Rzeźba egipska - historia zamknięta w kamieniu

Sztuka rzeźbiarska w starożytnym Egipcie, podobnie jak architektura, była nierozerwalnie związana z religią i ideologią władzy. Rzeźbiarze nie działali jako autonomiczni artyści, lecz jako wykonawcy odgórnie określonych programów ideowych. Ich zadaniem było tworzenie dzieł służących zarówno rytuałom religijnym, jak i gloryfikacji boskiej natury faraona. Wiara Egipcjan w życie pozagrobowe nadawała rzeźbie wymiar symboliczny, a nawet magiczny. Nie była ona jedynie dekoracją – posągi traktowano jako realne pośrednictwo między światem doczesnym a zaświatami. Rzeźby te były więc integralnym elementem rytuałów pogrzebowych oraz kultu zmarłych.

Wielki Sfinks w Gizie - symbol Egiptu

Jednym z najbardziej imponujących i symbolicznych przykładów tej ideologicznej funkcji rzeźby w starożytnym Egipcie jest Wielki Sfinks w Gizie. Większość badaczy datuje powstanie Sfinksa na czas panowania faraona Chefrena z IV dynastii (Stare Państwo), około 2520–2494 p.n.e. Ta teza opiera się m.in. na lokalizacji Sfinksa – znajduje się on w bezpośrednim sąsiedztwie kompleksu piramidalnego Chefrena – oraz na stylizacji głowy, która przypomina portrety tego władcy.

Wielki Sfinks jest klasycznym przykładem sztuki monumentalnej o charakterze symbolicznym i sakralnym. Przedstawia lwa z głową człowieka, co w sztuce egipskiej oznacza połączenie siły fizycznej (lew) z boskością władzy królewskiej (człowiek). Twarz monumentu ma cechy portretowe, co odróżnia ją od bardziej zunifikowanych wizerunków bóstw. Sfinks ma na głowie nemes – królewską chustę, będąca oznaką godności faraona.

Sfinks pełnił funkcję strażnika nekropolii oraz symboliczną rolę pośrednika między światem ludzi a światem bogów. Uważany był za manifestację siły królewskiej i boskiej opieki, łącząc w sobie cechy boga słonecznego Re (zwłaszcza w okresie Nowego Państwa, kiedy zyskał miano Horemakhet – „Horus na horyzoncie”).

R13O1CBMDT53L

Fotografia przedstawia Sfinksa widzianego z prawego półprofilu. Monumentalna rzeźba ukazuje posąg o ludzkiej głowie i ciele lwa. Głowa Sfinksa zdobi tradycyjny egipski nemes, który spływa na ramiona. Twarz Sfinksa jest młodzieńcza, głowę ma skierowaną ptrzed siebie, jakby wpatrywał się w jeden punkt. Poza jest pełna powagi i majestatu. Ciało Sfinksa, będące wizerunkiem leżącego lwa jest masywne. W tle fotografii widoczne są piramidy. Całość ukazana jest na tle ciemnego nieba.

Egipska rzeźba była podporządkowana surowym regułom, które określały sposoby przedstawiania ludzkiej postaci. Służył temu kanonkanonkanon który dostosowywano  do pozycji społecznej osoby przedstawianej oraz do funkcji, jaką pełniła dana rzeźba. W przypadku postaci królewskich obowiązywał model hieratyczny – pełen dostojeństwa i sztywności. Faraon był ukazywany jako idealny młodzieniec, pozbawiony jakichkolwiek oznak starzenia się, niedoskonałości czy emocji. W tej idealizacji kryła się nie tylko potrzeba estetyczna, ale głęboko zakorzeniona idea boskości i niezmienności władzy.

Najbardziej reprezentatywnym typem rzeźby była  rzeźba pełnoplastyczna, czyli figury przedstawiające ludzi lub bóstwa w ujęciu trójwymiarowym. Tego rodzaju posągi spotykamy zarówno w świątyniach, jak i w grobowcach. Władcy byli przedstawiani w sposób idealizowany, z zachowaniem rygorystycznych kanonówkanonkanonów proporcji i pozy. Przykładem jest siedzący posąg faraona Chefrena, wykonany z ciemnego diorytu, odnaleziony w Dolinie Świątyń w Gizie. Chefren został przedstawiony w klasycznym, kanonicznymkanonkanonicznym ujęciu rzeźby tronującej – siedzi frontalnie, z dłońmi spoczywającymi na udach. Jego postawa jest zupełnie nieruchoma, symetryczna i zrównoważona, co symbolizuje egipską ideę boskiego porządku i harmonii. Twarz faraona wyidealizowano – bez indywidualnych rysów, ale z wyrazem spokoju i siły. Noszone przez niego insygnia – nemes (królewskie nakrycie głowy), broda, spódnica szendytszendytszendyt –  identyfikują go jako faraona, ale też podkreślają sakralny charakter.

Posągi władców, często monumentalne, miały ściśle określone formy: postać była zawsze wyprostowana, o symetrycznej budowie, często stojąca z lewą nogą wysuniętą do przodu lub siedząca na tronie. Choć rzeźby były trójwymiarowe, przeznaczone były głównie do oglądania frontalnego.

Choć rzeźbiarze posiadali wiedzę anatomiczną, nie dążyli do realistycznego przedstawienia ciała. Kluczowa była synteza form – ukazywano tylko to, co istotne, eliminując zbędne szczegóły. Mięśnie mogły być zaznaczone, ale nie eksponowano deformacji ani indywidualnych wad. Zasada ta dotyczyła głównie wizerunków władców. Inaczej ukazywano postaci niższe rangą: wyżsi urzędnicy mogli być przedstawiani bardziej realistycznie, z indywidualnymi rysami twarzy, a ludzie z niższych warstw – jeszcze swobodniej, nierzadko w dynamicznych pozach związanych z pracą fizyczną.

Posągi władców ukazywano także w innej formie - postać była zawsze wyprostowana, o symetrycznej budowie, często stojąca z lewą nogą wysuniętą do przodu. Tylną część figury zazwyczaj podtrzymywał pionowy słup, na którym umieszczano inskrypcjęinskrypcjainskrypcję, a rzeźba również była przeznaczona do oglądania od przodu. Takie cechy posiada Triada króla Mykerinosa, jedna z najbardziej rozpoznawalnych triad, czyli przedstawień ukazujących władcę w towarzystwie dwóch innych osób.

Dzieło pochodzi z okresu Starego Państwa. Przedstawia faraona Menkaure stojącego między boginią Hathor a personifikacją jednego z egipskich nomównomnomów – prowincji Kynopolis. Kompozycja ta stanowi wyraz ideologii boskiej władzy faraona, wspieranego zarówno przez opiekę bogini, jak i przez lojalność regionów kraju. Sylwetki ukazanych frontalnie postaci są wyprostowane, cechuje je statyczność, monumentalizm i hieratyczność, chociaż w postaci faraona można dostrzec podkreślenie anatomii ciała i delikatne napięcie mięśni. Faraon ukazany jest w lekkim wykroku - lewą nogę ma wysuniętą do przodu. Ubrany jest w koronę i szendytszendytszendyt.  Z prawej strony, trzymając jego dłoń, towarzyszy mu bogini Hathor z charakterystycznym atrybutem rogów krowy i tarczy słonecznej na głowie – symbol opieki nad władcą i wcielenia macierzyńskiej troski. Po lewej stronie znajduje się personifikacja nomunomnomu Sesheshet, reprezentująca prowincję jako zindywidualizowane bóstwo lokalne, co podkreśla boski zasięg władzy Mykerinosa. Ręce wszystkich postaci są opuszczone wzdłuż tułowia, lekko ugięte, a pięści, oprócz trzymających się za dłonie Mykerinosa i Hathor - zaciśnięte.

RXV16AEFMUMFB

Fotografia przedstawia egipską rzeźbę z trzema postaciami stojącymi obok siebie. W środku znajduje się faraon, który stoi prosto z jedną nogą wysuniętą do przodu. Po jego lewej i prawej stronie stoją kobiety. Wszystkie trzy osoby są zwrócone twarzami do przodu i stoją blisko siebie. Mają poważne wyrazy twarzy i opuszczone ręce. Rzeźba wykonana jest z ciemnego kamienia i ustawiona na podstawie z wyrytymi znakami.

W podobnym duchu klasycznej idealizacji utrzymana jest rzeźba Mykerinosa z małżonką. Dzieło stanowi wybitny przykład kanonukanonkanonu egipskiej rzeźby królewskiej i symbolizuje zarówno władzę królewską, jak i ideał piękna męskiego i żeńskiego. Para królewska ukazana jest w klasycznej, frontalnej pozie. Idealizacja wizerunków władcy i jego towarzyszki podkreśla boski status, trwałość i jedność, które miały zapewnić im wieczną pamięć i władzę w życiu pozagrobowym.

Postacie króla i królowej stoją obok siebie, zwrócone frontalnie, co podkreśla ich wieczną trwałość i niezłomność. Mykerinos przedstawiony jest jako uosobienie królewskiej potęgi – nosi charakterystyczny nemesnemesnemes, brodę oraz przewiązaną przepaskę biodrową. Jego sylwetka jest muskularna a twarz spokojna i poważna. Królową przedstawiono jako idealną egipską kobietę, o wąskich ramionach, i ukrytą pod dopasowaną suknią smukłą sylwetką. Obie postacie ukazane są w lekkim wykroku, co jest nietypowe dla kobiecych przedstawień w sztuce egipskiej. Mimo że królowa obejmuje Mykerinosa, podkreślają między nimi bliskość, ich twarze i postawy pozostają powściągliwe i pozbawione emocji, zgodnie z egipskim kanonemkanonkanonem.

RMKUMSXENL8UJ

Rzeźba przedstawia stojącą parę – króla i królową. Oboje są zwróceni przodem i stoją blisko siebie. Ich postawy są proste i spokojne. Król wygląda silnie i pewnie, królowa jest smukła i delikatna. Razem tworzą spokojną, zrównoważoną kompozycję. Rzeźba pokazuje ich jako ważne i trwałe postacie, które mają trwać na zawsze.

Posągi Rahotepa i jego małżonki Nofret, odkryte w 1871 roku przez francuskiego archeologa Augusta Mariette’a w mastabiemastabamastabie znajdującej się w Meidum, stanowią jedne z najbardziej reprezentatywnych i poruszających dzieł egipskiej rzeźby prywatnej z okresu Starego Państwa. Prezentują w pełni dojrzałą formę artystyczną, ukształtowaną w ścisłej zgodzie z obowiązującym kanonemkanonkanonem.

Figury ukazują parę w pozycji siedzącej, na prostych, kubicznych tronach, zdobionych malowanymi inskrypcjamiinskrypcjainskrypcjami zawierającymi imiona i tytuły. Rahotep nosi tytuł „Królewski syn, z jego ciała, Rahotep”, co sugeruje jego bezpośrednie pokrewieństwo z faraonem Snofru oraz możliwe braterstwo z Cheopsem, budowniczym Wielkiej PiramidypiramidaPiramidy w Gizie. Z kolei Nofret określona jest jako „znajoma królewska”, co wskazuje na jej wysoką pozycję społeczną i bezpośrednie związki z rodziną władcy.

Obie figury cechuje silnie frontalne i idealizowane ujęcie, odpowiadające wizji, jaką zmarli pragnęli prezentować w zaświatach. Statyczna postawa postaci, z jedną ręką zgiętą w łokciu i dłońmi zaciśniętymi w pięści, podporządkowana jest kanonomkanonkanonom mającym na celu utrwalenie formy i zapewnienie wieczystej egzystencji przedstawionej osoby.

Rahotep przedstawiony został w białym kilcie oraz z naszyjnikiem, którego centralnym elementem jest amulet w kształcie serca – organu uznawanego w egipskiej myśli religijnej za siedzibę rozumu i uczuć, poddawanego sądowi Ozyrysa w zaświatach. Nofret ubrana jest w obcisłą białą suknię z szerokim szalem, a na głowie ma perukę oraz opaskę z motywem roślinnym. Na szyi nosi szeroką kolię typu usech.

Choć statyczne i idealizowane, figury Rahotepa i Nofret urzekają niezwykłą siłą ekspresji. Ich pozorny bezruch i hieratyczna forma. Miały zapewnić obecność zmarłych w świecie żywych i trwać wiecznie.

R7AK8TNLTQPZA

Ilustracja przedstawia egipski posąg Rahotepa i  jego żony Nofret. Mężczyzna po lewej stronie siedzi w oficjalnej pozie, z prawą ręką położoną na lewej stronie klatki piersiowej. Lewa dłoń spoczywa na udzie. Ma wyraźnie wymodelowane wąsy i włosy, a jego oczy są podkreślone czarną linią. Obok Rahotepa siedzi jego żona, księżniczka Nofret. Urana jest w obcisły strój kobiecy. Jej włosy są gładko uczesane z przedziałkiem pośrodku i ozdobione opaską z motywami kwiatowymi, która odsłania część naturalnych włosów na czole. Oczy kobiety są podkreślone ciemną linią. Na szyi widnieje szeroki naszyjnik wykonany z naprzemiennych rzędów paciorków.

Jednym z najbardziej znaczących zabytków okresu Nowego Państwa jest naturalnej wielkości posąg przedstawiający faraona‑kobietę, Hatszepsut. Należy on do grupy przedstawień wykonanych na potrzeby zespołu świątynnego w Deir el‑Bahari i wyróżnia się wyjątkowym sposobem integracji insygniów królewskich z formalnymi cechami wizerunku żeńskiego. Rzeźba ta łączy tradycyjną ikonografię przedstawienia władcy z subtelnymi odniesieniami do kobiecej tożsamości. Hatszepsut, jedna z najważniejszych kobiecych postaci na egipskim tronie, przejęła władzę faraona w okresie małoletności swojego pasierba i bratanka, Totmesa III, formalnie ogłaszając się królem około drugiego do siódmego roku jego panowania. Dzieło przedstawia Hatszepsut ubraną w tradycyjny strój faraona, na który składają się nakrycie głowy nemesnemesnemes oraz królewska spódnica szendyt. Pomimo zastosowania męskich insygniów władzy, forma rzeźbiarska zachowuje kobiecy charakter.

Zupełnie inny sposób ukazania postaci prezentują dzieła ukazujące człowieka z administracji państwowej, pełnego skupienia i gotowości do pracy. Skrybowie stanowili elitarną grupę w strukturze egipskiego państwa. Byli nie tylko piśmienni – co stanowiło rzadkość – ale także odpowiedzialni za administrację, pobór podatków, organizację pracy przy budowach, spisy ludności czy komunikację między władcą a ludem. Przedstawianie ich w grobowcach świadczyło o wielkim prestiżu zawodu i wskazywało, że wiedza oraz umiejętności pisarskie miały fundamentalne znaczenie także w zaświatach. Przykładem takiej rzeźby jest słynny Siedzący skryba, określany także jako Siedzący skryba z Sakkary ze względu na odkrycie rzeźby podczas prac wykopaliskowychw Sakkarze, prowadzonych w 1850 roku przez Auguste’a Mariette’a.

Siedzący skryba ukazuje mężczyznę w pozycji siedzącej ze skrzyżowanymi nogami, z rozwiniętym zwojem papirusu na kolanach i pierwotnie z pędzlem w dłoni (dziś zaginionym). Ciało ukazane jest w sposób dość naturalistyczny, z zaokrąglonym brzuchem i miękkimi, pełnymi rysami – co wskazuje na jego wysoką pozycję społeczną oraz brak konieczności wykonywania pracy fizycznej. Ubrany jest w przepaskę okrywająca biodra.

Charakterystyczna poza oraz atrybuty pozwalają jednoznacznie zidentyfikować go jako pisarza – osobę piśmienną, która należała do wąskiego grona elit państwowych. W społeczeństwie, w którym większość ludności była analfabetami, skryba odgrywał kluczową rolę w administrowaniu państwem, sporządzając dokumenty i prowadząc ewidencję podatkową. W przeciwieństwie do idealizowanych wizerunków faraonów, sylwetka skryby jest pełniejsza, z zaakcentowanym brzuchem, co świadczy o jego wysokim statusie społecznym i dobrobycie.

RBR9822JT4OBF

Ilustracja ukazuje rzeźbę egipską zatytułowaną "Siedzący skryba z Sakkary". Przedstawia mężczyznę z zaokrąglonym brzuchem i miękkimi, pełnymi rysami twarzy, siedzącego ze skrzyżowanymi nogami na cienkiej, półokrągłej płycie kamiennej. Postać ma wyprostowane plecy, uniesioną głową i skupione spojrzenie. Lewą ręką przytrzymuje rozwinięty zwój papirusu, natomiast prawa, z palcami ułożonymi jakby w geście chwytającym narzędzie do pisania (zaginionym). Mężczyzna ma szczupłą twarz i mocno zarysowaną linię żuchwy. Uśmiecha się. Jego oczy otoczone są ciemnoniebieską obwódką. Głowę porastają ciemne włosy.

Z czasów XVIII dynastia (Nowe Państwo) pochodzi słynna złota maska grobowa młodego faraona Tutanchamona, która spoczywała na zmumifikowanym ciele władcy, włożona bezpośrednio na jego ramiona i twarz. Maska wykonana została z dwóch warstw wysokokaratowego złota, a jej powierzchnię zdobi kolorowe szkło oraz szlachetne kamienie – w tym intensywnie niebieskim lapis lazulilapis lazulilapis lazuli. Wyobrażenie oblicza przedstawia boga Ozyrysa – władcę zaświatów, z którym utożsamiano faraonów po śmierci. Maska miała nie tylko charakter reprezentacyjny – zgodnie z egipskimi wierzeniami pełniła także funkcję magiczną. Miała pomagać duszy zmarłego faraona w przejściu do zaświatów oraz zapewniać mu boską postać w życiu pośmiertnym.

Z okresu Nowego Państwa pochodzi słynne popiersie przedstawiające Wielką Małżonkę Królewską faraona,  Nefretete (egip.: „Piękna jest piękność Atona, piękna, która nadchodzi/nadeszła/przybyła”), znaną także jako egipską  Nefertiti). Polichromowana rzeźba wykonana jest z wapienia pokrytego stiukiemstiukstiukiem.

Nefretete była nie tylko królową, lecz także współwładczynią, ukazywaną na reliefachreliefreliefach w roli kapłanki, wojowniczki i matki królewskich córek. Jej wizerunek stał się ikoną kobiecego piękna, siły i boskości. Postać ukazana jest z lekko przechyloną głową i wydłużoną szyją, co nadaje całości elegancji i szlachetności. Twarz królowej ma doskonałe proporcje - posiada smukły nos, wyeksponowane kości policzkowe i pełne usta. W rzeźbie widoczna jest idealizacja, ale także pewien realizm, typowy dla stylu amarneńskiego. Królowa nosi wysoką, niebieską tiarę ozdobioną złotym diademem. Na szyi widoczny jest bogaty, kolorowy naszyjnik z paciorków. Popiersie odznacza się subtelnym modelunkiem i starannością wykonania – to prawdopodobnie model wzorcowy, służący rzeźbiarzowi do tworzenia oficjalnych portretów królowej. Jako żona faraona‑reformatora, Nefretete pełniła wyjątkową rolę: nie tylko reprezentacyjną, ale także sakralną i polityczną. Jej wizerunek łączy kobiece piękno z majestatem królewskiej boskości.

R9L6Q59J6EKGX

Fotografia przedstawia Popiersie Nefertiti (Nefretete). Ukazuje kobietę, której głowa jest osadzona na długiej szyi. Jej ciemnoniebieskie i podkreślone mocnym konturem oczy są lekko przysłonięte powiekami. Na jej ustach rysuje się lekki uśmiech. Kobieta ma wyeksponowane kości policzkowe subtelny policzki, a na powiekach, poniżej oczu oraz obok nosa widoczne są fałdy skórne. Na skroniach Nefertiti spoczywa wysoki ciemno‑błękitna tiara zdobiona złotym diademem królewskim z prostokątnymi elementami w zielonkawych i rdzawych tonacjach. Z przodu diademu znajduje się ozdoba w postaci węża.

Odrębny wymiar miała rzeźba reliefowareliefreliefowa – czyli płaskorzeźby zdobiące ściany świątyń i grobowców. ReliefyreliefReliefy w świątyniach miały najczęściej funkcję rytualno‑propagandową. Ukazywały rytuały ofiarne, sceny z życia władcy oraz jego symboliczne zwycięstwa nad siłami chaosu. ReliefyreliefReliefy w świątyni Horusa w Edfu przedstawiają np. faraona uderzającego wrogów w obecności boga – powtarzająca się scena, która miała magicznie zapewnić powtarzalność zwycięstwa i utrzymanie ładu. W grobowcach zaś reliefyreliefreliefy miały funkcję bardziej prywatną – ukazywały uczty, polowania, sceny pracy w rolnictwie, a ich celem było „ożywienie” życia zmarłego w zaświatach.

Jednym z najważniejszych dzieł sztuki z okresu wczesnoegipskiego jest Paleta Narmera, należąca jednocześnie najstarszych dokumentów historycznych znanych z obszaru starożytnego Egiptu. Zabytek ten, pochodzący z końca okresu predynastycznego (ok. XXXI w. p.n.e.), wiązany jest z procesem zjednoczenia Dolnego i Górnego Egiptu pod władzą jednego monarchy – Narmera, utożsamianego przez wielu badaczy z Menesem, pierwszym faraonem I dynastii.

Kształt palety jest zbliżony do trójkąta z zaokrąglonymi bokami i charakterystycznym zagłębieniem w centralnej części – niegdyś służącym do rozcierania kosmetycznych barwników. ReliefyreliefReliefy palety uporządkowane zostały kompozycji pasowej. Sceny figuralne przedstawiono zgodnie z zasadami kanonukanonkanonu, opierając się na układzie hieratycznym. Ciała zabitych nieprzyjaciół ułożone zostały natomiast jedne nad drugimi. ReliefowereliefReliefowe dekoracje pokrywające obie strony palety wskazują na jej znaczenie w kontekście wotywnym, propagandowym i ceremonialnym.

Jednym z najbardziej reprezentatywnych przykładów sztuki okresu amarneńskiego jest słynna stelastelastela ołtarzowa, znana jako Stela Echnatona i jego rodziny.

StelastelaStela przedstawia scenę o silnie intymnym i jednocześnie propagandowym charakterze, ukazującą faraona Echnatona, jego małżonkę Nefretete oraz ich trzy najstarsze córki: Meritaton, Maketaton i  Anchesenamon.

U podstawy stelistelasteli zachowały się ślady po skrzydłach montowanych po bokach, co świadczy o jej pierwotnej funkcji ołtarzowej. Umieszczano ją najczęściej w domowych kapliczkach w Amarnie (ówczesnej stolicy państwa egipskiego – Achetaton) jako wyraz kultu królewskiej rodziny oraz boga słońca Atona. Obiekt ten, podobnie jak inne stelestelastele amarneńskie, pełnił zarówno funkcję religijną, jak i ideologiczną, propagując nową monoteistyczną religię oraz zrewolucjonizowaną wizję władzy.

Pod względem stylistycznym dzieło to charakteryzuje się nowatorskimi cechami typowymi dla amarneńskiego kanonukanonkanonu: przerysowanymi, niemal karykaturalnymi rysami twarzy Echnatona i Nefretete, wydłużonymi czaszkami córek oraz miękkim, wręcz intymnym modelunkiem postaci. Zerwano tu z tradycyjnym idealizmem wizerunku władcy jako wiecznie młodego i pięknego - Echnaton i Nefretete ukazani są realistycznie, w sposób podkreślający autentyczność ich boskiej relacji z Atonem.

Osobną, licznie reprezentowaną kategorią były także figurki grobowe – tzw. uszebtiuszebtiuszebti lub szabti (z egip. wsb.ty lub šabti, w tłumaczeniu: „ten, który odpowiada”), stanowiące jedno z najpowszechniejszych elementów pochówków w starożytnym Egipcie. Ich obecność w praktykach pogrzebowych datowana jest od okresu Średniego Państwa, a szczególnie spopularyzowane w okresach późniejszych.

Podstawową funkcją uszebtiuszebtiuszebti była zastępcza służba zmarłego w zaświatach, zgodnie z koncepcją egipskiego życia pozagrobowego, w którym dusza musiała podejmować obowiązki analogiczne do ziemskich, szczególnie prace rolnicze w polach Ozyrysa (Sekhet Aaru). Zgodnie z treścią zaklęcia  z Księgi Umarłych, figurki miały odpowiadać na wezwanie bogów, jeśli zmarły zostałby powołany do pracy:  O uszebtiuszebtiuszebti, jeżeli zostanę wezwany do pracy w zaświatach, ty odpowiesz: oto jestem.  Funkcja magiczno‑praktyczna uszebtiuszebtiuszebti miała zatem na celu zapewnienie zmarłemu wiecznego odpoczynku i zabezpieczenie jego statusu w świecie pozagrobowym.

UszebtiuszebtiUszebti były wytwarzane z różnych materiałów: fajansu, wapienia, alabastrualabasteralabastru, drewna, granitugranitgranitu, brązu, a rzadziej z innych metali. Najpopularniejsze były figurki z fajansu o błękitnej lub zielonkawej glazurze, której kolor symbolizował odrodzenie i płodność. Typowy uszebtiuszebtiuszebti przedstawiał zmarłego w pozycji mumii (ze złączonymi nogami, ciałem owiniętym bandażami), rękami skrzyżowanymi na piersi, trzymającego motykę i worek z ziarnem – atrybuty pracy rolniczej. Na powierzchni wielu figurek znajdowała się hieroglificznahieroglifyhieroglificzna inskrypcjainskrypcjainskrypcja, zawierająca imię zmarłego, jego tytuły oraz zaklęcie.

R1KDD8FVL7C92

Zdjęcie przedstawia uszebti faraona Ramzesa IV, . Postać ukazana jest frontalnie z nogami złączonymi, w sztywnej, wertykalnej pozie, imitującej zwój mumii. Głowę postać ma lekko uniesioną, twarz jest młodzieńcza. Ręce skrzyżowane są na piersi i trzymają atrybuty związane z pracą w zaświatach. Na głowie Ramzesa znajduje się nemes - nakrycie charakterystyczne dla faraona. Na powierzchni korpusu widnieje inskrypcja zapisana w postaci hieroglifów.

R12FBNAK9AHBR

Zdjęcie przedstawia uszebti faraona Neferitesa I, władcy XXIX dynastii . Postać ukazana jest frontalnie z nogami złączonymi, w sztywnej, wertykalnej pozie, imitującej zwój mumii. Ręce skrzyżowane są na piersi i trzymają atrybuty – dwie motyki (symbol pracy rolniczej w zaświatach). Fryzura kobiety symetrycznie opada na ramiona. Twarz jest realistyczna, z podkreślonymi oczami, brwiami i uśmiechniętymi ustami. Uwagę zwraca drobiazgowe opracowanie detali, zwłaszcza brody ceremonialnej – świadczącej o wysokim statusie przedstawionej osoby. Na powierzchni korpusu widnieje inskrypcja zapisana w postaci hieroglifów.