R1T73T884GNBC
Zdjęcie przedstawia stos drewnianych literek.

Filozofia analityczna

Celem filozofii nie jest wiedza, lecz rozumienie.
Źródło: PxHere, domena publiczna.
Problem 1

Czy istnieje świat rzeczywisty, który jest niezależny od nas?
Czy przekonanie o tym, że istnieje świat zewnętrzny jest przekonaniem oczywistym i zgodnym ze zdrowym rozsądkiem?
Zapisz swoje przemyślenia.

R12ywraWsND6n
(Uzupełnij).

Definicja wyrażenia filozofia analityczna i jego zakres znaczeniowy są przedmiotem spornym. Z jednej strony podawane są definicje o bardzo szerokim zakresie, wskazujące na dbałość o precyzję myślenia oraz szczegółowe uzasadnianie głoszonych poglądów jako cechę charakterystyczną tej tradycji myślowej. Przy takim definiowaniu za pierwszych filozofów analitycznych należałoby uznać już Sokratesa i Platona. Z drugiej strony podawane są definicje bardzo wąskie, utożsamiające filozofię analityczną z logiczną analizą języka, tj. z definiowaniem i wyjaśnianiem znaczeń pojęć abstrakcyjnych używanych w języku nauki i języku potocznym oraz zachodzących między nimi zależności logicznych. Przyjęcie tej definicji skutkuje usunięciem poza obręb filozofii analitycznej takich filozofów jak Bertrand Russell czy George Edward Moore, którzy nie utożsamiają analizy filozoficznej z logiczną analizą języka, a są jednak dość powszechnie uznawani za ojców współczesnej filozofii analitycznej.

Filozofia analityczna jako kierunek współczesnej myśli nie ma dających się jasno wytyczyć granic. Najogólniej rzecz ujmując, przez filozofię analityczną rozumiemy grupę współczesnych nurtów filozoficznych koncentrujących się na krytycznej analizie istniejących prawd (filozoficznych, potocznych, naukowych) pod kątem logicznym i znaczeniowym, bez aspirowania do formułowania nowych prawd oraz formułowania nowych syntez wiedzy. 

Można natomiast określić specyficzne cechy metodologiczne i doktrynalne filozofii analitycznej. Są to:

RDgzyuNZIn7pB1
Prezentacja.

Ta ostatnia cecha często przyjmuje postać przekonania, że filozofia analityczna nie udziela odpowiedzi na żadne z doniosłych pytań filozoficznych, ale raczej rozjaśnia znaczenie tych pytań, przy okazji je pomnażając oraz dając poczucie zdziwienia czy cudowności świata.

Bertrand Russel Problemy filozofii

Filozofia, nawet jeśli nie jest w stanie odpowiedzieć na tak wiele pytań, jak moglibyśmy sobie tego życzyć, posiada przynajmniej zdolność stawiania pytań, które czynią świat ciekawszym i ukazują dziwność i cudowność skrytą tuż pod powierzchnią nawet najzwyklejszych rzeczy, z jakimi stykamy się na co dzień.

CART5 Źródło: Bertrand Russel, Problemy filozofii, tłum. W. Sady, WN PWN Warszawa 1995.
Polecenie 1

Zapoznaj się z wykładem prof. Wojciecha Sady, który opowie o początkach filozofii analitycznej.

RzJ0XNfNqmYuQ
Nagranie filmowe lekcji pod tytułem: Powody powstania myślenia analitycznego. Część 1.
Polecenie 2

W odniesieniu do którego stanowiska filozoficznego profesor Wojciech Sady używa określenia „filozofia wielkiej podejrzliwości”? 

RKogbQE6doy3t
(Uzupełnij).

Filozofia analityczna rozwija się w Europie, począwszy od mniej więcej lat trzydziestych XX w. Za jej prekursorów uważa się Gottloba FregegoGottlob FregeGottloba FregegoFranza BrentanęFranz BrentanoFranza Brentanę. Głównymi ośrodkami były początkowo uniwersytety brytyjskie (George Edward MooreGeorge Edward MooreGeorge Edward Moore, Bertrand RussellBertrand RussellBertrand Russell, Ludwig WittgensteinLudwig WittgensteinLudwig Wittgenstein), a na kontynencie europejskim – Koło Wiedeńskie (Moritz SchlickMoritz SchlickMoritz Schlick, Rudolf CarnapRudolf CarnapRudolf Carnap, Otto NeurathOtto NeurathOtto Neurath) oraz szkoła lwowsko‑warszawska (Kazimierz TwardowskiKazimierz TwardowskiKazimierz Twardowski, Stanisław Leśniewski, Jan Łukasiewicz, Alfred TarskiAlfred TarskiAlfred Tarski, Kazimierz AjdukiewicKazimierz AjdukiewiczKazimierz Ajdukiewicz, Tadeusz Kotarbiński). 

Filozofia analityczna zrezygnowała z wielu zadań, które stawiała sobie filozofia tradycyjna. Można powiedzieć, że jej „program” jest w pierwszej kolejności negatywny, tj. koncentruje się bardziej na krytyce istniejących teorii, a nie tworzeniu nowych. Filozofowie analityczni zrezygnowali przede wszystkim z dążenia do konstruowania teorii wyjaśniających świat – ma to być domeną nauk przyrodniczych. Zrezygnowali też z dążenia do oddziaływania na życie społeczne i polityczne (przez formułowanie norm moralnych czy ideałów politycznych), pozostając raczej filozofami czysto akademickimi. W jednym wszak z pewnością filozofowie analityczni nie różnili się od swych poprzedników – im również towarzyszył wyraźny zamysł reformatorski. Byli krytyczni w stosunku do dotychczasowej filozofii, tak jak krytyczni byli niegdyś Sokrates, Kartezjusz, Hume czy Husserl. W odróżnieniu od tradycyjnej filozofii, którą uważają za wizjonerską czy poetycką, poszukiwali filozofii „uprawianej właściwie”, prowadzącej do konstruktywnych rezultatów. W miejsce intuicji, metafor, niejasnych założeń pragnęli zaproponować rzetelną analizę oraz dobrze uzasadnione wnioski. Analizę tę prowadzili przede wszystkim w trzech obszarach:

RkmmBkBwK8Jix1
Prezentacja.

Filozofia analityczna ogranicza swe zainteresowania do kwestii logiki, a w szczególności do sprawy znaczeń wyrażeń językowych i ich odniesienia do rzeczywistości, czyli zagadnienia prawdy, a także do zagadnień składni (struktury wypowiedzi językowej). Przyjmuje założenie, że język pełni zasadniczą funkcję w procesach poznawania świata przez ludzi. Uznaje również, że to narzędzie oraz efekty jego użycia mogą być zrozumiałe i dostępne dla każdego. Filozofia analityczna koncentruje się zatem na użyciach języka i jest nie tylko opisem metody, ale i jej zastosowaniem. Stara się doprowadzić rozpatrywane zjawiska językowe, w szczególności jej poszczególne wyrażenia, do takiego poziomu zrozumiałości i precyzji, by służyły trafnemu opisowi rzeczywistości. Analiza zjawisk sprowadzana jest tu do analizy wyrażeń językowych, w których zjawiska te są ujmowane. Filozofia analityczna uznaje zarazem, że jesteśmy w stanie dzięki językowi dotrzeć do prawdy o rzeczywistości obiektywnej, której językowy opis jest intersubiektywnie pojmowalny.

Kazimierz Ajdukiewicz
George Edward Moore
Bertrand Russell
Gottlob Frege
Franz Brentano
Ludwig Wittgenstein
Moritz Schlick
Rudolf Carnap
Otto Neurath
Kazimierz Twardowski
Alfred Tarski