Co się wydarzyło w starożyntej Grecji?
Przypomnij sobie z lekcji historii dzieje antycznej Grecji. Zastanów się, czy pamiętasz takie jej okresy, jak wieki ciemne, okres klasyczny i pojęcia wielkiej kolonizacji, kultury helleńskiej i hellenistycznej.
Początki starożytnej Grecji
Chronologia dziejów starożytnej Grecji i jej mieszkańców | ||||||
|---|---|---|---|---|---|---|
Wiek p.n.e. | XX–XV | XIV–XII | XI–IX | VIII–VI | V–IV (338 r.) | IV–I |
Epoki | wpływy | kultura | Wieki | epoka | epoka | epoka hellenistyczna |
Przed przybyciem nomadycznych ludów greckich na południe Bałkanów rozwijały się tam różne kultury, jak chociażby kultura minojskakultura minojska, rozwijana na Krecie w III tysiącleciu przed naszą erą. Dopiero stopniowe napływanie indoeuropejskich ludów Jonów, Achajów i Dorów podziałało stymulująco na kulturalny rozwój tych rejonów Europy. Dzięki nim, od ok. 1700 p.n.e. do 1100 p.n.e. rozwija się w Helladzie kultura mykeńskakultura mykeńska, krystalizuje wspólny, chociaż podzielony na dialekty język, powstaje materialny dorobek kultury i rozpoczynają się wyprawy kupieckie i łupieżcze na sąsiednie, zamorskie krainy. Później, przez kolejne siedem wieków, mamy do czynienia z tzw. „wiekami ciemnymi” – ze względu na brak źródeł pisanych i materialnych nie wiemy, jak wyglądało wtedy życie Greków. Pewne jest to, że po tym okresie, gdzieś ok. 800 p.n.e., dochodzi do prawdziwej eksplozji kulturalnej. Cywilizacja grecka jest już wtedy mocno ugruntowana. Dominuje jedna, złożona mitologia, występują lokalne i ogólne kulty religijne, kraj dzieli się na znane nam dobrze polis, wyznacznikiem postaw moralnych są utwory Homera, rozpoczyna się okres wielkiej kolonizacji.
Na przełomie VII i V w. p.n.e. w różnych, odległych od siebie wielkich cywilizacjach niemal równocześnie następuje przełom w myśleniu duchowym. Tworzą się fundamenty wielkich religii. W Chinach powstały podstawy konfucjanizmu i taoizmu, w Indiach pojawiły się pierwsze upaniszady oraz fundamenty hinduizmu, a także narodził się buddyzm. W Mezopotamii Żydzi tworzą podwaliny judaizmu.
Specyfika ducha greckiego
Żywe zainteresowanie otaczającym światem to jedna z najważniejszych cech cywilizacji greckiej. Pomimo drobnych różnic kulturowych oraz dość znaczących rozbieżności — chociażby w organizacji państw‑miast — Grecy pozostawali ludami otwartymi na świat, stawiającymi na rozwój rzemiosła, sztuki i idei. Poza czysto ludzką ciekawością świata, do zamorskich ekspansji skłaniały ich również niezbyt urodzajna gleba i dość gorący klimat.
Gdziekolwiek zawędrowali HellenowieHellenowie, w pierwszym pokoleniu stanowili element obcy, natomiast już w drugim byli uważani za tubylców, dobrze zakotwiczonych na nowym terytorium. Nie przeszkadzało im przyjmowanie odkryć innych kultur, a nawet ich wierzeń i przekonań — o ile mieściły się one w szerokim, otwartym horyzoncie greckiej kultury. Hellenowie doskonale znali kultury ludów zamieszkujących okolice basenu Morza Śródziemnego, a w ciągu trzech wieków wielkiej kolonizacji znacznie poszerzyli swoje panowanie — zwłaszcza na tereny Sycylii i południowej Italii (tzw. Wielka Grecja) oraz na wybrzeże Azji Mniejszej (tzw. Jonia).
Odpowiedz na pytanie, czy przedstawiona na ilustracji działalność odegrała jakąś rolę w rozwoju filozofii? Na czym polegała jej rola?
Napisz, jaką rolę odegrała żegluga w rozwoju filozofii? Na czym polegała jej rola?
Droga od mitu do logosu
Termin „filozofia” pochodzi z języka greckiego i tłumaczymy go jako „umiłowanie mądrości” (gr. philos – miłośnik, sophia – mądrość). Tę pierwotną grecką mądrość możemy rozumieć zarówno jako zainteresowanie światem, próbę pozyskiwania wiedzy o świecie i zachodzących w nim zjawiskach, ale także jako dążenie do tego, aby nabytą w ten sposób wiedzę wykorzystywać w praktycznych zastosowaniach.
Grecy, podobnie jak inne ludy w VI w. p.n.e., myśleli o sobie jako o części przyrody, która ich otaczała. Robili to za pomocą mitów, skupionych na problemie genezy – pochodzeniu świata (kosmogonia) oraz bogów (teogonia). Czynili to jednak w szczególny sposób – ich myśl, oparta na mitach, wyróżniała się wolnością oraz praktycyzmem. Mity greckie nie były sztywną doktryną religijną, lecz materiałem przekształcanym przez poetów oraz mędrców, zaś później – pierwszych filozofów. Po drugie, myśl grecka, zarówno duchowa, jak i techniczna, cechowała się praktycyzmem. Te czynniki nadały kierunek dociekań i ukształtowały myśl pierwszych greckich filozofów przyrody. Na czym polegał ich stosunek do przyrody? Dlaczego stanowił on tak istotny przełom w myśleniu, że to właśnie w tym okresie umiejscawia się początki filozofii?
Obejrzyj film a następnie wymień różnice zachodzące między mitami a filozofią.
Film dostępny pod adresem /preview/resource/R1X8TPKZDU49N
Film nawiązujący do kultury starożytnej Grecji.
U progu VII wieku p.n.e. Grecja staje się najpotężniejszą kulturą cywilizowanego świata. Równocześnie jest to okres, w którym przeciętnemu Grekowi przestaje wystarczać religijny obraz rzeczywistości. Tłumaczenie codziennych zjawisk za pomocą obowiązującej mitologii staje się archaiczne — jak zawsze wtedy, gdy cywilizacja osiąga wysoki poziom rozwoju. Hellenowie zapragnęli obrazu świata, który nie byłby zakotwiczony w legendach, dających gotowe odpowiedzi i zwalniających z konieczności samodzielnego myślenia. Coraz wyższy stopień opanowywania i podporządkowywania sobie natury pociągał za sobą potrzebę głębszego jej zrozumienia. Gdy mitologia przestaje wystarczać, a nauka jeszcze nie istnieje, Hellenowie dokonują przełomu — zaczynają tworzyć filozofię. Rozwój filozofii ma charakter ciągły. Można go uznać za proces, w którym każdy kolejny uczestnik — znając dorobek swoich poprzedników — niejako dokłada własne osiągnięcia do ogólnego postępu myśli filozoficznej. W takim ujęciu staje się jasne, że samo powstanie filozofii nie było zjawiskiem nagłym.
Porównaj ze sobą mityczne i filozoficzne wyjaśnienie początku wszechświata. Na czym polega różnica w wyjaśnianiu przyrody w tekście B z jednej, a w tekstach C i D z drugiej strony?
Wysłuchaj fragmentu książki współczesnego historyka filozofii Giovanniego Realego. Sformułuj pytanie filozoficzne odnoszące się do jednego z trzech wymiarów, które autor przypisuje dziełu Homera i które doprowadzą do powstania filozofii.
Zapoznaj się z fragmentem książki współczesnego historyka filozofii Giovanniego Realego. Sformułuj pytanie filozoficzne odnoszące się do jednego z trzech wymiarów, które autor przypisuje dziełu Homera i które doprowadzą do powstania filozofii.
Słownik
(gr. epos – słowo, opowieść) poemat heroiczny, często wierszowany, opiewający dzieje i zwyczaje bohaterów oraz etos danej społeczności; w epos wplatane były wątki mityczne, legendarne, a także historyczne; w kulturze greckiej do eposów zaliczamy m.in. Iliadę i Odyseję Homera oraz Narodziny bogów (Teogonię) Hezjoda
Filozofia przyrody próbowała wyjaśnić istnienie świata: szukała pierwszej zasady, z której można by wywieść całą rzeczywistość, i odpowiedzi na pytanie, co jest prawdziwym bytem. Przedmiotem jej dociekań była natura i kosmos, a nie człowiek i zagadnienia bezpośrednio z nim związane.
(gr. kósmos – wszechświat, porządek; gonos – pochodzenie) wiedza i wyobrażenia dotyczące genezy oraz porządku wszechświata
(gr. logos – słowo, rozum, nauka) rozum, a także racjonalne poznanie, wynikające z intelektualnego oglądu i umożliwiające poznanie podstawowych prawd
(gr. theogonia – pochodzenie bogów) mit lub doktryna religijna zawierające przedstawienie pochodzenia bogów.
(gr. mýthos – opowieść, narracja) obecna w kulturze od wielu wieków opowieść tłumacząca – w sposób wyobrażeniony – genezę, zasady funkcjonowania i porządku świata; początkowo mity były przekazywane ustnie, a następnie zostały spisane i w tej formie przetrwały do dzisiaj; pod względem tematyki mity dzielimy na: teogoniczne (o bogach), kosmogoniczne (o początku świata), genealogiczne (o rodach) i antropogeniczne (o pochodzeniu człowieka)