Roman Ingarden w Książeczce o człowieku proponuje pewien eksperyment myślowy. Wyobraźmy sobie – pisze – że nagle znikają wszystkie dzieła sztuki, książki, teorie naukowe i filozoficzne, a wraz z nimi cała historia pokoleń, państw i świata. Można więc zapytać: kim bylibyśmy, gdybyśmy nie słuchali muzyki i nie czytali książek? Jak wyglądałoby nasze życie bez sztuki, literatury i filmów, bez projektów domów, ulic i parków, bez edukacji? Czym byłoby takie życie? Kim byłby człowiek?

Trudno nie zgodzić się z tym, że sztuka nie jest jedynie dodatkiem do rzeczywistości, lecz jednym z fundamentów ludzkiego doświadczenia – kształtuje emocje, wyobraźnię oraz sposób rozumienia świata. Jednym z artystów, który w szczególny sposób oddziałuje na odbiorcę poprzez kolor, symbol i nastrój, jest Marc Chagall.

Marc Chagall (1887‑1985) – malarz żydowski rosyjskiego pochodzenia, uznawany jest za jednego z najoryginalniejszych twórców XX w. 

R131D3UGEO98E

Obraz po prawej stronie przedstawia kobietę w niebieskiej sukni, który trzyma bukiet białych kwiatów. Kobieta ma długie, rude włosy oraz odsłonięte piersi. Obejmuje ją nadlatująca postać w kolorze żółtym. Na środku obrazu znajduje się czerwona kula, w której znajduje się postać czytająca książkę. Po lewej stronie obrazu znajduje się zwisająca postać, która gra na skrzypcach. Na dole obrazu znajdują się koza z ludzkimi rękami, która trzyma bukiet kwiatów, czerwony kogut oraz świecznik. Pod spodem jest mała, ośnieżona wioska. Obok budynków na saniach ciągniętych przez konia jedzie człowiek.

Akwarela „Czerwony i czarny świat” przedstawia na pierwszym planie dwoje nowożeńców. Panna młoda trzyma w dłoniach bukiet białych róż. Na drugim planie znajdują się postacie czytającego książkę, skrzypka, wieśniaczki oraz odwrócona głowami w dół para narzeczonych w ślubnych strojach. Na planie tym są także elementy wiejskiego pejzażu – koza i kogut oraz białe polne kwiaty, a także element domowego wyposażenia – trójramienny świecznik z zapalonymi świecami. Czarne tło, w którym można dostrzec zarysy wsi i wiejskiego muzykanta, obrazuje noc. W tym kontekście można ją konkretyzować jako noc poślubną. Panna młoda, ubrana w błękitną suknię nocną, ukazana jest z odsłoniętymi piersiami, co sugeruje erotyczny charakter przedstawienia. Kolory, żywe i nasycone, niosą wiele znaczeń symbolicznych – błękit i biel to symbole niewinności (ubiór panny młodej, kolor kwiatów w jej dłoniach i otoczeniu), czerwień to symbol krwi, zagrożenia – o tym czyta bohater drugiego planu, być może narzeczony, czerwony jest także kogut symbolizujący walkę. Otoczenie młodych rozświetla świecznik – symbol domowego spokoju. Ich życiowe bezpieczeństwo podkreśla biała koza – żywicielka, a także postać wieśniaczki (być może narzeczona) ze snopem zboża – symbolem udanych zbiorów. Kolorystyka obrazu ukazuje intensywność życia i pozytywne emocje zakochanych, mimo zagrożeń otaczającego świata. Postacie narzeczonych, ich ubiory i gesty podkreślają miłosny związek, który ich łączy. Kontekst weselny podkreśla muzyka – unoszącego się na niebie skrzypka i niemal niewidzialnego w nocnym pejzażu muzykanta.

Wartości artystyczne to środki, których używa twórca w swoim dziele, a które występują w rzeczywistym przedmiocie i wywołują odpowiedź odbiorcy, kształtując w nim wartości estetyczne. W przypadku dzieła Marca Chagalla można wskazać dobór barw, kompozycję, ujęcie ruchu.

Jakości estetycznie istotne (doniosłe) w tym obrazie, powstałe w wyniku twórczych aktów malarza, ujawniające się w schemacie tego obrazu:

• nasycenie, żywość, kontrastowość, symboliczność barw;

• narracyjne, kolażowe przedstawienie scen z życia młodych;

• symboliczność i realistyczność elementów ich otoczenia;

• naiwność i „dziecięcość” ujęcia świata.

W związku z jakościami estetycznie doniosłymi można na obrazie, po jego uprzedniej konkretyzacji, zwłaszcza odczytania symboliki kolorów i przedmiotów, określeniu jakości barw i sposobu ujęcia rzeczywistości, dostrzec wartości estetyczne:

• oryginalną, odkrywczą wizyjność przedstawienia świata;

• głęboko emocjonalne uchwycenie miłości;

• piękno bezpiecznej codzienności;

• prostotę, przejrzystość i żywość ukazanego świata.

Słownik