Podyskutujmy o dobru
Zagadnienia związane z końcem życia
Na zakończenie przyjrzymy się jeszcze jednemu zagadnieniu, które związane jest z problematyką końca życia. Jest nim eutanazja (gr. „dobra śmierć”), którą na nasze potrzeby możemy zdefiniować jako pozbawienie życia nieuleczalnie chorego człowieka na jego wyraźne życzenie.
Główna debata, jaka toczy się wokół eutanazji dotyczy granic autonomii pacjenta. Idea autonomii jest jedną z naczelnych zasad we współczesnych państwach demokratycznych, co do której wśród bioetyków panuje zgoda. Każdy człowiek ma prawo w sposób wolny i zgodnie ze swoim sumieniem decydować o istotnych sprawach związanych z jego życiem i zdrowiem. Pytanie dotyczy tego, czy zasada autonomii powinna mieć zastosowanie w sytuacji, w której nieuleczalnie chory człowiek, któremu choroba przysparza nieznośnego cierpienia, powinien mieć możliwość zakończenia życia na własne życzenie, zanim nastąpi naturalna śmierć.
Tu znowu stanowiska bioetyków różnią się w zależności od tego, z jakimi teoriami etycznymi się oni zgadzają. Argumenty odwołujące się do religii odrzucają eutanazję jako praktykę, która uderza w świętość życia (sprzeciw wobec tego rodzaju ingerencji motywowany jest podobnie jak konserwatywny sprzeciw wobec ingerencji człowieka w przekazywanie życia, który omawialiśmy wcześniej), a zatem również w pojętą w duchu teistycznieteistycznie zorientowanego personalizmu godność osoby ludzkiej. Zwolennicy dopuszczalności eutanazji odwołują się zwykle do utylitaryzmu – zabieg ten motywowany jest według nich względami humanitarnymi – współczuciem – i przyczynia się do ograniczania cierpienia w świecie.
Pytania te z jednej strony poruszają podobną problematykę jak kwestia samobójstwa – czy (niska) jakość życia człowieka stanowi wystarczającą rację moralną do tego, by je sobie odebrał? I dalej – czy jesteśmy wskazać z góry warunki, które muszą być spełnione, by takie działanie uznać za uzasadnione?
Z drugiej strony, poruszają one problem relacji pacjent‑lekarz. Czy możemy uznać, że w szczególnych przypadkach – gdy pacjent cierpi i jest nieuleczalnie chory - lekarz ma prawo z pobudek humanitarnych (i działając na życzenie pacjenta) dopomóc mu w umieraniu (np. podając mu środek, którego bezpośrednim skutkiem działania będzie śmierć)?
Słownik
(gr. dogma – pogląd, mniemanie, postanowienie, dekret) w teologii chrześcijańskiej: twierdzenie uznawane za prawdę objawioną przez Boga
(gr. eugenes – dobrze urodzony) koncepcje i metody mające doprowadzić do poprawienia kondycji gatunku ludzkiego w sferze biologicznej, psychicznej oraz moralnej. Termin został wprowadzony w 1869 r. przez Francisa Galtona. Eugenika jest elementem współczesnych państw demokratycznych (zakłada działanie takie jak np. zwalczanie chorób przenoszonych drogą płciową, propagowanie idei świadomego rodzicielstwa, poradnictwo genetyczne itd.); w powszechnym odbiorze termin obciążony jest negatywnymi konsekwencjami, związanymi z wypaczeniem idei eugeniki przez ideologię nazistowską
(łac. persona – osoba) nurt współczesnej filozofii europejskiej, przyjmujący za punkt wyjścia koncepcję obdarzonej godnością i niezbywalną wartością moralną, autonomicznej osoby ludzkiej
(gr. theos – bóg) stanowisko filozoficzne przyjmujące istnienie osobowego i transcendentnego Boga, będącego stwórcą świata oraz ludzi i sprawującego nad tym światem opiekę
(łac. utilitas – korzyść, pożytek) teoria etyczna, która opiera się na zasadzie użyteczności, zgodnie z którą dobry jest taki czyn, który przyczynia się do powiększenia szczęścia powszechnego, czyli wzrostu przyjemności i redukcji cierpienia w świecie dla jak najszerszej grupy osób
Wysłuchaj rozmowy o bioetycznych dylematach związanych z przerywaniem tak zwanej uporczywej terapii (na początku nagrania pojawia się opis fikcyjnego, stworzonego na potrzeby nagrania przypadku). Wynotuj praktyczne reguły postępowania, pozwalające podjąć decyzję o zakończeniu podtrzymywania życia, o których mówi profesor Paweł Łuków.
Zapoznaj się z treścią rozmowy o bioetycznych dylematach związanych z przerywaniem tak zwanej uporczywej terapii (na początku nagrania pojawia się opis fikcyjnego, stworzonego na potrzeby nagrania przypadku). Wynotuj praktyczne reguły postępowania, pozwalające podjąć decyzję o zakończeniu podtrzymywania życia, o których mówi profesor Paweł Łuków.
Jak sądzisz, jak oceniłby tę sytuację personalista, a jak utylitarysta? Zapisz stanowisko, jakie twoim zdaniem by zajęli oraz uzasadnij je, odwołując się do tych teorii etycznych. Które wypisane przez ciebie wcześniej reguły postępowania wywodzą się z personalizmu, a które z utylitaryzmu?
Rozpoznaj teorię etyczną, na której opiera się ten argument: „Złe jest zabijanie ludzkiego płodu, ponieważ jest on osobą od momentu poczęcia”.
Tekst A
Proponuję więc, byśmy przyjęli, że płód jest osobą od chwili poczęcia. Jak argumentuje się dalej? Otóż zakładam, że mniej więcej tak. Każda osoba ma prawo do życia. Tak więc płód ma prawo do życia. Bez wątpienia matka ma prawo decydować o tym, co dzieje się w jej ciele i z jej ciałem, każdy to przyzna. Jednakże prawo pewnej osoby do życia jest z pewnością silniejsze i bardziej wiążące, niż prawo matki do decydowania o tym, o dzieje się w jej ciele i z jej ciałem, wobec czego ma nad nim przewagę. A zatem nie wolno zabijać płodu i nie wolno przeprowadzać aborcji.
Argument ten brzmi całkiem sensownie. Wyobraźmy sobie jednak taką sytuację. Budzisz się rano i stwierdzasz, że leżysz w łóżku, odwrócona plecami do pleców pewnego nieprzytomnego skrzypka. Sławnego nieprzytomnego skrzypka. Stwierdzono, że cierpi on na fatalną chorobę nerek, a członkowie Towarzystwa Miłośników Muzyki zebrali wszystkie dostępne wyniki badań medycznych i ustalili, że jedynie ty masz grupę krwi potrzebną, aby mu pomóc. Uprowadzili cię zatem i wczoraj wieczorem układ krążenia skrzypka połączono z twoim, tak iż twoje nerki mogą teraz służyć do oczyszczania z trujących substancji zarówno jego krwi, jak twojej własnej. I oto dyrektor szpitala mówi ci: „Cóż, jest nam bardzo przykro, że członkowie Towarzystwa Miłośników Muzyki tak z Panią postąpili – nigdy byśmy na to nie pozwolili, gdybyśmy wiedzieli. Mimo to, tak się już stało, i skrzypek jest teraz z Panią połączony. Odłączenie Pani równałoby się jego zabiciu. Proszę się jednak nie martwić, to tylko dziewięć miesięcy. Do tego czasu skrzypek wyzdrowieje i będzie go można bezpiecznie od Pani odłączyć”. Czy masz moralny obowiązek zgodzić się na tę sytuację? Bez wątpienia byłoby bardzo uprzejmie z twej strony, gdybyś tak postąpiła, byłaby to wielka przysługa. Ale czy musisz zgodzić się na nią? A co, gdyby nie trwało to dziewięć miesięcy, lecz dziewięć lat? Albo jeszcze dłużej? A co, gdyby dyrektor szpitala powiedział: „Fatalny pech, to prawda, ale musi Pani pozostać w łóżku, ze skrzypkiem podłączonym do Pani, już do końca życia. Proszę bowiem pamiętać: Wszystkie osoby mają prawo do życia, a skrzypkowie są osobami. To prawda, że i Pani ma prawo decydować o tym, co dzieje się z Pani ciałem czy też w Pani ciele, ale prawo do życia jakiejś osoby ma przewagę nad Pani prawem do decydowania o tym, co dzieje się z Pani ciałem czy też w Pani ciele. Tak więc nigdy nie będzie Pani można odłączyć od skrzypka”. Wyobrażam sobie, że uznałabyś to za oburzające, co pokazuje, że z tym sensownie brzmiącym argumentem, o którym wspomniałam przed chwilą, faktycznie jest coś nie w porządku.
Na podstawie tekstu A sformułuj argument za dopuszczalnością aborcji, którym posługuje się Judith Thomson
Tekst B
Thomson twierdzi, że [jej argument] usprawiedliwia aborcję, nawet jeśli pozwolimy, by wartość życia płodu była liczona jak życie normalnej osoby. Utylitarysta powiedziałby, że źle jest odmówić podtrzymywania życia osobie przez dziewięć miesięcy, jeśli byłby to jedyny sposób na jej przeżycie. Jeśli więc życie płodu jest tak samo ważne jak życie normalnej osoby, utylitarysta powiedziałby, że źle jest odmówić noszenia płodu, dopóki nie może on przetrwać poza macicą.
Wyjaśnij, dlaczego według Petera Singera (na podstawie tekstu B) utylitarysta powinien odrzucić argument Thomson, nawet jeśli nie uważa, że aborcja jest zła.
Spośród wszystkich argumentów bioetycznych, które pojawiły się w ćwiczeniach 1‑8 zapisz ten, z który przekonuje cię najmniej. Następnie zapisz w tabeli jego słabe oraz mocne strony. Wykorzystując swoje notatki, skonstruuj kontrargument.