Filozofia analityczna
Czy jesteś w stanie wyobrazić sobie życie bez komunikowania się z innymi? Język daje nam możliwość opowiadania, nazywania, wydawania poleceń, formułowania pytań i próśb. Mówimy, posługując się językiem, ale może warto się też zastanowić, na ile język wpływa na to, co myślimy i czujemy oraz jak żyjemy?
Na początku XX w. pojawił się nurt myślowy zwany filozofią analityczną, zwracający uwagę na to, by posługiwać się bardziej precyzyjnym językiem. Filozofowie analityczni krytykowali tych myślicieli, którzy nieodpowiedzialnie tworzyli efektywne, lecz niejasne metafory i pojęcia. Język filozofii powinien opierać się na logice oraz być intersubiektywny – czyli zrozumiały przez wszystkich. Przedstawicielami tego nurtu byli m.in. Bertrand Russell, George E. Moore i bohater niniejszego materiału – Ludwig Wittgenstein.
Ludwig Wittgenstein i jego Traktat logiczno‑filozoficzny
Ludwig Wittgenstein (1889‑1951) był prekursorem neopozytywistycznego zwrotu w filozofii europejskiej na początku XX w. Jego Traktat logiczno‑filozoficzny (1921) był dziełem przełomowym, przynoszącym w efektownej formie zbiór twierdzeń dotyczących w szczególności języka i jego wpływu na poznawanie świata. Pisze Wittgenstein m.in.:
1. Świat jest wszystkim, co jest faktem.
2. To, co jest faktem – fakt – jest istnieniem stanów rzeczy.
3. Logicznym obrazem faktów jest myśl.
3.031 Mawiano niegdyś, że Bóg może stworzyć wszystko, ale nic, co byłoby sprzeczne z prawami logiki. – Nie potrafilibyśmy bowiem powiedzieć, jak taki „nielogiczny” świat wygląda.
3.032 W języku nie da się przedstawić nic „sprzecznego z logiką” – tak samo jak w geometrii nie da się przedstawić przez współrzędne figury sprzecznej z prawami przestrzeni albo podać współrzędnych punktu, który nie istnieje.
4. Myśl jest to zdanie sensowne.
4.001 Język jest ogółem zdań.
4.002 Człowiek posiada zdolność budowania języków, które pozwalają wyrazić sens – nie mając przy tym pojęcia, co i jak każde słowo oznacza. – Podobnie też mówimy, nie wiedząc, jak wytwarzane są poszczególne głoski.
Język potoczny stanowi część organizmu ludzkiego i jest nie mniej niż on skomplikowany.
Wydobycie logiki języka wprost z języka potocznego jest niepodobieństwem.
Język przesłania myśl. Tak mianowicie, że z zewnętrznej formy szaty nie można wnosić o formie przybranej w nią myśli. Kształtowaniu szaty przyświecają bowiem zgoła inne cele niż ujawnianie formy ciała.
Ciche umowy co do rozumienia języka potocznego są niebywale skomplikowane.4.003 Tezy i pytania, jakie formułowano w kwestiach filozoficznych, są w większości nie fałszywe, lecz niedorzeczne. Stąd też na pytania tego rodzaju nie można w ogóle odpowiedzieć, lecz jedynie stwierdzić ich niedorzeczność. Pytania i tezy filozofów polegają przeważnie na tym, że nie rozumiemy logiki naszego języka.
Są one w rodzaju pytania, czy dobro jest bardziej, czy mniej identyczne niż piękno.
Nic też dziwnego, że najgłębsze problemy nie są właściwie żadnymi problemami.4.0031 Wszelka filozofia jest „krytyką języka”.
4.112 Celem filozofii jest logiczne rozjaśnianie myśli.
Filozofia nie jest teorią, lecz pewną działalnością.
Dzieło filozoficzne składa się zasadniczo z objaśnień.
Wynikiem filozofii nie są „tezy filozoficzne”, lecz jasność tez.
Myśli skądinąd mętne i niewyraźne filozofia winna rozjaśniać i ostro odgraniczać.4.114 Filozofia winna wytyczać granice tego, co się da pomyśleć, a tym samym tego, co się pomyśleć nie da.
Winna ona ograniczać od wewnątrz to, co się nie da pomyśleć – przez to, co się pomyśleć daje.4.115 Przedstawiając jasno to, co wypowiadalne, wskaże [się] to, co niewypowiadalne.
4.116 Cokolwiek da się w ogóle pomyśleć, da się jasno pomyśleć. Cokolwiek da się wypowiedzieć, da się jasno wypowiedzieć.
5.6 Granice mego języka wskazują granice mego świata.
7. O czym nie można mówić, o tym trzeba milczeć.
Struktura tekstu Traktatu logiczno‑filozoficznego Ludwiga Wittgensteina.
Wysłuchaj wykładu. Jak sądzisz, dlaczego Traktat uważa się za jedną z najważniejszych książek XX wieku? W jaki sposób praca ta odwołuje się do prawdy?
Zapoznaj się z treścią wykładu. Odpowiedz na pytania. Jak sądzisz, dlaczego Traktat uważa się za jedną z najważniejszych książek XX wieku? W jaki sposób praca ta odwołuje się do prawdy?
Wykłada prof. Wojciech Sady.
Film dostępny pod adresem /preview/resource/RBPhf6QRz5x2X
Wykłada prof. Wojciech Sady.
Nagranie filmowe lekcji pod tytułem Powstanie Traktatu i jego konsekwencje.
Zapoznaj się z treścią wykładu profesora Wojciecha Sadego. Odpowiedz na pytanie, jakie są związki między językiem, myśleniem i światem?
Film dostępny pod adresem /preview/resource/RUXdABV24iLgd
Lekcja pod tytułem O czym jest Traktat?.
Traktat i jego struktura
Traktat logiczno‑filozoficzny to właściwie jedyne dzieło Wittgensteina opublikowane za jego życia. Pozostałe prace miały charakter notatek, które zostały wydane już po śmierci autora. Badacze twórczości Wittgensteina podkreślają, że w jego filozoficznej biografii można wyróżnić dwa istotne okresy. Zwieńczeniem pierwszego jest właśnie Traktat. Drugi okres to przede wszystkim dyskusja z wcześniejszymi poglądami – wówczas powstało dzieło Dociekania filozoficzne. W pierwszym okresie Wittgenstein kładzie nacisk na to, by język był podporządkowany logice (język jako logiczny obraz świata). W drugim zwraca bardziej uwagę na rzeczywiste ujęcie języka jako formy życia. Rozważania te prowadzą do fundamentalnych pytań o granice myślenia i mówienia, o relację między słowem a rzeczywistością, a także o to, czy istnieją sensy, których nie sposób wyrazić.
Poglądy „wczesnego Wittgensteina” są określane mianem atomizmu logicznegoatomizmu logicznego (termin ten wprowadził Bertrand Russell). Oznacza to przekonanie, że wiedzę o świecie można rozłożyć na elementarne, atomowe sądy o świecie, które mogą być empirycznie zweryfikowane. Na przykład: teoria ewolucji składa się z szeregu elementarnych zdań, które można potwierdzić lub obalić przy pomocy naukowych obserwacji.
Struktura Traktatu odpowiada jego treści i jest bardzo uporządkowana. Składa się z siedmiu ponumerowanych teztez. Mają one komentarze, które są oznaczone odpowiednimi numerami. Tak też punkt 1.1 jest komentarzem do tezy pierwszej, zaś punkt 1.11 jest rozwinięciem komentarza 1.1. Można powiedzieć, że Traktat... da się rozłożyć na szereg podstawowych („atomowych” twierdzeń):
· 1–2.063 – tezy dotyczące świata,
· 2.1–3.05 – tezy dotyczące myśli,
· 3.1–4.0641 – tezy dotyczące języka,
· 4.1–5.02 – tezy dotyczące funkcji prawdziwościowych,
· 5.1–6.031 – tezy dotyczące ogólnych form zdania,
· 6.1–7 – tezy dotyczące tego, co niewyrażalne.
· Teza 7 - pozostała bez komentarza.
- Nazwa kategorii: 1
- Nazwa kategorii: 1.1
- Nazwa kategorii: 1.11
- Nazwa kategorii: 1.12
- Nazwa kategorii: 1.13 Koniec elementów należących do kategorii 1.1
- Nazwa kategorii: 1.2
- Nazwa kategorii: 1.21 Koniec elementów należących do kategorii 1.2
- Elementy należące do kategorii 1
- Elementy należące do kategorii 1.1
- Elementy należące do kategorii 1.2
Tezy traktatu
Jest siedem głównych tez traktatu i mogą one sprawiać wrażenie lakonicznych. Wittgenstein uważał jednak, że przy pomocy tych siedmiu tez rozwiązuje wszystkie problemy filozoficzne. Sam Wittgenstein porównuje swoje tezy do drabiny:
Traktat logiczno‑filozoficznyTezy moje wnoszą jasność przez to, że kto mnie zrozumie, rozpozna je w końcu jako niedorzeczne; gdy przez nie – po nich – wyjdzie ponad nie. Musi niejako odrzucić drabinę, uprzednio się po niej wspiąwszy.
Źródło: Ludwig Wittgenstein, Traktat logiczno‑filozoficzny, tłum. B. Wolniewicz, Warszawa 1997.
7 tez Traktatu...
1. Świat jest wszystkim, co jest faktem.
Świat składa się z sumy niepowiązanych ze sobą faktów atomowych, a tezy (zdania) tworzą obraz tego świata.
2. To, co jest faktem – fakt – jest istnieniem stanów rzeczy.
Po to, aby obraz przedstawiał określony fakt, musi mieć podobną strukturę logiczną jak ten fakt. Brzmienie języka może się zmieniać, ale logiczna struktura obrazu i faktu pozostaje niezmieniona.
3. Logicznym obrazem faktów jest myśl.
W samym języku nie da się wyrazić podobieństwa struktury wypowiedzi z rzeczywistością. Można wskazać na fakt i wypowiedzieć zdanie, które ten fakt opisuje. Nie można jednak „przekroczyć” własnego języka i jedynym, co opisuje rzeczywistość, jest myśl, której nie odzwierciedla język.
4. Myśl jest to zdanie sensowne.
Wittgenstein starał się opisać mechanizmy niezbędne do stworzenia języka „doskonałego logicznie”. Zastosował on tabele rachunku prawdziwościowego, starając się udowodnić, że każda myśl może mieć logiczną strukturę.
5. Każde zdanie jest funkcją prawdziwościową zdań elementarnych.
Wittgenstein wykazał możliwość przekształcania każdego zdania warunkowego w zdanie prawdziwe, co później stało się podstawą współczesnej informatyki.
6. Ogólna forma funkcji prawdziwościowej ma postać: [𝜌, 𝜉, N(𝜉)]. Jest to ogólna forma zdania.
𝜌 – oznacza wszystkie zdania atomowe
𝜉 – oznacza wszelkie dowolne podzbiory zdań
N – oznacza negację zdań tworzących podzbiory
Teza ta twierdzi, że wszelkie zdania logiczne mogą być sprowadzone do ciągu operacji na odpowiedniej liczbie zdań atomowych. Logika i matematyka, według Wittgensteina, to tylko zbiory tautologii, które nie zawierają w sobie żadnej treści metafizycznej odnoszącej się do rzeczywistego świata.
7. O czym nie można mówić, o tym trzeba milczeć.
Zdanie to jest odbierane często jako akt rozpaczy, wyrażający niemożność stworzenia jakiejkolwiek sensownej teorii bytu, z racji ograniczeń języka, który nie jest w stanie powiedzieć nic o rzeczywistości. Niektórzy zaś interpretują to zdanie jako negację wszelkich form filozofii. Sam Wittgenstein nie wyjaśnił tej tezy.
Wysłuchaj audiobooka, a następnie odpowiedz na pytania: czym są granice myślenia? Czy istnieje możliwość ich wytyczenia?
Zapoznaj się z treścią audiobooka. Odpowiedz na pytania: Czym są granice myślenia? Czy istnieje możliwość ich wytyczenia?
Ludwig Wittgenstein
Tractatus logico-philosophicus
Przedmowa
Książkę tę zrozumie być może tylko ten, kto kiedyś sam już przemyślał myśli w niej wyrażone – albo przynajmniej myśli podobne. Nie jest to zatem podręcznik. Cel jej byłby osiągnięty, gdyby komuś, kto czyta ją ze zrozumieniem, sprawiła przyjemność.
Książka ta dotyczy problemów filozoficznych i pokazuje – jak sądzę – że płyną one z niezrozumienia logiki naszego języka. Cały jej sens można by ująć w takie oto słowa: Co się w ogóle da powiedzieć, da się jasno powiedzieć; o czym zaś nie można mówić, o tym trzeba milczeć.
Książka zmierza więc do wytyczenia granic myśleniu, albo raczej – nie myśleniu, lecz wyrazowi myśli. Chcąc bowiem wytyczyć granice myśleniu, musielibyśmy móc pomyśleć obie strony tej granicy (musielibyśmy więc móc pomyśleć to, co się pomyśleć nie da).
Granicę wytycza się zatem tylko w języku, a co leży poza nią, będzie po prostu niedorzecznością. Nie chcę oceniać, jak dalece usiłowania moje pokrywa ją się z usiłowaniami innych filozofów. Co więcej, to, co tu napisałem, w szczegółach nie pretenduje wcale do nowości. Dlatego nie podaję też żadnych źródeł, gdyż jest mi obojętne, czy to, co pomyślałem, pomyślał już przede mną ktoś inny.
Pragnę jedynie wspomnieć, że wiele zawdzięczam wspaniałym dziełom Fregego oraz pracom mego przyjaciela Bertranda Russella.
Jeżeli praca ta ma jakąś wartość, to jest ona dwojakiego rodzaju. Po pierwsze taka, że wyrażono w niej myśli. Wartość ta będzie tym większa, im lepiej się je wyraziło. Im dokładniej trafiło się w sedno. – Zdaję sobie sprawę, że bynajmniej nie wszystko, co możliwe, zostało tu osiągnięte. Po prostu dlatego, że siły moje nie wystarczają, by sprostać temu zadaniu. – Niech inni zrobią to lepiej.
Natomiast prawdziwość komunikowanych tu myśli zdaje mi się niepodważalna i definitywna. Jestem więc zdania, że w istotnych punktach problemy zostały rozwiązane ostatecznie. A jeżeli się co do tego nie mylę, to wartość niniejszej pracy jest po wtóre taka, że pokazuje ona, jak mało się przez rozwiązanie tych problemów osiągnęło.
Ontologia
1 Świat jest wszystkim, co jest faktem.
1.1 Świat jest ogółem faktów, nie rzeczy.
1.11 Świat jest wyznaczony przez fakty oraz przez to, że są to wszystkie fakty.
1.12 Ogół faktów wyznacza bowiem, co jest faktem, a także wszystko, co faktem nie jest.
1.13 Światem są fakty w przestrzeni logicznej. [...]
2 To, co jest faktem – fakt – jest istnieniem stanów rzeczy.
2.01 Stan rzeczy jest połączeniem przedmiotów (obiektów, rzeczy).
2.011 Dla rzeczy jest istotne, że może być składnikiem stanu rzeczy.
2.012 W logice nic nie jest przypadkowe. Jeżeli rzecz może wystąpić w stanie rzeczy, to jego możliwość musi już w niej być przesądzona.
2.0121 Wyglądałoby na jakiś przypadek, gdyby do rzeczy, co może istnieć z osobna, pasowała potem jakaś sytuacja. Jeżeli rzeczy mogą występować w stanach rzeczy, to musi to już w nich tkwić.
2.0201 Każdą wypowiedź o kompleksach można rozłożyć na wypowiedź o ich składnikach oraz na zdania, które opisują te kompleksy całkowicie.
2.021 Przedmioty stanowią substancję świata. Dlatego nie mogą być złożone.
2.0211 Gdyby świat nie miał substancji, wtedy to, czy dane zdanie ma sens, zależałoby od tego, czy pewne inne – zdanie jest prawdziwe.
2.0212 Nakreślenie obrazu świata (prawdziwego lub fałszywego) byłoby wówczas niemożliwe.
1 Świat jest wszystkim, co jest faktem.
1.1 Świat jest ogółem faktów, nie rzeczy.
1.11 Świat jest wyznaczony przez fakty oraz przez to, że są to wszystkie fakty.
1.12 Ogół faktów wyznacza bowiem, co jest faktem, a także wszystko, co faktem nie jest.
1.13 Światem są fakty w przestrzeni logicznej.
1.2 Świat rozpada się na fakty.
2. To, co jest faktem – fakt – jest istnieniem stanów rzeczy. Określ prawdziwość poniższych stwierdzeń: Świat składa się z faktów. Możliwe odpowiedzi: Prawda, Fałsz. Fakty są synonimami rzeczy. Możliwe odpowiedzi: Prawda, Fałsz. Mogą istnieć fakty, które istnieją poza światem. Możliwe odpowiedzi: Prawda, Fałsz. Fakty nie mogą istnieć poza logiką. Możliwe odpowiedzi: Prawda, Fałsz
Jednym z głównych wątków w Traktacie jest tzw. obrazkowa teoria języka. Mówi ona – w dużym uproszczeniu, że istotą języka jest bycie obrazem rzeczywistości. Zapoznaj się z głównymi tezami, które o tym mówią, a następnie podaj przykłady, w jaki sposób język obrazuje rzeczywistość.
2.1 Tworzymy sobie obrazy faktów.
2.11 Obraz przedstawia pewną sytuację w przestrzeni logicznej - zachodzenie i niezachodzenie stanów rzeczy.
2.12 Obraz jest modelem rzeczywistości.
2.141 Obraz jest faktem.
2.16 Aby być obrazem, fakt musi mieć coś wspólnego z tym, co obrazuje.
2.161 W obrazie i w tym, co obrazowane, coś musi być identyczne, aby w ogóle jedno mogło być obrazem drugiego.
2.21 Obraz jest zgodny lub niezgodny z rzeczywistością; jest trafny lub błędny, prawdziwy lub fałszywy.
Czy język może mieć też inne funkcje? Wypisz je.
Wittgenstein mówi: „Granice mojego języka wyznaczają granice mojego świata”. Pomyśl o języku, którym posługujesz się ze swoimi rówieśnikami, i podaj dwa słowa lub zwroty, których rodzice albo dziadkowie mogliby nie zrozumieć.
Zapoznaj się z tekstem. Następnie przyporządkuj zdania do odpowiednich zbiorów.
6.41 Sens świata musi leżeć poza nim. W świecie wszystko jest tak, jak jest, i dzieje się, jak się dzieje; nie ma w nim żadnej wartości – a gdyby była, to nie miałaby wartości. Jeżeli jest jakaś wartość, która ma wartość, to musi leżeć poza wszystkim, co się dzieje i przydarza. Albowiem wszystko, co dzieje się i przydarza, jest przypadkowe. Co zaś czyni je nieprzypadkowym, nie może być w świecie, bo wtedy byłoby znowu przypadkowe. Musi leżeć poza światem.
6.42 Dlatego nie może być żadnych zdań etycznych. Zdania nie mogą wyrazić nic wyższego.
6.421 Jest jasne, że etyki nie da się wypowiedzieć. Etyka jest transcendentalna (etyka i estetyka to jedno).
Do odpowiedzi, której nie można wyrazić, nie można też wyrazić pytania. Wielka zagadka nie istnieje. Jeżeli jakieś pytanie da się w ogóle postawić, to można też na nie odpowiedzieć. Zastanów się i zaznacz te pytania, których – zgodnie z filozofią Wittgensteina – nie można sensownie postawić. Możliwe odpowiedzi: 1. Czy teoria ewolucji ma sens?, 2. Czy istnieje życie po śmierci?, 3. Czy istnieje Bóg?, 4. Dlaczego wyginęły dinozaury?, 5. Jaki sens ma życie?, 6. Jaki jest wynik działania 2 + 2?, 7. Czy istnieje wolna wola?
6.53 Poprawna metoda filozofii byłaby właściwie taka: Nie mówić nic poza tym, co się da powiedzieć, czyli poza zdaniami nauk przyrodniczych – a więc nic poza tym, co z filozofią nie ma nic wspólnego; a gdyby potem ktoś chciał powiedzieć coś metafizycznego, wykazać mu, że pewnym znakom nie nadał w swoich zdaniach żadnego znaczenia. Byłaby to dla niego metoda niezadowalająca – nie miałby poczucia, że uczymy go filozofii – ale jedyna ściśle poprawna.
6.54 Tezy moje wnoszą jasność przez to, że kto mnie rozumie, rozpozna je w końcu jako niedorzeczne; gdy przez nie – po nich – wyjdzie ponad nie (musi niejako odrzucić drabinę, uprzednio po niej się wspiąwszy). Musi te tezy przezwyciężyć, wtedy świat przedstawi mu się właściwie. Elementy do uszeregowania: 1. Możemy sensownie mówić jedynie o tym, co jest – o faktach., 2. Filozofia, rozumiana jako metafizyka, jest nadużyciem języka., 3. Lektura Traktatu... pozwoli uznać, że jest on pewnym nadużyciem języka., 4. Prawidłowa filozofia polega na krytyce nadużywania języka.
Ostatnia teza Traktatu... brzmi:
7. O czym nie można mówić, o tym trzeba milczeć.
Znając pozostałe założenia filozofii Ludwiga Wittgensteina, postaraj się je zinterpretować swoimi słowami.
Zastanów się, jakie konsekwencje wynikają z porównania działalności filozoficznej do drabiny. Jest ona potrzebna, by przezwyciężyć pewne problemy, lecz potem staje się zbędna. Uzasadnij, czy możliwe jest zakończenie raz na zawsze sporów filozoficznych.
Słownik
(ang. cognitive science – dosłownie: nauki poznawcze) dziedzina nauki zajmująca się działaniem zmysłów, mózgu i umysłów, powstała na pograniczu wielu dziedzin: m.in. psychologii, filozofii, lingwistyki oraz logiki
(łac. lingua – język) inaczej językoznawstwo, dziedzina naukowa, której przedmiotem poznania jest język
inaczej neopozytywizm, nurt w filozofii, który postulował oparcie całej wiedzy na danych empirycznych i logice
teoria Ludwiga Wittgensteina głosząca, że istotą języka jest bycie obrazem rzeczywistości
(gr. thésis – umieszczenie, przyjęcie) twierdzenie, dla którego przedstawia się uzasadnienie; niepotwierdzona teza nazywana jest hipotezą
teza głosząca, że świat składa się z atomów logicznych (pewnych rzeczy lub pewnych faktów); w teorii i metodologii nauk pogląd, według którego całą prawdę o rzeczywistości można wyrazić w będących podstawowymi składnikami wiedzy zdaniach elementarnych, tj. w najprostszych zdaniach logicznych, rejestrujących proste jednostkowe fakty (tzw. fakty atomowe), ustalane przez obserwację naukową
„O czym nie można mówić, o tym należy milczeć”. To słynne zdanie, kończy Traktat logiczno‑filozoficzny Ludwiga Wittgensteina, jednego z najwybitniejszych przedstawicieli filozofii analitycznej.
Czy najważniejsze problemy filozoficzne można sprowadzić do problemów językowych?
Wittgenstein uważał, że niejasność składniowa i wieloznaczność prowadzi do zagubienia. W swoim słynnym Traktacie logiczno‑filozoficznym stwierdził, że myśl jest to zdanie sensowne. Dlatego, aby odkryć relację między myślą a światem, trzeba zająć się językiem. Aby świat mógł być odzwierciedlony w języku, struktura znaku zdaniowego musi odpowiadać strukturze świata i zdanie musi być faktem. Pytanie, czy da się wyrazić w języku to, co decyduje o sensie ludzkiego życia.
Traktat logiczno‑filozoficzny
Badanie języka nie wyczerpuje myślenia autora Traktatu lecz je rozpoczyna zaczyna. Filozofia, według Wittgensteina, używa słów o rozmytych, niejasnych znaczeniach. Wieloznaczność, niejasne posługiwanie się składnią – wszystko to prowadzi do zagubienia klarowności w rozumowaniu. Dla autora Traktatu myślenie jawi się jako użycie określonych znakówznaków językowych. Im ściślej określone, tym lepsza zrozumiałość i przejrzystość. Dlatego też główne problemy filozoficzne dają się sprowadzić do problemów semiotycznychsemiotycznych. Celem filozofii jest logiczne rozjaśnianie myśli, wyznaczenie granic tego, co można pomyśleć, i tego, czego się pomyśleć nie da.
Tezy moje wnoszą jasność przez to, że kto mnie rozumie, rozpozna je w końcu jako niedorzeczne; gdy przez nie – po nich – wyjdzie ponad nie. (Musi niejako odrzucić drabinę, uprzednio po niej się wspiąwszy.) Musi te tezy przezwyciężyć, wtedy świat przedstawi mu się właściwie (6,54).
Zwieńczenie zaś całego Traktatu stanowi teza <>O czym nie można mówić, o tym trzeba milczeć.
Swoje stanowisko ontologiczne przedstawił Wittgensteina zaledwie na kilku stronach. Tezy autora są zaproszeniem do myślenia i poszukiwania. We wstępie napisał, że Traktat nie jest podręcznikiem akademickim. Ontologia Traktatu jest ontologią faktów a jej pierwsza teza brzmi:
Świat jest wszystkim, co jest faktem.
Fakty to nie rzeczy a świat nie jest ogółem rzeczy. Świat jest wyznaczony przez wszystkie fakty. Czym jest rzecz, czym jest fakt w tych pierwszych tezach? Rzeczą może być pióro, dom lub planeta Mars, a faktem dokonany zamach terrorystyczny w USA, zwycięstwo Polaków w bitwie pod Grunwaldem.
Świat – jak pisze Wittgenstein – jest ogółem faktów nie rzeczy, nie oznacza to jednak, że w świecie nie ma rzeczy, choćby dlatego, że teza świat jest ogółem x‑ów, nie y‑ów
, nie implikuje tezy w świecie są tylko x‑y, a nie ma y‑ów
. Fakty to istniejące stany rzeczy. Te z kolei łączą relacje i konfiguracje. Gdy widzimy długopis leżący na biurku, mamy do czynienia z długopisem i z biurkiem, jako rzeczami, oraz z relacją jaka między nimi zachodzi. To powiązanie rzeczy stanowi fakt – istniejący stan rzeczy. Świat to istniejące stany rzeczy znajdujące się w przestrzeni logicznej. Należy tu podkreślić „istniejące”, ponieważ same „stany rzeczy”, to tylko możliwość zaistnienia pewnej konfiguracji rzeczy. Przestrzeń logiczna stanowi potencjalne możliwości konfiguracji. Jedne z nich istnieją i są to fakty, inne są tylko logicznie możliwe i są to stany rzeczy.
Stosunek myśli do świata jest głównym problemem Traktatu. Aby świat mógł być odwzorowany w języku, muszą zostać spełnione pewne warunki. Struktura zdania musi odpowiadać strukturze świata oraz zdanie to musi być faktem. Zdanie jest złożone z przedmiotów, które są nazwami. Strukturze zdania odpowiada struktura świata wówczas, gdy zdanie jest zbudowane poprawnie syntaktyczniesyntaktycznie oraz semantycznie. Tym, co umożliwia odwzorowanie świata w język, jest forma logiczna. Struktura syntaktyczna zdania powinna odwzorowywać ontologiczną strukturę świata, dzięki czemu w zdaniu odzwierciedla się obraz świata.
Dociekania filozoficzne i gry językowe
Dociekania filozoficzne i teoria gier językowych odegrały znaczącą rolę w filozofii lingwistycznejfilozofii lingwistycznej. Traktat logiczno‑filozoficzny stał się znaczącym dziełem dla neopozytywistówneopozytywistów z Koła WiedeńskiegoKoła Wiedeńskiego, do którego Wittgenstein odnosił się krytycznie.
Którymi aspektami filozofii zajmował się Ludwig Wittgenstein? Zaznacz poprawne odpowiedzi.
Na czym polega odwzorowanie logiczne? Zaznacz poprawną odpowiedź.
Co oznacza termin ontologia faktów? Uzupełnij tekst podanymi poniżej wyrazami i sformułowaniami.
Pamiętaj o użyciu odpowiednich form gramatycznych. Ontologia Traktatu jest Tu uzupełnij. Świat jest wszystkim, co jest Tu uzupełnij. Fakty to nie Tu uzupełnij, a świat nie jest ogółem rzeczy. Świat jest wyznaczony przez wszystkie Tu uzupełnij. Rzeczą może być Tu uzupełnij lub księżyc. Faktem jest dokonany Tu uzupełnij lub zwycięstwo Polaków w bitwie pod Grunwaldem.
Co to jest gra językowa? Zaznacz poprawne odpowiedzi.
Wszystkie zwierzęta są uczestnikami gier językowych. (tu wybierz) Tak, Nie.
Nie da się powiedzieć, czym jest gra językowa w ogóle, ale można podać jej przykłady. (tu wybierz) Tak, Nie.
Grą językową może być: opisywanie przedmiotu (tu wybierz) Tak, Nie., zabawa w zagadki (tu wybierz) Tak, Nie., pisanie (tu wybierz) Tak, Nie., dziękowanie (tu wybierz) Tak, Nie., snucie domysłów na jakiś temat (tu wybierz) Tak, Nie., śpiewanie w chórze (tu wybierz) Tak, Nie., gra w piłkę (tu wybierz) Tak, Nie. Podobieństwo, które łączy gry, Wittgenstein nazywa rodzinnym. (tu wybierz) Tak, Nie.
Słownik
(łac. signans; fr. signifiant) każdy przedmiot, właściwość, wydarzenie funkcjonujące w procesie porozumiewania się ludzi (w ramach określonego języka), w którym służy do przekazywania pewnych treści (znaczeń) dotyczących rzeczywistości, przeżyć emocjonalnych, estetycznych, wolicjonalnych
(gr. sēmeiōtikós –dotyczący znaku; sēma – znak) inaczej semiologia; ogólna teorią znaków; teoria języka rozumianego jako system znakowy, zajmująca się językiem w aspekcie jego racjonalności i sprawności w aktach poznania i komunikowania
(gr. sýntaxis – porządek, szyk; syntaktikós – porządkujący) jeden z działów semiotyki; bada funkcje syntaktyczne, czyli relacje, które zachodzą między wyrażeniami (znakami językowymi) wewnątrz języka i które mają charakter formalny
oparte są na naturalnym używaniu języka, są one „mniejszym lub większym stopniu pokrewne temu, co nazywamy grami w zwykłym języku”; grę nie można zamknąć w zamkniętą formę, o istocie języka nie decyduje bowiem struktura, ale używaniu języka przez ludzi; gry językowe są sposobem ludzkiej komunikacji, opartej na używaniu języka