Nie wszystko jest całością - ułamki dziesiętne
6. Postać dziesiętna ułamka zwykłego

Prawdopodobnie ułamki dziesiętne znali już matematycy arabscy w X wieku. W Europie spopularyzowano je dopiero w XVI wieku. Dużym ułatwieniem dla rachmistrzów była możliwość zapisywania ułamków zwykłych w postaci dziesiętnej i wykonywanie działań na takich liczbach.
W tym materiale poznasz sposób zamiany ułamków zwykłych na ułamki dziesiętne.
Niektóre ułamki zwykłe bardzo ławo zamienić na liczby dziesiętne, czyli zapisać je w postaci dziesiętnej – z przecinkiem.
Najłatwiej zamienić ułamki, których mianownik to , , , .
Znajdziemy postać dziesiętną ułamków zwykłych, których mianowniki są odpowiednio równe 10, 100, 1000,
Jeżeli ułamek nie ma mianownika , , , itd., ale da się go rozszerzyć do takiego mianownika, to zamiana również nie jest zbyt trudna.
Znajdź rozwinięcia dziesiętne ułamków i .
Znajdziemy postać dziesiętną ułamka zwykłego, rozszerzając najpierw odpowiednio jego mianownik.
Zamieniając liczbę mieszaną na liczbę dziesiętną, trzeba zająć się tylko zamianą ułamka. Całości po prostu przepisujemy.
Znajdziemy postać dziesiętną liczb mieszanych.
Nie zawsze łatwo jest sprowadzić mianownik ułamka zwykłego do jednej z liczb 10, 100, 1000, .... ( a nawet w wielu przypadkach nie da się tego zrobić). Ułamki zwykłe można wtedy zamieniać na liczby dziesiętne, dzieląc licznik ułamka przez jego mianownik (kreska ułamkowa zastępuje bowiem znak dzielenia).
Zamienimy na ułamek dziesiętny ułamek zwykły, bez sprowadzania mianownika tego ułamka do 1000.

Zamieńmy ułamek na postać dziesiętną dwoma sposobami.
sposób :
Rozszerzamy ułamek przez dwadzieścia pięć.
sposób :
Dzielimy przez sposobem pisemnym.

Zamieniając ułamek na postać dziesiętną, możemy postępować na dwa sposoby:
rozszerzyć ułamek do mianownika , , , itd. i zapisać go z użyciem przecinka,
podzielić licznik przez mianownik ułamka, bo kreska ułamkowa zastępuje znak dzielenia.
Połącz w pary działanie z wynikiem. zero przecinek pięć sześć Możliwe odpowiedzi: 1. , 2. , 3. , 4. , 5. , 6. początek ułamka, siedem, mianownik, dziesięć, koniec ułamka Możliwe odpowiedzi: 1. , 2. , 3. , 4. , 5. , 6. zero przecinek zero dziewięć osiem Możliwe odpowiedzi: 1. , 2. , 3. , 4. , 5. , 6. początek ułamka, sześć, mianownik, tysiąc, koniec ułamka Możliwe odpowiedzi: 1. , 2. , 3. , 4. , 5. , 6. zero przecinek dziewięć osiem Możliwe odpowiedzi: 1. , 2. , 3. , 4. , 5. , 6. początek ułamka, siedemdziesiąt dziewięć, mianownik, sto, koniec ułamka Możliwe odpowiedzi: 1. , 2. , 3. , 4. , 5. , 6.
Jakie ułamki mają rozwinięcie dziesiętne skończone?
W powyższym ćwiczeniu wszystkie ułamki miały rozwinięcie dziesiętne skończone. O tym, że dzielenie licznika przez mianownik się skończy, decyduje mianownik ułamka.
Zamieńmy na postać dziesiętną ułamek .
Możemy posłużyć się tylko drugim sposobem, dzieląc licznik przez mianownik.

W tym przypadku dzielenie się nie kończy. Gdybyśmy wykonywali je dalej, to cały czas powtarzałaby się cyfra .
Rozwinięcie dziesiętne liczby, to zapis tej liczby w postaci dziesiętnej - z przecinkiem.
Niektóre liczby mają rozwinięcie dziesiętne skończone, a niektóre nieskończone.
Przykłady liczb i ich rozwinięć dziesiętnych – skończonych:
Jeżeli rozłożymy mianowniki tych ułamków na czynniki pierwsze, to zauważymy pewną prawidłowość. Spróbuj ją odkryć rozwiązując kolejne ćwiczenie.
Rozłóż mianowniki podanych ułamków na czynniki pierwsze. Wykorzystaj metodę „z pionową kreską”.
Wykonaj wskazane dzielenia, używając kalkulatora.
Odpowiedź:
; ; ; ; .
Jedynym dzielnikiem mianownika, będącym liczbą pierwszą w ułamku , jest liczba .
Jedynym dzielnikiem mianownika, będącym liczbą pierwszą w ułamku , jest liczba .
Jedynym dzielnikiem mianownika, będącym liczbą pierwszą w ułamku , jest liczba .
Jedynymi dzielnikami mianownika, będącymi liczbami pierwszymi w ułamku , są liczby i .
Jedynym dzielnikiem mianownika, będącym liczbą pierwszą w ułamku , jest liczba .
Ułamek zwykły ma rozwinięcie dziesiętne skończone, gdy po przedstawieniu tego ułamka w postaci nieskracalnej, mianownik można zapisać w postaci iloczynu składającego się tylko z liczb 2 i 5.
Ułamki okresowe
Rozważmy teraz takie ułamki, w których w rozkładzie na czynniki pierwsze mianownika występują jeszcze inne liczby niż i .
Jeśli po podzieleniu licznika danego ułamka przez mianownik otrzymamy ułamek dziesiętny nieskończony, to ten ułamek dziesiętny możemy zapisać w postaci ułamka dziesiętnego okresowego.

Film dostępny pod adresem /preview/resource/RKidVCDM6mNOa
Animacja
Jeżeli mianownik ułamka zwykłego nieskracalnego jest podzielny przez liczbę pierwszą różną od i to ten ułamek zwykły ma rozwinięcie dziesiętne nieskończone.
Powtarzający się układ cyfr w rozwinięciu dziesiętnym nieskończonym ułamka nazywamy jego okresem. Aby uprościć zapis takiego rozwinięcia, okres zapisujemy w nawiasie.
Każdy ułamek zwykły ma rozwinięcie dziesiętne skończone lub nieskończone okresowe.
Istnieją liczby, które mają rozwinięcia dziesiętne nieskończone nieokresowe.
Na przykład:
,
Powyższych liczb nie można zapisać w postaci ułamków zwykłych.
Znajdź rozwinięcie dziesiętne ułamka, dzieląc pisemnie jego licznik przez mianownik.
Liczby nie można zapisać w postaci ułamka zwykłego. Podaj inny przykład liczby, której nie można zapisać w postaci ułamka zwykłego.
Notatnik
Możesz skorzystać z poniższego pola tekstowego do zapisania swoich notatek, rozwiązań zadań i innych informacji, które uważasz za potrzebne.
