R9X413K6NAF18
Ilustracja przedstawia obraz Maksymiliana Gierymskiego „Patrol powstańczy – pikieta”. Ukazuje grupę powstańców na koniach. jeden z nich ma broń uniesioną w górę. Pomiędzy jeźdźcami stoi wędrowiec. Po lewej stronie rosną pojedyncze drzewa. Całość rozgrywa się w pejzażu z piaszczystą drogą i błękitnym niebem. Obraz przedstawia epizod z okresu powstania styczniowego 1863 roku - powstańczy zwiad, który strzela na alarm; z lufy unosi się jeszcze dym. Między powstańcami stoi wędrowiec. Z niepokojem przenikającym scenę kontrastuje spokojny, słoneczny pejzaż.

Człowiek wobec codzienności w malarstwie realistycznym  ( Aleksander Kotsis, Maksymilian Gierymski, Józef Chełmoński)

Maksymilian Gierymski, Patrol powstańczy (Pikieta powstańcza w 1863 roku), 1873, Muzeum Narodowe, Warszawa
Źródło: Gytha, dostępny w internecie: Wikipedia.org, domena publiczna.

Słownik pojęć

akademizm
akademizm

kierunek w sztuce (głównie w malarstwie i rzeźbie) rozwijającej się w wieku XIX w kręgu oddziaływania oficjalnych instytucji: akademii sztuk pięknych, wystawowych salonów, urzędowego mecenatu, wyrastający z akademickiej teorii i praktyki warsztatowej, ukształtowanej i utrwalonej w poprzednich stuleciach. Akademie zaczęto zakładać w XVI wieku we Włoszech dla podniesienia społ. statusu i prestiżu artystów, potem także dla kształcenia młodzieży. Ostateczny kształt akademia uzyskała we Francji w czasach Ludwika XIV (Królewska Akademia Malarstwa i Rzeźby, założona w 1648 roku) jako instytucja włączona w system administracji państwowej, organ patronatu nad sztuką, a także jej kontroli. Stworzono wówczas, w znacznym stopniu istniejące do dziś, formy instytucjonalnego zarządzania twórczością artystyczną: system nauczania według ustalonego programu, zasady eliminacji, konkursów i stypendiów, publiczne pokazy malarstwa. 

biedermeier
biedermeier

styl w meblarstwie panujący w Niemczech i w Austrii w latach 1815–1848. W szerszym znaczeniu określenie to oznacza niemiecką kulturę mieszczańską tamtego okresu.

kompozycja
kompozycja

(łac. compositio - złożenie) sposób powiązania elementów formalnych dzieła (linii, brył, płaszczyzn, plam barwnych, rozłożenia światła i cienia), tak aby tworzyły całość zgodną z intencją twórcy; z pojęciem kompozycja wiąże się pojęcie schematu kompozycyjnego, tzn. stałego układu poszczególnych elementów kompozycyjnych, charakterystycznych dla danego kierunku, epoki itp. Na schemat kompozycyjny składają się: jego ramy zewnętrzne (np. otoczenie przestrzenne dzieła architektury lub rzeźby, rama malowidła) i wewnętrzne, wyznaczające zasięg przestrzenny samej kompozycji (np. kształt przestrzenny dzieła architektury lub rzeźby, figura planimetryczna zawierająca kompozycję obrazu), osie kompozycyjne, zazwyczaj ze sobą sprzężone (przecinające się równolegle, zbieżne itp.), podziały kompozycyjne, wprowadzające rozgraniczenia wewnątrz kompozycji i porządkujące ją, napięcia kierunkowe, sugerujące ruch rzeczywisty lub wyobrażeniowy itp. Schemat kompozycyjny (poza sztuką abstrakcyjną) nie jest nigdy schematem oderwanym, ale wynika z programu i celowości dzieła architektury czy rzemiosła artystycznego oraz z tematyki rzeźby lub obrazu, przyczyniając się do wydobycia pożądanych momentów treściowych; w zależności od charakteru schematu kompozycyjnego i jego czynników mówimy o kompozycji zamkniętej, otwartej, zwartej, luźnej, dynamicznej, statycznej, symetrycznej, diagonalnej itp.

gama barwna, gama kolorystyczna, koloryt
gama barwna, gama kolorystyczna, koloryt

zespół barw w obrazie nadający ogólny ton kompozycji malarskiej; kompozycja oparta wyłącznie na różnych odcieniach jednej barwy zw. jest malowidłem monochromatycznym; w zależności od ilości i charakteru barw użytych w obrazie rozróżnia się koloryt ciepły, o przewadze barw ciepłych (głównie czerwonych i żółtych), i koloryt zimny, o przewadze barw chłodnych (zielonych i błękitnych); plamę barwną, od której zależne są inne barwy w obrazie, nazywa się dominantą kolorystyczną. W kompozycjach malarskich, szczególnie średniowiecznych, pojawia się często tzw. kolor lokalny, tzn. barwa właściwa przedmiotom czy postaci występującej w obrazie, niezmieniona przez refleksy i cienie pochodzące od znajdujących się obok przedmiotów (jak to ma miejsce w rzeczywistości).

kontrast
kontrast

w plastyce to uwydatniona różnica, zestawienie lub przeciwstawienie elementów dzieła (np. obrazu, rzeźby) o skrajnie odmiennych cechach. Jest to podstawowy środek kompozycyjny i artystyczny, który ma na celu zdynamizowanie kompozycji, przyciągnięcie uwagi widza lub uwydatnienie najważniejszych części dzieła.

szkoła monachijska
szkoła monachijska

określenie stosowane w historii sztuki na grupę polskich malarzy działających w Monachium od połowy XIX wieku do 1914 roku. Monachijczycy nie tworzyli określonej grupy artystycznej czy szkoły. Przybywali do Monachium na dłuższe lub krótsze studia.