R1L3GXATSL467
Ilustracja przedstawia obraz pt. „Lekcja w ogrodzie” autorstwa Berthy Morisot Obraz ukazuje scenę w ogrodzie, w której na pierwszym planie widoczny jest rozległy, zielony trawnik, namalowany swobodnymi, krótkimi pociągnięciami pędzla charakterystycznymi dla impresjonizmu. W tle, pośród bujnej roślinności i kwitnących krzewów, siedzą na ławce dwie postacie – dorosły mężczyzna i dziecko. Postacie ubrane są w jasne, letnie stroje, a na głowach mają kapelusze chroniące przed słońcem. Ich sylwetki są malowane luźno, bez wyraźnego konturu, co nadaje scenie lekkości i wrażenia ulotności chwili. Kolorystyka obrazu jest zdominowana przez odcienie zieleni, błękitu i żółci, z akcentami barwnych kwiatów po lewej stronie. Światło słoneczne rozświetla trawnik i fragmenty postaci, tworząc wrażenie ciepłego, letniego popołudnia.

Indywidualne ścieżki impresjonistów francuskich: Pissarra, Sisleya i Morisot

Berthe Morisot , Lekcja w ogrodzie, 1886, zbiory prywatne
Źródło: Denver Art Museum, dostępny w internecie: Wikiart.org, domena publiczna.

Pod lupą nowej wiedzy

bg‑orange

Wprowadzenie

Impresjonizm, który pojawił się w Paryżu w II poł. XIX w., był rewolucją w ówczesnej sztuce światowej. Grupa malarzy, która poszukiwała odpowiedniego dla siebie wyrazu twórczego, oparła się na najnowszych odkryciach nauki w zakresie postrzegania, pragnąc przełamać skostniałość akademizmu i pokazać światu zupełnie nową drogę w malarstwie. Oprócz pionierów tj. MonetaRenoira , byli również inni bardzo istotni tworzący ten nurt, m.in.: Camille Pissarro, Alfred Sisley oraz Berthe Morisot . Każdy z tych twórców stanowił wielką indywidualność, spajała ich jednak wspólna idea żywego koloru i nowej techniki malarskiej, która daje dopiero w oku widza efekt łączenia się barw.

bg‑orange

Camille Pissarro - artysta poszukujący drogi twórczej 

RJ3AL9XF5NNJ5
Camille Pissarro , Autoportret, 1863 , Musée d’Orsay, Paryż, Francja
Źródło: commons.wikimedia.org, domena publiczna.

Camille Pissarro, najstarszy z nich, zauroczony Corotem, MilletemCourbetem (Szkoła Barbizon) maluje pierwsze swe obrazy w duchu realizmu. Można powiedzieć, że z jednej strony jest spadkobiercą Szkoły Barbizon, z drugiej zaś tym, który przyczynia się najbardziej do uformowania i rozwoju impresjonistów. Później przekazuje swą wiedzę w tym zakresie innym malarzom, wspierając ich w rozwoju, m.in. Gauguinowi, Cezanne’owi, Seuratowi. Przykładem obrazu w duchu realizmu jest, (Camille Pissarro, La Varenne de St. Hilaire, 1863).

R1X8Z2Q9OJMEZ
Camille Pissarro, "La Varenne de St. Hilaire" , 1863, Budapest Museum of Fine Arts, Budapeszt, Węgry
Źródło: Wikiart.org, domena publiczna.

Od roku 1869 Pissarro pracuje prawie wyłącznie w terenie. Obrazy wykonywane są szybciej i po wykonaniu zachowują spontaniczność szkicu. Ich faktura zmienia się, pociągnięcia pędzla naśladują technikę Moneta, są lżejsze, bardziej kropkowane, paleta staje się bardziej błyszcząca i kontrastuje z jednolitymi, nieco przygłuszonymi barwami pejzaży z lat sześćdziesiątych. Droga z Wersalu do Louveciennes jest reprezentatywnym obrazem z tego okresu, gdyż łączy cechy pierwszego etapu malowania (część lewa o tonacji ciemnej i kolorach zwartych) z nową epoką impresjonistyczną w życiu Pissarra (część prawa: jasne kolory, lekka faktura, efekty światła).

RETXQEPZMCPAR
Camille Pissarro , Droga z Wersalu do Louveciennes , 1870, Fondation E.G. Bührle, Zurich, Szwajcaria
Źródło: Wikiart.org, domena publiczna.

Do głównych dzieł z okresu impresjonistycznego należy obraz Żniwa w Montfoucault (1876). Widać na nim opanowanie warsztatu, swobodę kompozycji i doboru kolorów. Technika obrazu to grube pędzle i miejscami szpachelka, dzieli płótno na kilka zdecydowanych niezależnych części kolorystycznych. Temat lata jest tutaj bardzo sugestywny.

R1S5F2KOPFCZL
Camille Pissarro , "Żniwa w Montfoucault " , 1876, Musée d’Orsay , Paryż, Francja
Źródło: Wikiart.org, domena publiczna.

Obraz Czerwone dachy, zakątek wsi, efekt zimy został przedstawiony na trzeciej wystawie impresjonistów w 1877 r. Jest jednym z najbardziej dojrzałych jego dzieł. W czasie tym faktura obrazów zmienia się. Warstwa farby jest gęsta i gruba (nie tak jak w latach 70. cienka i rzadka). Płótno pokrywa zbita sieć składająca się z nielicznych ilości maleńkich i oddzielonych od siebie plamek. Widziane z odległości oddaje głęboką i mieniącą się całość. Co więcej, tak jak zauważył krytyk Rewald, harmonijna gęstość wydobywa z dzieła „bogactwo gradacji, która przypomina emalię”.

RKZQ3F3UB2SMA
Camille Pissarro , „Czerwone dachy, zakątek wsi, efekt zimy”, 1877, Musée d’Orsay , Paryż, Francja
Źródło: Wikiart.org, domena publiczna.

Na początku lat 80. Pissarro skłania się ku nowym technikom tj. gwasz, pastele, litografia czy grawiura. Techniki graficzne zmuszają go do pracy w atelier, przez co traci kontakt z naturą. Postaci wychodzą na pierwszy plan, za to pejzaż staje się jedynie tłem. Pissarro zapożycza często pozy postaci od Milleta. W przeciwieństwie do niego, nie idealizuje ich, nie mają patosu ani monumentalności. Kolory powstają z ciasnej sieci ukośnych kresek (technika ta często wykorzystywana jest w litografii i sztuce grawerskiej). Ta szczególna faktura umożliwia subtelne wycieniowanie światła i ułatwia harmonijne połączenie głębi obrazu z postaciami.

R1X6JH32XK975
Ilustracja przedstawia obraz pt. „Dziewczynka z gałązką, siedząca wieśniaczka” autorstwa Camilla Pissarro. Młoda dziewczyna, z ubioru sądząc wieśniaczka, z gałęzią w ręku siedzi na soczysto zielonej murawie. Dodatkowo na ilustracji umieszczono następujące informacje 1. Słynny obraz Dziewczynka z gałązką, siedząca wieśniaczka, jest jednym z najbardziej charakterystycznych dla tego okresu twórczości Pissarra .
Camille Pissarro,„Dziewczynka z gałązką, siedząca wieśniaczka”, 1881, Musée d’Orsay , Paryż, Francja
Źródło: Wikiart.org, domena publiczna.

Po roku 1885 Pissarro inspiruje się malarstwem Seurata i zapoczątkowanym przez niego pointylizmem lub inaczej zwanym neoimpresjonizmem. Polega ona na nakładaniu kolorów jeden obok drugiego według praw uzupełniania się i kontrastu barw. Na fakturę obrazu składają się maleńkie okrągłe dotknięcia pędzla, które tworzą plamy o zróżnicowanych kolorach. Plamy te łączą się w oku widza. Jest to rozszczepienie impresjonizmu na ściśle naukowe podejście do sposobu postrzegania. Pissarro odchodzi w tym czasie zupełnie od intuicyjnego traktowania natury, usztywnia swój styl. Przykładem może być obraz Widok z mojego okna, Eragny‑sur‑Epte, 1886‑1888, który zostaje wystawiony na ósmej ostatniej już wystawie impresjonistów w 1886 r.

R1RZSX84M6LV9
Camille Pissarro ,„Widok z mojego okna, Eragny‑sur‑Epte ”, 1886‑1888, Musée d’Orsay , Paryż, Francja
Źródło: Wikiart.org, domena publiczna.

Od 1889 Pissarro cierpi na chroniczne zapalenie oczu i przestaje malować w plenerze. Zmuszony do pracy w zamkniętych pomieszczeniach patrzy na świat przez okna. Zaczyna się okres malowania pejzaży miejskich z pokojów hotelowych. Tematami są bulwary, aleje, place, mosty, porty, kościoły i etc. To ostatni etap jego kariery. Przykładem jest obraz Bulwar Montmartre, zachód słońca, 1897.

RQXCCGN1Q6V9U
Camille Pissarro , „Bulwar Montmartre , zachód słońca”, 1897, kolekcja prywatna
Źródło: Wikiart.org, domena publiczna.

Jest to powrót Pissarra do impresjonizmu z lat wcześniejszych. Odnajdujemy w nich tę samą płynność i ruchliwość, kompozycję delikatną, lekką, rzec by można lotną. Ten styl kontrastuje z wypracowaną gęstą, masywną fakturą pejzaży wiejskich z końca lat 80.

bg‑orange

Alfred Sisley - impresjonistyczny pejzażysta

RMPQH44OPNU1B
Fotografia Alfreda Sisleya, autor nieznany
Źródło: poetanarquista.blogspot.com, licencja: CC BY 3.0.

Malarstwo Sisleya charakteryzuje się wrażliwością, powściągliwością, subtelnością barw, troską o kompozycję i harmonię. Nie był artystą cenionym i mimo pomocy znanego marszanda i znawcy malarstwa, Durand‑Ruela, żył w ubóstwie.

Alfred Sisley – impresjonistyczny pejzażysta. Nie doczekał się uznania za życia z powodu przedwczesnej śmierci w wieku 59 lat. Pochodzi z Anglii, jednak całe swe życie spędził we Francji nie licząc paru wypadów na Wyspy. Rozpoczynał w atelier Gleyere’a, gdzie poznał się z Renoirem, MonetemBazillem. Od początku pod silnym wpływem Corota i Barbizończyków stworzył tak bardzo typowy dla siebie styl, charakteryzujący się troską o kompozycję, zamiłowaniem do wielkich przestrzeni nieba i pejzaży przeciętych przez ukazaną w perspektywie drogę.

Sisley podobnie jak Pissarro, zauroczony był pięknem Ile‑de‑France i niestrudzenie malował te same miejsca: Louveciennes, Marly, Wersal, Sèvres, a od roku 1880, gdy zamieszkał w Moret‑sur‑Loing, głównie widoki tego miasteczka.

Malarstwo Sisleya charakteryzuje się wrażliwością, powściągliwością, subtelnością barw, troską o kompozycję i harmonię. Nie był artystą cenionym i mimo pomocy znanego marszanda i znawcy malarstwa, Durand‑Ruela, żył w ubóstwie.

Zastosował tutaj klasyczne symbole w realistycznym malarstwie, chodzi o krzyż utworzony przez rozpostarte skrzydła (ewokacja figury Chrystusa). Kolorystyka obrazu utrzymana w szarościach i czerniach, spójnie z realizmem, pędzel prowadzony szeroko, kolory starannie nakładane grubą warstwą.

W roku 1871 Alfred Sisley osiadł w Louveciennes. w tej cichej i spokojnej wiosce regionu Ile‑de‑France znalazł wiele motywów będących źródłem natchnienia. Sisley lubił tworzyć pejzaże, komponując je w sposób geometryczny. Tu usiłował zasugerować złudzenie trzeciego wymiaru, malując drogę prostopadle do obrazu, na wprost patrzącego. Wszystko w tej kompozycji stara się potęgować to wrażenie: drzewa, w których elementy poziome powtarzane są przez ich układające się poziomo na ziemi cienie., dzięki czemu płótno zdaje się charakteryzować rytmicznym układem, w którym lekko pnący się ku górze łuk drogi przecina się z nisko usytuowanym dalszym planem.

R13S37UN97M9Q
Alfred Sisley, „Ulica de la Machine, Louveciennes ”, 1873, Musée d’Orsay , Paryż, Francja
Źródło: Wikiart.org, domena publiczna.

Od lipca do października 1874 Sisley przebywa w Anglii. Maluje tam podlondyńskie wsie. Wychodzi z tego seria obrazów utrzymana w jasnych tonacjach impresjonistycznych. Obraz Droga z Hampton Court do Molesey, 1874 daje kartograficzne podejście do pejzażu oraz kompozycję otwartą. Kolor nakładany jest szybkimi krótkimi pociągnięciami z dużą zręcznością.

RXKD84BFRN1KG
Alfred Sisley, „Droga z Hampton Court do Molesey”, 1874, Neue Pinakothek , Monachium, Niemcy
Źródło: Wikiart.org, domena publiczna.

W 1876 r. Sisley maluje serię obrazów powodzi w rejonie Port‑Marly. Pissarro uważał, że obraz Barka w czasie powodzi w Port‑Marly, 1876, stanowi jedno z arcydzieł Sisleya.

RTT919QHG77Q2
Ilustracja przedstawia obraz pt. „Barka w czasie powodzi w  Port‑Marly" autorstwa Alfreda Sisleya. Obraz ukazuje powódź w mieście i mężczyznę stojącego na łodzi. Z lewej strony kompozycji znajduje się budynek z napisem na ścianie „St. Nicolas” , jest zanurzony w wodzie do poziomu parteru. Po prawej rozciąga się zalany teren z drzewami wystającymi z wody. W tle znajdują się łodzie, którymi poruszają się mieszkańcy. Paleta barw jest stonowana, z przewagą błękitów, szarości i brązów, co podkreśla ponurą atmosferę dnia. Pociągnięcia pędzla są swobodne,zwłaszcza na powierzchni wody. Dodatkowo na ilustracji umieszczono następujące informacje 1. Kompozycja obrazu podzielona jest na 3 części: budynek z lewej, środek przestrzeni i słup telegraficzny wraz z drzewami z prawej. Solidność budowli przeciwstawia się  niestałej naturze, która stała się zagrożeniem dla człowieka.
Alfred Sisley, „Barka w czasie powodzi w  Port‑Marly ”, 1876, Musée des Beaux‑Arts , Rouen,Francja
Źródło: Wikiart.org, domena publiczna.

W połowie lat 80. Sisley wykonuje serię pejzaży rzecznych. Przykład obrazu Brzeg rzeki w Saint‑Mammès, 1884 stanowi dowód wielkiej dojrzałości artystycznej. Obrana technika przywodzi na myśl stosowaną przez Renoira, (wybór żywych kolorów, ich połączenie i przeplatanie się).

R1XZVAJS2G37V
Alfred Sisley, „Brzeg rzeki w Saint‑Mammès ”, 1884, Ermitaż, Sankt Petersburg, Federacja Rosyjska
Źródło: Wikiart.org, domena publiczna.

W 1880 Sisley zamieszkuje w Moret‑sur‑Loing, gdzie spędzi resztę swojego życia i namaluje wielką liczbę płócien. Jest dojrzałym artystą i w pełni wykorzystuje styl impresjonistyczny. Maluje 12 wersji kościoła w Moret przy różnych oświetleniach.

RTH5AOD4X5ATA
Ilustracja przedstawia obraz pt. „Kościół w Moret w słońcu” autorstwa Alfreda Sisleya. Płótno ukazuje stary kościół w Moret‑sur‑Louin . Cała świeżość emanuje z pracy – jasne kolory, niemal realistyczny obraz w impresjonistyczny sposób i niezwykła gra ze światłem słonecznym. Oświetlony z góry z jasnymi promieniami, stary gotycki kościół rośnie przed nami w całej okazałości. Dodatkowo na ilustracji umieszczono następujące informacje: 1. Jednym z nich jest obraz Kościół w Moret w słońcu. Różnicą w stosunku do Moneta , który wykonał cykl obrazów katedry w  Rouen , jest architektoniczna dokładność malowanego obiektu.
Alfred Sisley, „Kościół w  Moret w słońcu”, 1893, Musée des Beaux‑Arts, Rouen , Francja
Źródło: Wikiart.org, domena publiczna.

Pod koniec życia Sisley poświęca się malowaniu pejzaży morskich podczas podróży do Wielkiej Brytanii. Ciekawym przykładem jest obraz Lady’s Cove, Langland Bay, 1897, który daje rozmaitość faktury na jednym pejzażu.

R1HO7EH6AD4AH
Ilustracja przedstawia obraz pt. „Lady’s Cove, Langland Bay” autorstwa Alfreda Sisleya. Obraz ukazuje pejzaż morski. Morze i niebo powstały przez nakładanie kolorów obszernymi pociągnięciami pędzla, podczas gdy skalisty brzeg techniką drobnych, tnących dotknięć. Kolory są gwałtowne, a plaża jest prawie nierealną, fioletową przestrzenią. Dodatkowo na ilustracji umieszczono następujące informacje: 1. Morze i niebo powstały przez nakładanie kolorów obszernymi pociągnięciami pędzla, podczas gdy skalisty brzeg techniką drobnych, tnących dotknięć. Kolory są gwałtowne, a plaża jest prawie nierealną, fioletową przestrzenią.
Alfred Sisley,„Lady’s Cove, Langland Bay” , 1897, kolekcja prywatna
Źródło: Wikiart.org, domena publiczna.
bg‑orange

Berthe Morisot - malarka postaci w stylu impresjonistycznym

R1CVF8DEOMNAQ
Berthe Morisot, fotografia czarno‑biała, autor nieznany
Źródło: niezlasztuka.net, licencja: CC BY 3.0.

Berthe Morisot - jedyna kobieta w początkach grupy impresjonistów. Jej paletę barw cechuje zachwycająca jasność. Maluje głównie kobiety w trakcie codziennego życia, uchwycone bardzo subtelnie dają obraz zawieszonej rzeczywistości. Malarstwo to jej racja bytu.

Niewiele dzieł zachowało się z wczesnego okresu twórczości. Noszą wyraźne znamię wpływu Corota, czyli realizmu. Malarstwo jej zmienia się pod wpływem Maneta (od 1868). Wyraźnie zaznacza się impresjonizm, który staje się wiodący w jej dziełach.

Obraz Kołyska (1872) jest dojrzałą już pracą artystki. Stosuje efekty barw i przezroczystości. Kompozycja statyczna po przekątnej dzieli obraz na dwie części. Obraz wypełnia uczucie lekkości i łagodności - wyraz intymnego szczęścia.

R1F26USJA1HTH
Berthe Morisot, „Kołyska”, 1872, Musée d’Orsay , Paryż, Francja
Źródło: Wikiart.org, domena publiczna.

W roku 1874 Morisot staje się już uznaną malarką. Poszukuje sposobu pozwalającego na uchwycenie dynamicznego i ulotnego aspektu rzeczywistości. Maluje pejzaże z postaciami, które świadczą o bardzo silnym odczuwaniu przyrody oraz o odebranych lekcjach u Corota. Polowanie na motyle, 1874 to wyraz dynamicznego ujęcia przyrody (tematem jest letni spacer jej siostry Edmy z dziećmi) poprzez rozlewające się plamy światła wśród zieleni z kontrastującą statycznością postaci.

R1T9ZZ3V4CLOL
Berthe Morisot, „Polowanie na motyle”, 1874, Musée d’Orsay , Paryż, Francja
Berthe Morisot, „Polowanie na motyle”, 1874, Museum d’Orsay, Paryż, wikiart.org, Domena Publiczna.

Śmiałą kompozycję obrazu Morisot zastosowała w obrazie Eugène Manet na wyspie Wight, 1875, gdzie przedstawia interakcję dwóch przestrzeni: wnętrza pokoju z widokiem za oknem. Malarka żyje pełnią szczęścia po ślubie z bratem Eduarda Maneta Eugenem wyrusza na wyspę Wight, gdzie maluje serię obrazów i szkiców przepojonych jasnymi barwami i bardziej nerwowymi pociągnięciami pędzla. Zrywa już definitywnie z akademizmem. Charakterystycznym motywem tego okresu jest niedokańczanie prac.

RQX8KA4LSE1F1
Berthe Morisot, „Eugène Manet na wyspie Wight”, 1875, Musée Marmottan , Paryż, Francja
Źródło: Wikiart.org, domena publiczna.

Ulubionym motywem Berthy są kobiety. Maluje je w codziennych intymnych czynnościach z pełną czułością i delikatnością, jak również w miejscach publicznych tj, teatr, bal, park, ogród.

R1G83MTETF5S5
Ilustracja przedstawia obraz pt. „Młoda kobieta pudrująca się” autorstwa Berthy Morisot. Obraz ukazuje piękną kobietę z długimi, brązowymi włosami, która siedzi przed lustrem i pudruje nos. Ubrana jest w długą, białą sukienkę. Dodatkowo na ilustracji umieszczono następujące informacje: 1). Obraz Młoda kobieta pudrująca się, to przepojony pięknem i kobiecą zmysłowością motyw intymności. Tło to sfera wibracji, w której różnorodność kolorów sprawia, iż przedmioty zatracają swe kontury.
Berthe Morisot, „Młoda kobieta pudrująca się”, 1877, Musée d’Orsay , Paryż, Francja
Źródło: Wikiart.org, domena publiczna.

W 1878 r. Morisot wydaje na świat córkę, która staje się głównym modelem i szczęściem malarki. W 1881 r. Bertha przeprowadza się z rodziną do uroczego domu z ogrodem nad Sekwaną w podparyskim Bougival. Powstaje seria obrazów przepojonych szczęściem i brakiem skrępowania w nakładaniu farby. Pociągnięcia pędzla są bardziej energiczne i szybsze, brak szczegółów. Obraz Lekcja w ogrodzie, 1886 jest wirem letniej przyrody. Farba nakładana jest w sposób gwałtowny – chłosta płótno pędzlami.

R125REKATGS3Q
Berthe Morisot, „Lekcja w ogrodzie”, 1886, zbiory prywatne
Źródło: Wikiart.org, domena publiczna.

Lekkość sposobu malowania przejawia się w obrazie Julie Manet i jej chart Laerte, 1893. Jest to czas, gdy malarka zapisuje swe uwagi dotyczące sztuki, podsumowuje swe przemyślenia. Ostatni etap twórczości to wyraźniejsze pociągnięcia pędzlem widoczne dobrze w obrazie Mała Marcelle, 1895.

RC97PUF3LZKND
Berthe Morisot, „Julie Manet i jej chart Laerte ", 1893, Musée Marmottan , Paryż, Francja
Źródło: Wikiart.org, domena publiczna.
R2RR3ZQF3JD5L
Berthe Morisot, „Mała Marcelle", 1895, MuséeMarmottan , Paryż, Francja
Źródło: Wikiart.org, domena publiczna.
bg‑orange

Podsumowanie

Impresjonizm, który narodził się we Francji w drugiej połowie XIX wieku, stworzył nową wizję malarstwa opartą na obserwacji światła, koloru i ulotności chwili. Choć twórców tego nurtu łączyło wspólne dążenie do uchwycenia wrażeń wzrokowych i odejścia od akademickich zasad, każdy z nich rozwijał własny, indywidualny język artystyczny. Twórczość Camille Pissarro, Alfred Sisley oraz Berthe Morisot ukazuje różnorodność dróg, którymi rozwijał się impresjonizm. Indywidualne ścieżki tych artystów pokazują, że impresjonizm nie był jednolitym stylem, lecz raczej wspólną ideą artystycznego poszukiwania. Każdy z twórców rozwijał ją w odmienny sposób, wzbogacając malarstwo o nowe rozwiązania formalne i tematyczne. Dzięki temu impresjonizm stał się jednym z najważniejszych punktów zwrotnych w historii sztuki nowoczesnej.