jakim jest człowiek, od bytu, którym jest Bóg.
Słownik
tytuł nadawany w Kościele katolickim świętym, którzy wyróżnili się wiedzą teologiczną i prawowiernością.
(łac. scholasticus - szkolny), kierunek w średniowiecznej filozofii chrześcijańskiej, dążący do rozumowego uzasadniania wiary i dogmatów religijnych bez konieczności odwoływania się do doświadczenia; kierunek ten był związany z nurtem uniwersyteckim
doktryna filozoficzna i teologiczna św. Tomasza z Akwinu; jeden z głównych nurtów średniowiecznej filozofii chrześcijańskiej; godził naukę chrześcijańską z arystotelizmem – opierał się na metafizyce, epistemologii, teorii poznania i etyce Arystotelesa