Pozytywizm w swej wersji klasycznej został zainicjowany przez Auguste’a Comte’a, a kontynuowany w nieco odmiennych wariantach przez Johna Stuarta MillaJohn Stuart MillJohna Stuarta Milla i Herberta SpenceraHerbert SpencerHerberta Spencera — opanował dużą część sceny filozoficznej w wieku XIX oraz stał się żyzną glebą dla wyrastających przez cały wiek XX aż do dzisiaj różnych odmian filozofii nauki, metodologii lub filozofii analitycznej.
Pozytywizm Comte’a czerpał inspiracje wprost z filozofii francuskiego oświecenia, a w szczególności z pism d’AlembertaJean d’Alembertd’Alemberta, MonteskiuszaMonteskiuszMonteskiusza i CondorcetaCondorcetCondorceta.

Do najważniejszych cech nurtu pozytywistycznego należą:

• uznanie, że dane w doświadczeniu zjawiska odzwierciedlają stan rzeczywistości

• przekonanie, że realnie istnieje tylko rzeczywistość przyrodnicza, zaś poznaniu podlegają jedynie fakty z jej obszaru

• przyjęcie nauki i metody naukowej w badaniu rzeczywistości jako jedynego wartościowego sposobu poznania

• ograniczenie filozofii do refleksji nad sposobami uprawiania nauki.

R1HNO33CGEV241

Ilustracja przedstawia sześć rzędów różnych liści.

Dojrzały pozytywizm pojawił się w drugiej połowie XIX w. jako reakcja na myśl romantyczną – antyempirystyczną, spirytualistyczną i metafizyczną – a zarazem w nawiązaniu do idei oświeceniowych. Filozofia pozytywistyczna szczególnie wyraźnie akcentowała doświadczenie jako podstawę wszelkiej wiedzy, fakty jako jedyny przedmiot badania i metodę naukową jako jedyny prawomocny sposób dochodzenia do wartościowej wiedzy o świecie. Program ten w sposób systemowy przedstawił August Comte**,**w swym fundamentalnym dziele Wykład filozofii pozytywnej. 

August Comte18571798

\float

R1NAMA574CFDN

Obraz przedstawia portret starszego mężczyzny. Mężczyzna jest lekko łysiejący. Widoczne są na jego głowie niewielkie zakola. Ma krótkie, ciemne włosy. Jego twarz jest owalna. Widać na niej zmarszczki. Mężczyzna ma duże oczy i wydatny nos. Ubrany jest w ciemny surdut.

August Comte

1798 – 1857

August Comte był francuskim filozofem i twórcą filozofii pozytywistycznej. Studiował nauki ścisłe, uważając je za najbardziej obiektywne źródło wiedzy. Wychowywał się w czasach, gdy wciąż żywe były idee romantyczne, pełne metafizyki i irracjonalizmu, które skutecznie go do siebie zniechęciły – doświadczenia te wpłynęły na powstanie jego filozofii pozytywnej. Comte koncentrował się na zagadnieniach możliwych do poznania w sposób pewny, badał kwestie ścisłe i działał konstruktywnie, nie ograniczając się jedynie do krytyki. Jest również uznawany za twórcę socjologii.

Filozofia pozytywna to przede wszystkim podejście, które czerpie wzorce dociekań z nauki, buduje spójną teorię nauki oraz gromadzi jej osiągnięcia. August Comte podzielał postulat, aby w nauce zajmować się wyłącznie faktami, odrzucając zagadnienia metafizyczne, dotyczące ukrytej natury rzeczy, oraz wewnętrzne problemy psychologiczne człowieka. Za wiedzę pozytywną uważał natomiast poznanie świata zewnętrznego, oparte na doświadczeniu, pożyteczne i prowadzące do jednoznacznych wniosków oraz umożliwiające przewidywanie zjawisk. 

Obraz filozofii pozytywnej Comte wyposażył w bogate i utopijne uzasadnienie mówiące, że w dziejach ludzkości pozytywizm jest najwyższym stadium rozwoju i charakteryzuje się tym, że nauka staje się instrumentem, dzięki któremu człowiek jest w stanie w pełni kierować naturalnymi i społecznymi warunkami życia, osiągając porządek i postęp społeczny. Zdaniem Comte'a do takiej możliwości prowadziły dotychczasowe dzieje nauk, które to nauki filozof opisywał i klasyfikował, uzupełniając ich katalog o socjologię (fizykę społeczną) zawierającą naukowy obraz społeczeństwa i podstawy naukowej organizacji życia ludzi.

RJIWONyLXE4SN

Ilustracja przedstawia rozwój człowieka według teorii ewolucji. Znajdują się na niej trzy idące postacie. Po lewej człowiek niski, owłosiony i trzymający maczugę. W środku człowiek mniej owłosiony, trochę wyższy, trzymający dzidę. Po prawej człowiek współczesny z normalnym owłosieniem i najwyższy.

August Comte próbował uporządkować ludzką myśl, tworzył systematyczną filozofię pozytywną. Dla niego tylko wiedza pozytywna była realna, pewna i użyteczna. Jako teoretyk nauki próbował opisać zasady metodologiczne nauk, a nauki ułożyć w jasny system. Rozwinął ideę postępu społecznego i skonstruował nową religię ludzkości.

Budowaniu systemu filozoficznego, który wyłożyłby wszystkie jej założenia, poświęcił Comte całe życie, zbierając wokół siebie grono wiernych uczniów, wręcz wyznawców, podzielających i rozwijających jego założenia. Potrafił zainteresować przedstawicieli różnych profesji, z których każdy na swój sposób rozwijał i uzupełniał jego twierdzenia, przez co tak zwana „szkoła pozytywna” zaczęła zataczać coraz szersze kręgi i z czasem stała się jednym z dominujących nurtów filozofii drugiej połowy XIX w.

Słownik