R1GRmQVXQ1yEt
Zdjęcie pięciu osób (w tym dwójki dzieci) ubranych w kolorowe stroje narciarskie podskakujących z radości (z rękami wyciągniętymi do góry) na stoku ośniżonej góry. Obok stoją narty wbite w śnieg.

Liczby całkowite

Źródło: Fotolia, tylko do użytku edukacyjnego na zpe.gov.pl.

4. Liczby całkowite - podsumowanie

R1DG51CtBQ1Cb1
Źródło: Quentin Massys, Lichwiarze, dostępny w internecie: Wikipedia.org, domena publiczna.

Koncepcja liczb ujemnych powstała w I wieku p. n. e w Chinach.

W VII wieku liczby ujemne stosowano w Indiach do księgowania długów. W Europie liczby ujemne również wykorzystywano przy operacjach finansowych, jednak aż do XVIII wieku nie uznawano powszechnie tych liczb i odrzucano ujemne rozwiązania równań.

Obecnie nikogo nie dziwi wzmianka o liczbach ujemnych. Spotykamy się bowiem z nimi niemal codziennie – odczytując temperaturę powietrza, wzrost lub spadek kursów walut, określając poziomy pięter budynków.

W tym materiale znajdziesz najważniejsze informacje o liczbach całkowitych, a w szczególności o liczbach całkowitych ujemnych.  Wykonasz też ćwiczenia, które utrwalą i rozszerzą twoje umiejętności dotyczące liczb całkowitych.

Przykład 1

Na wykresie przedstawiono, jak zmieniała się temperatura powietrza w miejscowości Jedlicze w pierwszym tygodniu listopada, notowana codziennie o godz. 13:30.

R1a50giMs6T99
Źródło: GroMar Sp. z o.o., licencja: CC BY 3.0.

Na podstawie wykresu można stwierdzić, że w poniedziałek, sobotę i niedzielę, zanotowano temperatury powyżej zera. Natomiast we wtorek, środę i czwartek zanotowano temperatury poniżej zera.

Liczby wyrażające temperaturę powietrza w poniedziałek, sobotę i niedzielę to liczby dodatnie.
Liczby wyrażające temperaturę powietrza we wtorek, środę i czwartek to liczby ujemne.
Liczba zero, wyrażająca temperaturę powietrza w piątek, nie jest ani dodatnia, ani ujemna.
Liczbę ujemną oznaczamy znakiem minus.

Przykład 2
Przykłady liczb ujemnych

Piszemy

Czytamy

-1

minus jeden

-4

minus cztery

-7

minus siedem

-10

minus dziesięć

-26

minus dwadzieścia sześć

-138

minus sto trzydzieści osiem

Ważne!

Liczby 1, 2, 3, 4, 5, 6, …, … to liczby całkowite dodatnie.
Liczby -1, -2, -3, -4, …, … to liczby całkowite ujemne.
Liczba 0 nie jest liczbą dodatnią, ani ujemną.
Liczby 0, 1, 2, 3, 4, 5, 6, …, … to liczby całkowite nieujemne.
Liczby 0, -1, -2, -3, -4, …, … to liczby całkowite niedodatnie.

Liczby dodatnie na osi liczbowej położone są na prawo od zera, a liczby ujemne na lewo.

R4x9s1v36gurl
Źródło: GroMar Sp. z o.o., licencja: CC BY 3.0.
Przykład 3

Zaznaczymy na osi liczbowej -5, -2, 2, 5.

RE7BxMVo6aeLi
Źródło: GroMar Sp. z o.o., licencja: CC BY 3.0.

Zauważmy, że liczby -2 i 2 leżą na osi liczbowej po przeciwnych stronach zera w równych odległościach od zera. Podobnie liczby -5 i 5 leżą na osi liczbowej po przeciwnych stronach zera w równych odległościach od zera.
Takie liczby nazywamy przeciwnymi.

Przykład 4

Przykłady liczb przeciwnych.

-4 i 4
10 i -10
-127 i 127
567 i -567

Ważne!

Liczby całkowite to liczby naturalne dodatnie, liczby do nich przeciwne i liczba zero.

Odległość liczby od zera na osi liczbowej nazywamy wartością bezwzględną tej liczby.

Na przykład odległość liczby 6 od zera jest równa 6. Zapisujemy:

6=6
Przykład 5

Określimy wartość bezwzględną każdej z liczb: 5, 0, -7, -11.

5=5
0=0
-7=7
-11=11

Liczby przeciwne leżą w tej samej odległości od zera na osi liczbowej. Zatem ich wartości bezwzględne są równe.
Na przykład:
-1=1 i 1=1
-79=79 i 79=79

Analizując położenie na osi liczbowej liczb dodatnich i ujemnych, zauważamy, że każda liczba dodatnia jest większa od każdej liczby ujemnej i zera.
Z dwóch liczb ujemnych ta jest większa, której wartość bezwzględna jest mniejsza.

Przykład 6

Zapiszemy liczby: 9, -1, 7, 0, -2, 4, -6, -11 od najmniejszej do największej.

-11<-6<-2<-1<0<4<7<9

A teraz sprawdź swoją wiedzę i umiejętności rozwiązując poniższe zadania.

R1Om7tQTli3T3
Ćwiczenie 1
Uzupełnij zdania, przeciągając w luki odpowiednie słowa lub kliknij w lukę i wybierz odpowiedź z listy rozwijalnej. Liczby wielokropek, przecinek, minus, sto dwadzieścia pięć, przecinek, wielokropek, przecinek, minus, trzy, przecinek, minus, dwa, przecinek, minus, jeden przecinek zero, przecinek, jeden przecinek dwa, przecinek, wielokropek, przecinek, pięćdziesiąt, przecinek, wielokropek, to liczby 1. dodatnie, 2. dodatnie, 3. naturalna, 4. całkowita, 5. jeden, 6. ujemna, 7. dodatnia, 8. ujemne, 9. całkowite, 10. ujemne, 11. minus jeden, 12. naturalne, 13. zero.
Wśród nich są liczby:
1. dodatnie, 2. dodatnie, 3. naturalna, 4. całkowita, 5. jeden, 6. ujemna, 7. dodatnia, 8. ujemne, 9. całkowite, 10. ujemne, 11. minus jeden, 12. naturalne, 13. zero np. wielokropek, przecinek, minus, sto dwadzieścia pięć, przecinek, wielokropek, przecinek, minus, trzy, przecinek, minus, dwa, przecinek, minus, jeden1. dodatnie, 2. dodatnie, 3. naturalna, 4. całkowita, 5. jeden, 6. ujemna, 7. dodatnia, 8. ujemne, 9. całkowite, 10. ujemne, 11. minus jeden, 12. naturalne, 13. zero np. jeden przecinek dwa, przecinek, wielokropek, przecinek, pięćdziesiątliczba 1. dodatnie, 2. dodatnie, 3. naturalna, 4. całkowita, 5. jeden, 6. ujemna, 7. dodatnia, 8. ujemne, 9. całkowite, 10. ujemne, 11. minus jeden, 12. naturalne, 13. zero, która nie jest ani 1. dodatnie, 2. dodatnie, 3. naturalna, 4. całkowita, 5. jeden, 6. ujemna, 7. dodatnia, 8. ujemne, 9. całkowite, 10. ujemne, 11. minus jeden, 12. naturalne, 13. zero ani 1. dodatnie, 2. dodatnie, 3. naturalna, 4. całkowita, 5. jeden, 6. ujemna, 7. dodatnia, 8. ujemne, 9. całkowite, 10. ujemne, 11. minus jeden, 12. naturalne, 13. zero.
Źródło: Zespół autorski Politechniki Łódzkiej, licencja: CC BY 3.0.
R4kJkERCbgbRF
Ćwiczenie 2
Uzupełnij zdania, przeciągając w luki odpowiednie liczby i słowa lub kliknij w lukę i wybierz odpowiedź z listy rozwijalnej. Dane są liczby: minus, pięć przecinek jeden osiem, przecinek, siedem przecinek jeden, przecinek, minus, dwanaście, przecinek, minus, siedem przecinek jeden trzy, przecinek, dwa przecinek zero, przecinek, minus, osiemnaście przecinek jeden jeden, przecinek, pięć.
Pary liczb, które leżą w takiej samej odległości od zera, to: minus, pięć i 1. parzystymi, 2. minus, siedem, 3. zero, 4. dwa, 5. jedenaście, 6. osiemnaście, 7. przeciwnymi, 8. odwrotnymi, 9. pięć, siedem i 1. parzystymi, 2. minus, siedem, 3. zero, 4. dwa, 5. jedenaście, 6. osiemnaście, 7. przeciwnymi, 8. odwrotnymi, 9. pięć, minus, osiemnaście i 1. parzystymi, 2. minus, siedem, 3. zero, 4. dwa, 5. jedenaście, 6. osiemnaście, 7. przeciwnymi, 8. odwrotnymi, 9. pięć. Takie pary liczb nazywamy liczbami 1. parzystymi, 2. minus, siedem, 3. zero, 4. dwa, 5. jedenaście, 6. osiemnaście, 7. przeciwnymi, 8. odwrotnymi, 9. pięć.
Źródło: Zespół autorski Politechniki Łódzkiej, licencja: CC BY 3.0.
R2IB7xHnjiERy
Ćwiczenie 3
Uzupełnij poniższe równości, wpisując w luki odpowiednie liczby. wartość bezwzględna z, minus, sto trzydzieści cztery, koniec wartości bezwzględnej, równa się Tu uzupełnijwartość bezwzględna z, dwieście trzydzieści cztery, koniec wartości bezwzględnej, równa się Tu uzupełnijwartość bezwzględna z, minus, czterysta trzydzieści jeden, koniec wartości bezwzględnej, równa się Tu uzupełnijwartość bezwzględna z, zero, koniec wartości bezwzględnej, równa się Tu uzupełnij
Źródło: Zespół autorski Politechniki Łódzkiej, licencja: CC BY 3.0.
RdJIk1TicrXqs
Ćwiczenie 4
Uzupełnij zdania, przeciągając w luki odpowiednie liczby lub kliknij w lukę i wybierz odpowiedź z listy rozwijalnej. Liczba większa od liczby minus, siedemnaście o sześć to 1. trzy, 2. pięć, 3. minus, siedem, 4. minus, jedenaście, 5. sześć, 6. minus, osiem, 7. minus, sześć.Liczba większa od liczby minus, siedemnaście o jedenaście to 1. trzy, 2. pięć, 3. minus, siedem, 4. minus, jedenaście, 5. sześć, 6. minus, osiem, 7. minus, sześć.Liczba większa od liczby minus, siedemnaście o dwadzieścia to 1. trzy, 2. pięć, 3. minus, siedem, 4. minus, jedenaście, 5. sześć, 6. minus, osiem, 7. minus, sześć.
Źródło: Zespół autorski Politechniki Łódzkiej, licencja: CC BY 3.0.
R17ReqWq0w3JR
Ćwiczenie 5
Połącz w pary liczby przeciwne. minus, trzy Możliwe odpowiedzi: 1. minus, jeden, 2. początek ułamka, dwanaście, mianownik, dwa, koniec ułamka, 3. trzy, 4. minus, piętnaście, 5. minus, dwa4 początek ułamka, dziesięć, mianownik, pięć, koniec ułamka Możliwe odpowiedzi: 1. minus, jeden, 2. początek ułamka, dwanaście, mianownik, dwa, koniec ułamka, 3. trzy, 4. minus, piętnaście, 5. minus, dwa4 minus, sześć Możliwe odpowiedzi: 1. minus, jeden, 2. początek ułamka, dwanaście, mianownik, dwa, koniec ułamka, 3. trzy, 4. minus, piętnaście, 5. minus, dwa4 piętnaście Możliwe odpowiedzi: 1. minus, jeden, 2. początek ułamka, dwanaście, mianownik, dwa, koniec ułamka, 3. trzy, 4. minus, piętnaście, 5. minus, dwa4 początek ułamka, pięć, mianownik, pięć, koniec ułamka Możliwe odpowiedzi: 1. minus, jeden, 2. początek ułamka, dwanaście, mianownik, dwa, koniec ułamka, 3. trzy, 4. minus, piętnaście, 5. minus, dwa4
Źródło: GroMar Sp. z o.o., licencja: CC BY 3.0.
RX79iUSv8S29w
Ćwiczenie 6
Uzupełnij odpowiedzi, wpisując w luki odpowiednie liczby w kolejności malejącej. Odległość pewnych liczb na osi liczbowej od zera wynosi 5.
Odpowiedź: Te liczby to Tu uzupełnij oraz Tu uzupełnij.Wartość bezwzględna pewnych liczb wynosi 7.
Odpowiedź: Te liczby to Tu uzupełnij oraz Tu uzupełnij.
Źródło: Zespół autorski Politechniki Łódzkiej, licencja: CC BY 3.0.
RH67RWxO6WY2Y
Ćwiczenie 7
Łączenie par. Wiadomo, że wartość bezwzględna z, a, koniec wartości bezwzględnej, równa się, dziewięć. Zaznacz, które zdanie jest prawdziwe, a które fałszywe.. . Możliwe odpowiedzi: Prawda, Fałsz. . Możliwe odpowiedzi: Prawda, Fałsz. . Możliwe odpowiedzi: Prawda, Fałsz. . Możliwe odpowiedzi: Prawda, Fałsz. . Możliwe odpowiedzi: Prawda, Fałsz
Źródło: GroMar Sp. z o.o., licencja: CC BY 3.0.
Ćwiczenie 8

Uporządkuj liczby: 4, 0, -2, 11, -8, -3, -4 od najmniejszej do największej.

RNwVKK5FIHRFN
Ćwiczenie 9
Między podane liczby wpisz znak: mniejszy niż, większy niż lub równa się.
Źródło: GroMar Sp. z o.o., licencja: CC BY 3.0.
RJMmLOxT1y0dk
Ćwiczenie 10
Uzupełnij zdania, przeciągając w luki odpowiednie liczby lub kliknij w lukę i wybierz odpowiedź z listy rozwijalnej. Liczba mniejsza od liczby minus, trzydzieści osiem o sześć to 1. minus, pięćdziesiąt jeden, 2. minus, pięćdziesiąt siedem, 3. minus, czterdzieści siedem, 4. minus, czterdzieści cztery, 5. minus, sześćdziesiąt dwa, 6. minus, trzydzieści sześć.Liczba mniejsza od liczby minus, trzydzieści osiem o trzynaście to 1. minus, pięćdziesiąt jeden, 2. minus, pięćdziesiąt siedem, 3. minus, czterdzieści siedem, 4. minus, czterdzieści cztery, 5. minus, sześćdziesiąt dwa, 6. minus, trzydzieści sześć.Liczba mniejsza od liczby minus, trzydzieści osiem o dwadzieścia cztery to 1. minus, pięćdziesiąt jeden, 2. minus, pięćdziesiąt siedem, 3. minus, czterdzieści siedem, 4. minus, czterdzieści cztery, 5. minus, sześćdziesiąt dwa, 6. minus, trzydzieści sześć.
Źródło: Zespół autorski Politechniki Łódzkiej, licencja: CC BY 3.0.
R4x1Il0ObnAVj
Ćwiczenie 11
O ile odcinków jednostkowych oddalone są od siebie na osi liczbowej podane liczby.
Połącz w pary pary liczb z poprawną odpowiedzią. 3 i 4 Możliwe odpowiedzi: 1. 18, 2. 7, 3. 28, 4. 1, 5. 1, 6. 7, 7. 20, 8. 1, 9. 7 0 i 7 Możliwe odpowiedzi: 1. 18, 2. 7, 3. 28, 4. 1, 5. 1, 6. 7, 7. 20, 8. 1, 9. 7 -9 i 9 Możliwe odpowiedzi: 1. 18, 2. 7, 3. 28, 4. 1, 5. 1, 6. 7, 7. 20, 8. 1, 9. 7 -3 i -4 Możliwe odpowiedzi: 1. 18, 2. 7, 3. 28, 4. 1, 5. 1, 6. 7, 7. 20, 8. 1, 9. 7 0 i -7 Możliwe odpowiedzi: 1. 18, 2. 7, 3. 28, 4. 1, 5. 1, 6. 7, 7. 20, 8. 1, 9. 7 -10 i 10 Możliwe odpowiedzi: 1. 18, 2. 7, 3. 28, 4. 1, 5. 1, 6. 7, 7. 20, 8. 1, 9. 7 -4 i -3 Możliwe odpowiedzi: 1. 18, 2. 7, 3. 28, 4. 1, 5. 1, 6. 7, 7. 20, 8. 1, 9. 7 -7 i 0 Możliwe odpowiedzi: 1. 18, 2. 7, 3. 28, 4. 1, 5. 1, 6. 7, 7. 20, 8. 1, 9. 7 14 i -14 Możliwe odpowiedzi: 1. 18, 2. 7, 3. 28, 4. 1, 5. 1, 6. 7, 7. 20, 8. 1, 9. 7
Źródło: Zespół autorski Politechniki Łódzkiej, licencja: CC BY 3.0.
RQ3UazJvn1CqN
Ćwiczenie 12
Połącz w pary liczby całkowite spełniające podany warunek. Są oddalone od liczby 0 o 8 odcinków jednostkowych. Możliwe odpowiedzi: 1. -8, 8, 2. -1, 13, 3. -23, 1, 4. -6, -5, -4, -3, -2 Są oddalone od liczby 6 o 7 odcinków jednostkowych. Możliwe odpowiedzi: 1. -8, 8, 2. -1, 13, 3. -23, 1, 4. -6, -5, -4, -3, -2 Są oddalone od liczby -11 o 12 odcinków jednostkowych. Możliwe odpowiedzi: 1. -8, 8, 2. -1, 13, 3. -23, 1, 4. -6, -5, -4, -3, -2 Suma ich odległości od liczb -6 i -2 wynosi 4. Możliwe odpowiedzi: 1. -8, 8, 2. -1, 13, 3. -23, 1, 4. -6, -5, -4, -3, -2
Źródło: Zespół autorski Politechniki Łódzkiej, licencja: CC BY 3.0.
R7zJpl1sgH0OJ
Ćwiczenie 13
Czy liczba minus, dwanaście jest bardziej oddalona od liczby minus, dwa niż liczba osiem od liczby minus, jeden? Uzupełnij odpowiedź, przeciągając w luki odpowiednie wyrażenia lub kliknij w lukę i wybierz odpowiedź z listy rozwijalnej. Odpowiedź: 1. Nie, 2. odległość liczb nawias, minus, dwanaście, zamknięcie nawiasu i nawias, minus, dwa, zamknięcie nawiasu wynosi dziesięć, a odległość liczb osiem i nawias, minus, jeden, zamknięcie nawiasu wynosi dziewięć, 3. są one oddalone od siebie o tyle samo, 4. Tak, 5. odległość liczb nawias, minus, dwanaście, zamknięcie nawiasu i nawias, minus, dwa, zamknięcie nawiasu wynosi czternaście, a odległość liczb osiem i nawias, minus, jeden, zamknięcie nawiasu wynosi siedem, ponieważ 1. Nie, 2. odległość liczb nawias, minus, dwanaście, zamknięcie nawiasu i nawias, minus, dwa, zamknięcie nawiasu wynosi dziesięć, a odległość liczb osiem i nawias, minus, jeden, zamknięcie nawiasu wynosi dziewięć, 3. są one oddalone od siebie o tyle samo, 4. Tak, 5. odległość liczb nawias, minus, dwanaście, zamknięcie nawiasu i nawias, minus, dwa, zamknięcie nawiasu wynosi czternaście, a odległość liczb osiem i nawias, minus, jeden, zamknięcie nawiasu wynosi siedem.
Źródło: Zespół autorski Politechniki Łódzkiej, licencja: CC BY 3.0.
Rdyhut0IK65FX
Ćwiczenie 14
Ośrodek Rozwoju Edukacji
Źródło: Ośrodek Rozwoju Edukacji, licencja: CC BY 3.0.
RfPLtsOLaA3EF
Ćwiczenie 15
W tabeli wpisano liczby według pewnej reguły. Odgadnij regułę i uzupełnij tabelę, wpisując odpowiednie liczby do pustych komórek.
Źródło: Zespół autorski Politechniki Łódzkiej, licencja: CC BY 3.0.

Notatnik

Możesz skorzystać z poniższego pola tekstowego do zapisania swoich notatek, rozwiązań zadań i innych informacji, które uważasz za potrzebne.

R1b8OvSPUG8s3
(Uzupełnij).
Źródło: Zespół autorski Politechniki Łódzkiej, licencja: CC BY 3.0.