Przypomnij sobie biografię Stanisławskiego do momentu wyjazdu do Francji. 

Wybierz te tytuły, które kojarzą się z Ukrainą, bo m.in. z tego regionu pochodzą dzieła Stanisławskiego znajdujące się w zbiorach Muzeum Narodowego w Warszawie. 

Zastanów się, które style wiążą się z pejzażem, światłem, krótkimi pociągnięciami pędzla i studium natury w plenerze. Pomyśl też, które techniki Stanisławski stosował, a które są mu obce.

Skup się na tym, co widać: złote kopuły, białe elewacje, układ wież. To typowa architektura cerkiewna. Pomyśl, w jakim mieście Stanisławski często malował takie obiekty.

Zwróć uwagę na to, jak Stanisławski traktuje światło, kolor, atmosferę i szybkie pociągnięcia pędzla. Impresjonizm nie polega tylko na temacie, ale na sposobie malowania. Impresjonizm nie polega tylko na temacie, ale na sposobie malowania: rozjaśniona paleta, migotanie światła, szkicowość, uchwycenie chwilowego wrażenia.

Stanisławski koncentruje się na uchwyceniu chwili , wrażenia światła. Zarówno w Placu św. Marka w Wenecji, jak i w Plantach krakowskich operuje rozjaśnioną, wibrującą paletą barw, budując kompozycję za pomocą krótkich, swobodnych pociągnięć pędzla. W obu pracach kluczową rolę odgrywa światło, które modeluje przestrzeń i tworzy kontrasty między partiami oświetlonymi a zacienionymi. Stanisławski rezygnuje z precyzyjnego rysunku na rzecz atmosfery, nastroju i gry barw, co jest charakterystyczne dla impresjonistycznego sposobu widzenia. Dzięki temu jego pejzaże mają charakter impresji, czyli zapisu ulotnego momentu, zgodnego z założeniami impresjonizmu.

Skup się na tym, co widać w obu pracach: drzewa o ekspresyjnych, powyginanych konarach, mroczny, nastrojowy klimat, gra światła, silne podkreślenie natury jako głównego tematu. Zastanów się, jak obaj artyści budują atmosferę i jakie elementy pejzażu są dla nich najważniejsze.

Oba dzieła łączy przede wszystkim nastrojowy, nieco tajemniczy charakter oraz silne skupienie na naturze. Zarówno Stanisławski, jak i Ruszczyc przedstawiają fragment sadu z dominującymi, ekspresyjnie ukazanymi drzewami o powyginanych konarach. W obu obrazach ważną rolę odgrywa światło budujące atmosferę niepokoju i skupienia. Artyści rezygnują z drobiazgowego realizmu na rzecz podkreślenia nastroju i emocjonalnego odbioru pejzażu. W obu pracach sad staje się przestrzenią symboliczną, pełną ciszy, mroku i tajemnicy. Łączy je także podobny sposób budowania kompozycji poprzez rytm wijących się gałęzi drzew, głębię oraz kontrast ciemnej pory i rozświetlonych elementów.

Zwróć uwagę na różnice między wcześniejszymi obrazami inspirowanymi impresjonizmem a późniejszymi dziełami symbolicznymi. Uwzględnij rolę światła, koloru, uproszczenia form oraz motywów natury.

Schemat odpowiedzi:

Teza: Jan Stanisławski początkowo wykorzystywał pejzaż przede wszystkim do obserwacji natury i uchwycenia jej zmienności, natomiast w późniejszej twórczości nadawał elementom krajobrazu znaczenia symboliczne i emocjonalne.

• w Bodiakach pod słońce Stanisławski koncentruje się na obserwacji natury i efektach światła – tytułowe rośliny są ukazane pod światło, a drobne plamki koloru oddają wrażenie świetlne; 

• w Ulach na Ukrainie wykorzystuje efekty luministyczne, ciepłą kolorystykę i swobodne plamy, aby oddać atmosferę późnego, upalnego lata; 

• w późniejszych obrazach natura zaczyna mieć również znaczenie symboliczne; w Pustawarni na Ukrainie samotny słonecznik symbolizuje słabość i bezradność, a  pochylone topole – uległość; w Topolach nad wodą woda, topole i wiatr współtworzą symbolikę przemijania, nieskończoności i wieczności.

Wniosek: Stanisławski stopniowo przekształcał pejzaż z zapisu obserwowanej natury w środek wyrażania nastroju, emocji i treści symbolicznych. Dzięki temu przedstawiony krajobraz mógł stać się malarskim odpowiednikiem „pejzażu wewnętrznego”.

Odwołaj się do konkretnych dzieł, np. Bodiaków pod słońce, Topoli nad wodą i Zmroku. Zwróć uwagę na kolor, światło, linię, kompozycję i sposób przedstawienia natury.

Schemat odpowiedzi:

Teza:
Jan Stanisławski buduje nastrój pejzaży za pomocą odpowiednio dobranej kolorystyki, światła, kompozycji oraz ekspresyjnego kształtowania elementów natury.

Argumenty i przykłady:

• Bodiaki pod słońce - żywa, nasycona kolorystyka i światło  tworzą atmosferę lata; drobne plamki koloru i delikatne pociągnięcia pędzla pozwalają uchwycić ulotne wrażenie;

• Topole nad wodą - fioletowe i niebieskie barwy, odbicie wody i światło zachodzącego słońca budują nostalgiczny nastrój;

• Topole nad wodą - pochylone, wygięte przez wiatr drzewa nadają kompozycji ekspresyjny charakter;

• Zmrok - ciemnoniebieskie barwy, szarości i zgniłe zielenie  tworzą niemal monochromatyczną kompozycję;

• Zmrok - powyginane drzewa wzmacniają ekspresję i budują nastrój grozy, mroku i tajemnicy (tworzenie dramaturgii).

Wniosek: Stanisławski nie buduje nastroju wyłącznie poprzez temat obrazu. Osiąga go przede wszystkim dzięki świadomemu wykorzystaniu środków plastycznych, które pozwalają przekształcić obserwowany krajobraz w wyraz określonych emocji i stanów psychicznych.

Możesz wykorzystać jako przykłady Bodiaki pod słońce lub Ule na Ukrainie oraz Pustawarnię na Ukrainie, Topole nad wodą i Zmrok.

Schemat odpowiedzi:

Teza:
W twórczości Stanisławskiego następuje przejście od impresjonistycznej obserwacji światła, atmosfery i ulotnej chwili do symbolicznego traktowania pejzażu jako nośnika nastroju, emocji i znaczeń.

Argumenty i przykłady:

• Bodiaki pod słońce – impresjonistyczna obserwacja światła; rośliny ukazane są pod światło, a plamki koloru pozwalają uchwycić wrażenie świetlne; 

• Ule na Ukrainie – światło, swobodne plamy barwne i efekty luministyczne służą oddaniu atmosfery późnego, upalnego lata; 

• Pustawarnia na Ukrainie – natura zostaje podporządkowana wyrażaniu nastroju i symbolice; samotny słonecznik oznacza słabość i bezradność, a pochylone topole – uległość; 

• Topole nad wodą – pejzaż staje się „pejzażem wewnętrznym”; elementy natury wyrażają przemijanie i stan duszy; 

• Zmrok – ciemna kolorystyka i powyginane drzewa budują grozę, mrok i tajemnicę, a więc natura staje się środkiem ekspresji emocjonalnej.

Wniosek:
Funkcja pejzażu w twórczości Stanisławskiego wyraźnie się zmienia: od rejestrowania wrażeń zmysłowych i zjawisk atmosferycznych do symbolicznego wyrażania przeżyć wewnętrznych.