Filozofia analityczna
Filozofowie nigdy nie byli ze sobą zgodni i od zawsze dzielili się na szkoły i obozy. Sokrates i Platon w imię obiektywnych norm moralnych zwalczali w starożytnej Grecji sofistówsofistów, którzy stali na stanowisku relatywistycznym. Sto lat później, już w epoce hellenistycznej, stoicy w sporze o istotę szczęścia spierali się z epikurejczykami – pierwsi stawiali na doskonałość moralną, drudzy – na przyjemność. W epoce średniowiecznej toczono spór o uniwersaliauniwersalia, a filozofowie dzielili się na realistów i nominalistów. We wczesnej nowożytności linia podziału przebiegała w obszarze epistemologii – czy prawdę poznajemy raczej rozumem czy raczej zmysłami? W zależności od udzielanej odpowiedzi filozofowie podzielili się na racjonalistówracjonalistów bądź empirystówempirystów. To tylko wybrane wielkie rozłamy w filozofii. Wydaje się, że w filozofii współczesnej analogiczną linię demarkacyjną znajdujemy w podziale na filozofię analityczną i nieanalityczną. Granica nie jest ostra, pojęcia nie są precyzyjne. Spór jednak jest zażarty i dzieli filozofów. Niektórzy traktują go na tyle poważnie, że znajdując się po jednej jego stronie, odmawiają swoim oponentom miana prawdziwych filozofów. I tak, filozofowie analityczni zarzucają nieanalitycznym mętność, niejasność oraz mylenie pojęć. Filozofia nieanalityczna to dla nich bardziej poezja niż prawdziwa filozofia. Z kolei ze strony przeciwnej padają zarzuty o jałowość i sterylność.
Filozofia analityczna chce być przede wszystkim krytyczną analizą wszelkich prawd. Koncentruje się na znaczeniu i metodzie. Nie szuka syntezy, nie próbuje tworzyć wielkich nowych systemów. Nie daje odpowiedzi, ale zastanawia się nad sposobem stawiania pytań. Miewa też lekceważące podejście do historii filozofii.
Czym jest język? Czy tylko narzędziem komunikacji? Czy ma wpływ na nasze codzienne poznanie świata? Czy ma wpływ na poznanie naukowe? Czy ogranicza, czy raczej poszerza możliwości poznania naukowego? A jeśli wpływa na nasze poznanie, to jak go używać, by służył temu poznaniu jak najlepiej, by prowadził do prawdy o rzeczywistości? Czy są języki lepsze od innych? Czy języki sztuczne służą lepiej docieraniu do rzeczywistości? I wreszcie – czym jest prawda? Czy docieramy do niej w językowym opisie świata? Takie pytania stawia m.in. filozofia analityczna.
Wskażesz najważniejsze inspiracje filozofii analitycznej.
Scharakteryzujesz filozofię analityczną.
Omówisz główne obszary zainteresowania filozofii analitycznej.
Przeanalizujesz fragmenty Traktatu logiczno‑filozoficznego Ludwiga Wittgensteina.
Poznasz postaci głównych filozofów analitycznych oraz zakres ich badań.
Scharakteryzujesz atomizm logiczny Bertranda Russella, krytykę idealizmu według George'a Edwarda Moore'a i teorię wiedzy naukowej Karla Poppera.
Wskażesz cechy filozofii analitycznej, które ujawniają się w stanowiskach jej najważniejszych przedstawicieli.
Poznasz charakter filozofii analitycznej.
Zrekonstruujesz argumentację stosowaną w sporze filozofii analitycznej z nieanalityczną.
Ocenisz znaczenie filozofii krytycznej dla rozwoju myśli filozoficznej XX wieku.
Poznasz postać i poglądy Ludwiga Wittgensteina.
Ocenisz wpływ Wittgensteina na rozwój filozofii europejskiej.
Przeanalizujesz stanowisko Wittgensteinana temat roli języka.
Poznasz tezy Traktatu logiczno‑filozoficznego Ludwiga Wittgensteina.
Opiszesz, w jaki sposób Ludwig Wiitgenstein postrzegał relację języka i rzeczywistości.
Wyjaśnisz różnicę między zdaniami prawdziwymi a zdaniami sensownymi.
Poznasz historię szkoły lwowsko‑warszawskiej.
Poznasz osiągnięcia przedstawicieli szkoły lwowsko‑warszawskiej, zwłaszcza Alfreda Tarskiego i Jana Łukasiewicza, na gruncie logiki.