Sztuka Egiptu jako odbicie boskiego ładu
Malowidła, które odsłaniają historię
Malarstwo starożytnego Egiptu – między estetyką a rytuałem
Malarstwo starożytnego Egiptu to jeden z najważniejszych działów sztuki tej cywilizacji – obecny od czasów prehistorycznych aż po epokę rzymską, kiedy to chrześcijaństwo zakazało politeistycznej religii Egipcjan, co znacząco wpłynęło na dalszy rozwój form artystycznych. Już w najwcześniejszym okresie historii Egiptu pojawiły się pierwsze przykłady malowideł, z których wiele przetrwało w zaskakująco dobrym stanie, głównie dzięki suchym warunkom klimatycznym.
Technika i materiały
Egipcjanie wykorzystywali różnorodne techniki przygotowania powierzchni do malowania. Kamienne podłoża pokrywano najpierw cienką warstwą białej zaprawy wapiennej, a w przypadku powierzchni chropowatych – warstwą glinianego tynku z wygładzającą powłoką gipsową. Malowano techniką temperytempery na suchym podłożu (al secco al seccoal secco al secco), z użyciem pigmentów mineralnych. Choć nie zachowały się konkretne źródła pisane dotyczące spoiw, przypuszcza się, że używano temperytempery jajowej, gum roślinnych oraz żywic. Kolory często zabezpieczano warstwą ochronną z lakieru lub żywicy.
Jednym z najlepiej zachowanych malowideł jest natomiast słynny fryzfryz Gęsi z Meidum, precyzyjnie odwzorowane gęsi nilowe, będące częścią sceny polowania na ptaki i sieci namalowanej w stiuku mastabiemastabie Nefermaata i jego żony Atet, datowany na czasy panowania faraona Snofru. Gęsi z Meidum to malowidło wykonane techniką punktową, za pomocą drobnych plam barwnych. Artysta z wielką precyzją oddał kolory i fakturę ptasiego upierzenia, nie pomijając nawet tak drobnych detali, jak ząbkowane dzioby dwóch gęsi pochylających się do żerowania.
Znaczenie kanonu i koloru w malarstwie egipskim
Sztuka egipska znana jest z kanonukanonu w sposobie przedstawienia postaci z rozstawionymi nogami, w pozycji stojącej i głową ujętą z boku, tułowie ukazanym z przodu. Poza tym obowiązuje hierarchicznehierarchiczne ukazanie proporcji. Bogowie lub faraon są zwykle więksi niż inne osoby, mniejsi są wysocy urzędnicy lub właściciele grobowca a najmniejsi - słudzy, artyści, zwierzęta, drzewa i detale architektoniczne.
Malarstwo egipskie dużą rolę przywiązywało do symboliki koloru. Paleta barw była ograniczona, lecz bardzo wyrazista i symboliczna. Czerwień oznaczała siłę i życie, zieleń – odrodzenie, błękit – płodność, narodziny i życiodajne wody Nilu, czerń – odnosiła się do żyznej gleby w dorzeczu Nilu i zmartwychwstania, była kojarzona z płodnością i regeneracją, dlatego posągi króla jako Ozyrysa często miały czarny odcień skóry. a złoto – wieczność i boskość. Czarny był również związany z zaświatami i był kolorem bóstw pogrzebowych, np. Anubisa. Złoto oznaczało boskość, srebro, określane przez Egipcjan „białym złotem”, było również nazywane „kośćmi boga”. Czerwony, pomarańczowy i żółty były kolorami ambiwalentnymi, związanymi ze słońcem; czerwonymi kamieniami. Czerwony kojarzono z kolorem pustyń, a więc z Setem. Wśród tematów znalazła się podróż po zaświatach, sceny z życia codziennego królewskiego dworu, a także codzienne czynności egipskiego ludu.
Malarstwo egipskie miało przede wszystkim charakter rytualno‑symboliczny i pełniło funkcje magiczne, religijne i funerarne. Związane było ściśle z pismem hieroglificznymhieroglificznym – ilustrowało pojęcia, osoby, przedmioty oraz sceny rytuałów, ale także ukazywało życie codzienne, które zmarły pragnął kontynuować w zaświatach.
Rozkwit malarstwa w Nowym Państwie
Prawdziwy rozkwit malarstwa egipskiego przypada na czasy Nowego Państwa (ok. 1550–1070 p.n.e.). Szczególne miejsce zajmują dekoracje świątynne i grobowe. Do najsłynniejszych należą malowidła z kaplicy grobowej Nebamuna. Dekoracje te stanowią rozbudowany cykl z życia zmarłego urzędnika - obejmują zarówno sceny o charakterze ceremonialnym, związane z rytuałami pogrzebowymi, jak i obrazy codziennych zajęć oraz rozrywek, charakterystycznych dla egipskiej elity okresu Nowego Państwa, a także wizje pośmiertnego bytowania, w których Nebamun jawi się jako uczestnik idealizowanej egzystencji w zaświatach. Całość dekoracji tworzy złożoną i spójną opowieść wizualną o rozbudowanej narracji, której celem było nie tylko upamiętnienie życia ziemskiego Nebamuna, lecz także zapewnienie mu wiecznego dostatku i harmonii w życiu pośmiertnym, zgodnie z egipskimi wierzeniami funeralnymifuneralnymi.
Na podstawie poznanych scen malowideł ściennych z grobowca Nebamuna, wyjaśnij, jaką funkcję pełniły tego rodzaju przedstawienia w kontekście religii i wierzeń starożytnych Egipcjan.
W grobowcach wysokich dostojników z okresu Nowego Państwa malowidła nabierają niezwykłej dynamiki i narracyjnej głębi. Jednym z najbardziej rozbudowanych tego typu obiektów w Dolinie Teb jest Grobowiec Nachta, wysokiego urzędnika z XVIII dynastii. Znajdujące się w nim dekoracje malarskie są cennym źródłem wiedzy o życiu codziennym, obyczajach i rytuałach religijnych epoki nowożytnego państwa egipskiego. Charakterystyczna staje się większa różnorodność tematów oraz bardziej wyrafinowane przedstawienie postaci w ruchu. Przykładem może być malowidło z grobowca Nachta w Tebach, datowane na około 1410 r. p.n.e. Do najważniejszych scen zaliczana jest uczta wypełniająca zachodnią ścianę.
Techniką i formatem od ściennych różni się malarstwo wykonane na papirusiepapirusie, ale łączy je ten sam język symboliczny, kolorystyka i schematyczna kompozycja. KanonKanon obowiązywał także w papirusachpapirusach. PapirusPapirus Ani to ilustrowana wersja Księgi Umarłych, zawierającej m.in. sceny z sądu Ozyrysa.
Malarstwo rzymsko‑egipskie
Z okresu rzymskich rządów w Egipcie pochodzą portrety fajumskieportrety fajumskie Portrety ukazują popiersia osób zmarłych, zwykle ujęte frontalnie lub lekko w trzech czwartych i były przytwierdzane do mumii w miejscu twarzy, stanowiąc połączenie rzymskiej tradycji portretowej z egipskimi wierzeniami dotyczącymi życia po śmierci. Malowano je na deskach lub na płótnie pokrytym warstwą gipsu, z wykorzystaniem techniki enkaustycznejenkaustycznej lub temperytempery, a niekiedy techniką łączoną. Portrety te zachwycają precyzją wykonania, indywidualizacją rysów oraz głębokim spojrzeniem, którego zadaniem było ożywienie wizerunku w zaświatach.
Określ wymowę sceny sądu Ozyrysa
Wyjaśnij, na czym polegała kompozycja pasowa w malarstwie egipskim i dlaczego była powszechnie stosowana w dekoracjach ściennych grobowców i świątyń.