Pomyśl o przykładzie kredy. Co trwa niezależnie od twojego patrzenia, a co pojawia się i znika wraz z aktem spostrzegania?

Przedmiot to rzecz, która trwa i istnieje niezależnie od naszych chwilowych spostrzeżeń, natomiast fenomen to sposób, w jaki dany przedmiot ukazuje się naszej świadomości. Fenomen jest więc tym, co bezpośrednio przeżywamy i postrzegamy. W przykładzie z kredą sam przedmiot pozostaje ten sam i trwa w czasie, ale fenomen się zmienia — pojawia się, gdy patrzymy na kredę, i znika, gdy zamykamy oczy. Husserl chciał przez to pokazać, że świadomość nie doświadcza rzeczy „samej w sobie” bezpośrednio, lecz doświadcza sposobu jej ukazywania się.

Zwróć uwagę na fragment filmu, w którym autor wyjaśnia, że czas nie jest samym przedmiotem, lecz sposobem, w jaki przedmioty i zdarzenia ukazują się w świadomości. Poszukaj przykładów określających relacje czasowe między zdarzeniami.

W prezentacji pojawiają się różne fenomeny czasu, czyli sposoby, w jakie człowiek doświadcza czasu w swojej świadomości. Należą do nich między innymi: trwanie przedmiotu mimo zmieniających się spostrzeżeń (na przykład kawałka kredy), cykliczne zmiany zachodzące w przyrodzie, takie jak zmieniające się pory roku czy rozwój drzewa, a także doświadczenie ruchu, zmiany oraz subiektywne odczuwanie upływu czasu. Według Husserla świadomość nie tylko rejestruje czas, ale również aktywnie go konstytuuje, łącząc przeszłość, teraźniejszość i przyszłość w jedno spójne doświadczenie.

Zastanów się, jakie informacje dostarczają nam zmysły, gdy zamykamy i otwieramy oczy, patrząc na kawałek kredy. Czy na podstawie samych wrażeń zmysłowych możemy stwierdzić, że jest to cały czas ten sam, trwający przedmiot?

Przykład z kredą pokazuje ograniczenia poznania zmysłowego, ponieważ nasze zmysły rejestrują jedynie chwilowe wrażenia. Gdy zamykamy i otwieramy oczy, fenomen kredy pojawia się i znika, więc gdybyśmy opierali się wyłącznie na zmysłach, moglibyśmy uznać, że przedmiot nie trwa nieustannie. Mimo to wiemy, że kawałek kredy nadal istnieje, nawet wtedy, gdy go nie widzimy. Oznacza to, że doświadczenie trwania przedmiotu nie wynika wyłącznie z samych danych zmysłowych, lecz także ze sposobu działania świadomości. Według Husserla świadomość łączy kolejne spostrzeżenia w jedno ciągłe doświadczenie i dzięki temu postrzegamy przedmiot jako trwały w czasie.

Wskaż w tekście fragmenty, w których mowa o subiektywnym odczuciu czasu oraz te, gdzie mówi się o jego obiektywnej mierze.

Wprowadzenie do odpowiedzi może wyjaśniać różnicę między obiektywizmem a subiektywizmem (wykracza to poza treści zawarte w lekcji). Np. Obiektywizm głosi, że przedmiot poznania jest niezależny od poznającego podmiotu. Subiektywizm uzależnia treść poznania od własności poznającego podmiotu.

W odniesieniu do problemu czasu, należy odróżnić czas obiektywny, tzn. taki którego upływ jest niezależny od sposobu, w jaki odbiera go człowiek (można odwołać się tu do przykładu jednostek miar czasu – takich jak sekunda, minuta, które dla wszystkich płyną w taki sam sposób) oraz czas subiektywny. Odnosi się on do wrażenia upływu czasu, które ma w danej chwili człowiek.

Można tu rozwinąć zasadniczą część odpowiedzi podkreślając, że o subiektywnym odczuciu czasu mowa jest wtedy, gdy jest ono niezgodne z jego obiektywną miarą. Tak dzieje się w analizowanym przykładzie – czas subiektywny do wrażenie, że czas dłuży się lub biegnie w zwolnionym tempie w stosunku do czasu obiektywnego mierzonego w sekundach.

Pomyśl o sytuacji, w której ten sam odcinek czasu wydaje się trwać krócej lub dłużej w zależności od tego, co robisz i jakie emocje odczuwasz. Zastanów się, kiedy czas „mija szybko”, a kiedy „dłuży się” mimo że obiektywnie upływa tak samo.

Przypomnij sobie przykład z kredą. Husserla pokazuje, że doświadczenie trwania przedmiotu nie pochodzi wyłącznie ze zmysłów, lecz jest możliwe dzięki świadomości, która łączy różne spostrzeżenia w jedną całość. Zastanów się, jaką rolę pełni świadomość w scenie magdalenki. Czy smak ciastka jedynie wywołuje wspomnienie, czy sprawia, że przeszłość staje się na nowo obecna w doświadczeniu narratora?