École de Paris - artystyczne spotkanie wielu narodowców w Paryżu
Tadeusz Makowski, Kapela dziecięca, 1922, Muzeum Narodowe w Warszawie
Źródło: Vert, dostępny w internecie: cyfrowe.mnw.art.pl, Wikimedia.org, domena publiczna.
Pod lupą nowej wiedzy
École de Paris – cechy szkoły malarskiej
Mianem École de Paris - szkoły paryskiej zwykło się określać malarzy obcokrajowców, którzy w latach około 1905‑1930 osiedli i tworzyli w Paryżu.
École de Paris [czytaj: ekol de pari], czyli Szkoła Paryska, to powstała już przed 1900 rokiem roku i działająca z przerwami do okresu powojennego, szkoła utworzona przez grupę artystów, reprezentujących różne tendencje artystyczne, którzy działali w Paryżu, a przybyli tu z różnych środowisk, głównie z Europy Środkowo‑Wschodniej. École de Paris [czytaj: ekol de pari] nie jest kierunkiem, a odnosi się wyłącznie do twórczości emigrantów z terenów Polski i Rosji, zwłaszcza artystów pochodzenia żydowskiego, którzy przybyli do Paryża, aby rozwijać działalność twórczą. Ośrodkiem ich działania była dzielnica Montparnasse [czytaj: mąparnas] w Paryżu, a także Bretania. Ich twórczość ulegała wpływom różnych nurtów artystycznych, które w tym czasie rozwijały się w Europie Zachodniej. Dostrzec w nich można zwłaszcza wpływy kubizmu, ekspresjonizmu i inne. Z École de Paris [czytaj: ekol de pari] związani byli m.in.: Władysław Ślewiński, Tadeusz Makowski, Eugeniusz Żak, Mojżesz Kisling, Marc Chagall [czytaj: mark szagal], Amadeo Modigliani. [czytaj: amadeo modiliani]
Według przynależności do kierunków lub ugrupowań artystycznych. W sztuce XX wieku, z jej mnogością ,,-izmów”, niewielu jest artystów, którzy sami by nie zgłosili akcesu do któregoś z artystycznych kierunków lub też nie zostali w nie włączeni przez krytykę. Wyjątkiem jest tu właśnie Ecole de Paris. Tym wychodzącym wtedy z użycia terminem zaczęto już w początku lat dwudziestych nazywać paryskie środowisko artystów przybyłych spoza Francji. Sięgnięto po to określenie chyba właśnie dlatego, że dla twórców tych trudno było znaleźć inny wspólny mianownik poza miejscem zamieszkania, które sami wybrali. Nie tworzyli formalnego ugrupowania ani stowarzyszenia. Nie łączył ich żaden wspólny artystyczny program. Nie wystawiali wspólnie. Niektórych łączyła przyjaźń, innych stosunki koleżeńskie czy towarzyskie - ale nie były one artystyczną więzią. Obecnie tym pojęciem określa się głównie cudzoziemców, którzy w owych latach przybyli do Paryża z Europy Środkowo‑Wschodniej, często żydowskiego pochodzenia. Dla tych przybyszów z kresów Europy, z rosyjskich, polskich, białoruskich, żydowskich wsi i miast, w których mieszały się różne rasy, wiary, tradycje i kultury, zetknięcie się z artystyczną atmosferą Paryża okazało się impulsem wyzwalającym niezwykłe twórcze możliwości.
Szkoła paryska była różnorodna i bogata w indywidualności. Legenda Montparnasse'u na pierwsze miejsce wśród nich wysuwa postacie najbardziej dramatyczne, jak Włoch Amadeo Modigliani czy Bułgar Jules Pascin, lub bujne i malownicze, jak pochodzący z Krakowa Mojżesz Kisling czy Japończyk Foujita. Z Polski pochodzili także Ludwik Markus, znany pod artystycznym pseudonimem Louis Marcoussis, Mela Muter i Tadeusz Makowski Najwybitniejszymi artystami w tym środowisku byli jednak przede wszystkim malarze Marc Chagall i Chaim Soutine
Baśniowa twórczość Chagalla
Najbogatszą artystyczną osobowością wśród malarzy zaliczanych do EcoIe de Paris był Marc Chagall (1887‑1985), pochodzący z prostej żydowskiej rodziny z białoruskiego Witebska. Jeszcze jako Mosze Segał studiował w petersburskiej Akademii oraz u malarza Lwa Baksta, znanego głównie dzięki dekoracjom i kostiumom do Baletów Rosyjskich Sergiusza Diagilewa, robiących wówczas karierę w Paryżu.
W 1910 Chagall znalazł się w Paryżu, gdzie wszedł w artystyczno‑przyjacielski krąg awangardowych malarzy i poetów. Na jego malarstwo miał wpływ formujący się właśnie w tym środowisku kubizm. Już wówczas twórczość Chagalla kształtowała poetycka na wskroś wyobraźnia, nasycona wspomnieniami dzieciństwa i młodości, wyniesionymi z żydowskich wiosek i miasteczek, ich tradycji, obyczajów, folkloru.
Lata wojny i pierwsze, dla rosyjskiej awangardy lata porewolucyjne Chagall spędził w Rosji. Zaangażowany był w działalność organizacyjną i założył szkołę artystyczną w rodzinnym Witebsku.
W 1922 roku osiadł na stałe we Francji. Pozostając przez całe długie życie wierny swemu pochodzeniu, wybrał Paryż, gdyż jak pisał: W Paryżu nie odwiedzałem Akademii Sztuk Pięknych ani profesorów. Samo to miasto było mi krok po kroku nauczycielem we wszystkim. (...) Otaczało je coś z owej nadzwyczajnej atmosfery oświeconej wolności której nigdzie indziej nie znalazłem*. Chagall stosunkowo szybko zyskał uznanie dla swej sztuki. Stapiając osobistą wizję z inspiracjami czerpanymi z różnych kierunków sztuki nowoczesnej, stworzył własny, dziś dla każdego rozpoznawalny styl, jakby utkany z marzeń i wspomnień, pełen liryzmu i czułości.*
Chagall stosunkowo szybko zyskał uznanie dla swej sztuki. Stapiając osobistą wizję z inspiracjami czerpanymi z różnych kierunków sztuki nowoczesnej, stworzył własny, dziś dla każdego rozpoznawalny styl, jakby utkany z marzeń i wspomnień, pełen liryzmu i czułości. Jego obrazy przesycone są, tak podobającą się w Paryżu, słowiańsko‑żydowską melancholią.
W baśniowo‑sennych pejzażach białoruskich wiosek, wśród rozchwianych, drewnianych zabudowań polatują krowy i kozy, krążą uskrzydlone ryby, szybują zegary i menory, skrzypkowie grają na dachach, a objęci kochankowie toną w kiściach bzów. Urzekająca jest malarska uroda tych wyobrażeń. Głęboko zrośnięta z żydowską tradycją twórczość Chagalla nabrała dramatycznego tonu w latach nazizmu, gdy malarz - choć sam bezpieczny - stał się świadkiem zagłady tego świata, z którego wyrósł i którego obraz zatrzymał i opromienił swoją sztuką. Po II wojnie niemłody już, ale niezwykle żywotny artysta tworzył w różnych technikach i skalach: uprawiał grafikę i ceramikę, projektował gobeliny i witraże, robił ilustracje.
Zmarł w 1985 roku jako niemal stuletni nestor malarstwa nowoczesnego. Od dawna cieszył się uznaniem i szeroką popularnością. Obsypywany najbardziej prestiżowymi zamówieniami zaprojektował witraże do gotyckiej katedry w Reims i namalował plafon w dziewiętnastowiecznej Operze. paryskiej. Jego dzieła zdobią synagogę i parlament w Jerozolimie, siedzibę Organizacji Narodów Zjednoczonych i Lincoln Center w Nowym Jorku. Odszedł w pełni sławy, powszechnie uważany za jednego z największych malarzy tego stulecia.
RMI5rMpDro4z21
Ilustracja interaktywna przedstawia obraz Marca Chagalla pt. „Białe Ukrzyżowanie”. Na ilustracji umieszczono siedem aktywnych punktów zawierających dodatkowe informacje:
Punkt 1: W Art Institute w Chicago znajduje się bardzo szczególna scena Ukrzyżowania. Namalował ją człowiek niewierzący, a jednak jest to Ukrzyżowanie bardzo przekonywujące. Białe Ukrzyżowanie zostało namalowane w 1938 roku przez Marka Chagalla.
Obraz przedstawia scenę ukrzyżowania. W obrazie dominują biele i szarości z pojedynczymi plamami żółci, czerwieni, zieleni i błękitu. W centralnym miejscu Chagall umieścił postać mężczyzny przybitego do krzyża, a wokół niej pozostałe elementy kompozycji.
Punkt 2: Na pierwszym planie widać ukrzyżowanego Chrystusa, owiniętego w żydowski szal modlitewny - wskazując w ten sposób, że Chrystus również był Żydem. Pod krzyżem została umieszczona menora – jeden z symboli judaizmu, obok krzyża zaś przedstawiona została drabina Jakubowa.
Punkt 3: Z lewej strony obrazu autor umieścił aluzję do wydarzeń jakie rozgrywały się w Niemczech w latach 30. XX wieku – tj. pogromy Żydów, płonące miasta żydowskie i zniszczone domy.
Punkt 4: Również po tej stronie obrazu widnieje przedstawienie łodzi z uciekającymi na niej Żydami, co może być aluzją do ucieczek przed narodowym socjalizmem poprzez podróże morskie do Stanów Zjednoczonych w latach 30. XX w. Może także przypominać historię niemieckiego statku pasażerskiego, który wypłynął w 1938 roku z Niemiec do USA wywożąc setki Żydów. Policja w USA nie pozwoliła mu jednak na wpłynięcie do portu oświadczając, że władze amerykańskie nie przyjmą już więcej żadnych emigrantów. Z tego powodu statek musiał zawrócić do Niemiec, a na jego pasażerów czekała zagłada. Chagall namalował na statku grupę ludzi, którzy spoglądają przed siebie pełni zwątpienia i rozpaczy. Wyciągają ręce w kierunku krzyża, który staje się symbolem ich przeznaczenia.
Punkt 5: W górnym lewym rogu Chagall namalował maszerujących rewolucjonistów, a u góry unoszące się dusze zmarłych. Na dole obrazu autor ponownie przedstawił uciekających Żydów – jeden z nich trzyma w rękach Torę, którą pragnie ochronić.
Punkt 6: W górnym prawym rogu namalowana została płonąca synagoga, zaś w dolnym prawym rogu – obok jednego z uciekających Żydów – widać płonącą Torę. Ozdobny tympanon z wyrzeźbionymi na nim lwami i kamiennymi tablicami zaraz spadnie na ziemię. Chanukowy świecznik i żyrandol leżą już zdeptane w śnieżnym błocie, wyrzucone tak jak i księgi modlitewne.
Punkt 7: Ukrzyżowanie wpisane w bardzo konkretny kontekst – swoich czasów i wpisanych w te czasy dramatów. To jeden z nielicznych obrazów Chagalla, gdzie malarz rezygnuje z fantazyjnego przedstawiania świata, z bardziej barwnych niż rzeczywistych obrazów Witebska. Rezygnuje z kolorów, wpisując obraz w paletę bieli i czerni. Ale maluje przekonująco mieszcząc przekaz religii, której nie wyznaje, maluje oddając tragedie, które już znał z pobytu w Rosji Radzieckiej, ale także maluje przewidując czasy upokorzeń i bólu, które dopiero mają nadejść. Z wygnanymi matkami tulącymi płaczące dzieci. Ze spalonymi synagogami. Z ucieczką, strachem i bólem. Z rozkruszoną tradycją, odrzuconą historią, poniżonym człowiekiem.
Czyli wszystkim tym, co potencjalnie mieści się w ludzkiej egzystencji. Z tym co Chagall częściowo znał, a częściowo przewidywał.
Ilustracja interaktywna przedstawia obraz Marca Chagalla pt. „Białe Ukrzyżowanie”. Na ilustracji umieszczono siedem aktywnych punktów zawierających dodatkowe informacje:
Punkt 1: W Art Institute w Chicago znajduje się bardzo szczególna scena Ukrzyżowania. Namalował ją człowiek niewierzący, a jednak jest to Ukrzyżowanie bardzo przekonywujące. Białe Ukrzyżowanie zostało namalowane w 1938 roku przez Marka Chagalla.
Obraz przedstawia scenę ukrzyżowania. W obrazie dominują biele i szarości z pojedynczymi plamami żółci, czerwieni, zieleni i błękitu. W centralnym miejscu Chagall umieścił postać mężczyzny przybitego do krzyża, a wokół niej pozostałe elementy kompozycji.
Punkt 2: Na pierwszym planie widać ukrzyżowanego Chrystusa, owiniętego w żydowski szal modlitewny - wskazując w ten sposób, że Chrystus również był Żydem. Pod krzyżem została umieszczona menora – jeden z symboli judaizmu, obok krzyża zaś przedstawiona została drabina Jakubowa.
Punkt 3: Z lewej strony obrazu autor umieścił aluzję do wydarzeń jakie rozgrywały się w Niemczech w latach 30. XX wieku – tj. pogromy Żydów, płonące miasta żydowskie i zniszczone domy.
Punkt 4: Również po tej stronie obrazu widnieje przedstawienie łodzi z uciekającymi na niej Żydami, co może być aluzją do ucieczek przed narodowym socjalizmem poprzez podróże morskie do Stanów Zjednoczonych w latach 30. XX w. Może także przypominać historię niemieckiego statku pasażerskiego, który wypłynął w 1938 roku z Niemiec do USA wywożąc setki Żydów. Policja w USA nie pozwoliła mu jednak na wpłynięcie do portu oświadczając, że władze amerykańskie nie przyjmą już więcej żadnych emigrantów. Z tego powodu statek musiał zawrócić do Niemiec, a na jego pasażerów czekała zagłada. Chagall namalował na statku grupę ludzi, którzy spoglądają przed siebie pełni zwątpienia i rozpaczy. Wyciągają ręce w kierunku krzyża, który staje się symbolem ich przeznaczenia.
Punkt 5: W górnym lewym rogu Chagall namalował maszerujących rewolucjonistów, a u góry unoszące się dusze zmarłych. Na dole obrazu autor ponownie przedstawił uciekających Żydów – jeden z nich trzyma w rękach Torę, którą pragnie ochronić.
Punkt 6: W górnym prawym rogu namalowana została płonąca synagoga, zaś w dolnym prawym rogu – obok jednego z uciekających Żydów – widać płonącą Torę. Ozdobny tympanon z wyrzeźbionymi na nim lwami i kamiennymi tablicami zaraz spadnie na ziemię. Chanukowy świecznik i żyrandol leżą już zdeptane w śnieżnym błocie, wyrzucone tak jak i księgi modlitewne.
Punkt 7: Ukrzyżowanie wpisane w bardzo konkretny kontekst – swoich czasów i wpisanych w te czasy dramatów. To jeden z nielicznych obrazów Chagalla, gdzie malarz rezygnuje z fantazyjnego przedstawiania świata, z bardziej barwnych niż rzeczywistych obrazów Witebska. Rezygnuje z kolorów, wpisując obraz w paletę bieli i czerni. Ale maluje przekonująco mieszcząc przekaz religii, której nie wyznaje, maluje oddając tragedie, które już znał z pobytu w Rosji Radzieckiej, ale także maluje przewidując czasy upokorzeń i bólu, które dopiero mają nadejść. Z wygnanymi matkami tulącymi płaczące dzieci. Ze spalonymi synagogami. Z ucieczką, strachem i bólem. Z rozkruszoną tradycją, odrzuconą historią, poniżonym człowiekiem.
Czyli wszystkim tym, co potencjalnie mieści się w ludzkiej egzystencji. Z tym co Chagall częściowo znał, a częściowo przewidywał.
Marc Chagall, „Białe Ukrzyżowanie”, 1938, Chicago Art Institute, Chicago, Stany Zjednoczone Ameryki, pinimg.com, CC BY 3.0.
RoGJipZCt0rF91
Ilustracja interaktywna przedstawia obraz Marca Chagalla pt. „Do mojego narzeczonego”. W centralnej części ilustracji przedstawiona jest siedząca postać z głową krowy, podpiera ją lewą ręka. Z ramion tej postaci zwisają nagie nogi innej postaci. Po lewej stronie widać kobiecą głowę zwisająca w dół. Dominuje czerwony kolor ubioru postaci z głową krowy. Na ilustracji umieszczony jest aktywny punkt zawierający dodatkowe informacje:
Punkt 1: Gwasz, akwarela, farba metaliczna, węgiel drzewny i tusz na papierze, namalowany na tekturze
Ilustracja interaktywna przedstawia obraz Marca Chagalla pt. „Do mojego narzeczonego”. W centralnej części ilustracji przedstawiona jest siedząca postać z głową krowy, podpiera ją lewą ręka. Z ramion tej postaci zwisają nagie nogi innej postaci. Po lewej stronie widać kobiecą głowę zwisająca w dół. Dominuje czerwony kolor ubioru postaci z głową krowy. Na ilustracji umieszczony jest aktywny punkt zawierający dodatkowe informacje:
Punkt 1: Gwasz, akwarela, farba metaliczna, węgiel drzewny i tusz na papierze, namalowany na tekturze
Marc Chagall, „Do mojego narzeczonego”, 1911, Philadelphia Museum of Art, Filadelfia, Stany Zjednoczone Ameryki, wikimedia.org, domena publiczna.
RVLthlcxzvQnV1
Ilustracja interaktywna przedstawia obraz Marca Chagalla pt. „Ja i wieś”. Na pierwszym planie, po prawej stronie widoczna jest zielona twarz ustawiona do widza profilem, po lewej stronie widoczna jest głowa kozy tez ustawiona profilem. Na tle głowy kozy namalowana jest kobieta dojąca kozę. W tle widoczne są kolorowe domy oraz kobieta w białej bluzce i fioletowej długiej spódnicy, przedstawiona jest głową w dół. Obok kobiety namalowany jest mężczyzna z kosą na ramieniu. Na ilustracji umieszczony jest aktywny punkt zawierający dodatkowe informacje: Olej na płótnie.
Punkt 1: Olej na płótnie
Ilustracja interaktywna przedstawia obraz Marca Chagalla pt. „Ja i wieś”. Na pierwszym planie, po prawej stronie widoczna jest zielona twarz ustawiona do widza profilem, po lewej stronie widoczna jest głowa kozy tez ustawiona profilem. Na tle głowy kozy namalowana jest kobieta dojąca kozę. W tle widoczne są kolorowe domy oraz kobieta w białej bluzce i fioletowej długiej spódnicy, przedstawiona jest głową w dół. Obok kobiety namalowany jest mężczyzna z kosą na ramieniu. Na ilustracji umieszczony jest aktywny punkt zawierający dodatkowe informacje: Olej na płótnie.
Punkt 1: Olej na płótnie
Marc Chagall, „Ja i wieś”, 1911, Museum of Modern Art., Nowy Jork, Stany Zjednoczone Ameryki, pinimg.com, CC BY 3.0.
Slajd 1 z 6
RjWi4W0FaCsvF1
Ilustracja przedstawia obraz Marca Chagalla pt. „Trzy i pół godziny”. Na obrazie znajduje się sylwetka mężczyzny. Jego głowa jest odwrócona do góry. Mężczyzna siedzi przy stole w ręce trzyma filiżankę.
Marc Chagall, „Trzy i pół godziny”, 1911, Philadelphia Museum of Art., Filadelfia, Stany Zjednoczone Ameryki, phoenixvillechamber.org, CC BY 3.0.
R1cwgM9kXpeJZ1
Ilustracja przedstawia obraz Marca Chagalla pt .; „Hołd dla Apollinaire'a”. Na obrazie przedstawiającym postać, która ma dwie nogi, dwie ręce, a od popiersi jest rozdzielona na dwie części, czyli posiada dwie głowy. Na obrazie dominuje kolor czerwony w tle.
Marc Chagall, „Hołd dla Apollinaire'a”, 1911-1912, kolekcja prywatna, wikimedia.org, domena publiczna.
R1MqiK7XbWt4k1
Ilustracja przedstawia obraz Marca Chagalla pt. „Paryż przez okno”. Na obrazie znajduje się krajobraz Paryża z okna. Widoczne są budynki oraz Wieża Eiffla. Na oknie siedzi kot oraz widoczna jest głowa postaci, po obu jej stronach są twarze mężczyzny.
Marc Chagall, „Paryż przez okno”, 1913, Museum of Modern Art., Nowy Jork, Stany Zjednoczone Ameryki, wikimedia.org, domena publiczna.
RfoklxwMpL5da1
Ilustracja przedstawia obraz Marca Chagalla pt. „Kobieta w ciąży (Macierzyństwo)”. Na obrazie znajduje się kobieta w długiej sukni jest ona w ciąży wskazuje na brzuch ciążowy palcem. Wnętrze brzucha jest otwarte i widoczna jest w nim postać w zielonych spodniach. W oddali znajduje się biały, skaczący koziołek.
Marc Chagall, „Kobieta w ciąży (Macierzyństwo)”, 1913, Stedelijk Museum, Amsterdam, Holandia, wikimedia.org, domena publiczna.
RqWaN8XKc4bll1
Ilustracja przedstawia obraz Marca Chagalla pt. „Bramy cmentarza”. Na obrazie widoczna jest otwarta brama do cmentarza. Krajobraz nocą.
Marc Chagall, „Bramy cmentarza”, 1917, Musée d'Art et d'Histoire du Judaïsme, Paryż, Francja, wikimedia.org, CC BY 4.0.
Rerz23yPoEQu21
Ilustracja przedstawia obraz Marca Chagalla pt. „Skrzypek”. Obraz ukazuje mężczyznę z zieloną twarzą i kapeluszem, który gra na skrzypcach porą nocną.
Marc Chagall, „Skrzypek”, 1912, kolekcja prywatna, wikimedia.org, domena publiczna.
RCIFHoPbD173U
Ilustracja interaktywna przedstawia obraz Marca Chagalla „Upadek Ikara". Ukazuje upadającego Ikara, którego ciało i skrzydło płonie, nagrzane od promieni słonecznych. Pod Ikarem znajduje się wieś z licznymi gapiami i czerwoną drogą pośrodku. Ludzie nie przejmują się upadkiem, raczej widzą w tym sensacje i śledzą tragedię bohatera. Niebo po prawej stronie jest żółte, rozświetlone przez płomienie. Na ilustracji umieszczony jest interaktywny punkt z informacją:
Punkt 1: „Upadek Ikara” to jeden z najbardziej cenionych i znanych obrazów Marca Chagalla. „Upadek Ikara” stanowi wyraz inspiracji mitologią grecką, albowiem malarz wielokrotnie podróżował do niegdysiejszej Hellady. Marc Chagall skupił się na przedstawieniu wybranego momentu z mitu o Dedalu i Ikarze, a także na ukazaniu niczym nieskrępowanego tworu wyobraźni, będącego resztą scenerii.
Ilustracja interaktywna przedstawia obraz Marca Chagalla „Upadek Ikara". Ukazuje upadającego Ikara, którego ciało i skrzydło płonie, nagrzane od promieni słonecznych. Pod Ikarem znajduje się wieś z licznymi gapiami i czerwoną drogą pośrodku. Ludzie nie przejmują się upadkiem, raczej widzą w tym sensacje i śledzą tragedię bohatera. Niebo po prawej stronie jest żółte, rozświetlone przez płomienie. Na ilustracji umieszczony jest interaktywny punkt z informacją:
Punkt 1: „Upadek Ikara” to jeden z najbardziej cenionych i znanych obrazów Marca Chagalla. „Upadek Ikara” stanowi wyraz inspiracji mitologią grecką, albowiem malarz wielokrotnie podróżował do niegdysiejszej Hellady. Marc Chagall skupił się na przedstawieniu wybranego momentu z mitu o Dedalu i Ikarze, a także na ukazaniu niczym nieskrępowanego tworu wyobraźni, będącego resztą scenerii.
Marc Chagall, Upadek Ikara. 1975, www.varvara.wordpress.com , domena publiczna
Modigliani - portrecista i artysta przeklęty
Amadeo Modigliani (1884‑1920) po zakończeniu studiów malarskich w Wenecji (Włochy) przeprowadził się w 1907 roku do Paryża. Ucieleśniał wszystkie cechy „artysty przeklętego” – utalentowany, piękny, kochany przez kobiety, niszczony przez alkohol, narkotyki, gruźlicę.
Opiekunem i marszandem Modiglianiego był Leopold Zborowski, dla którego wykonał większość obrazów w ostatnich latach życia.
Pośmiertna kariera malarstwa Modiglianiego była szybka, ale przyczynił się do tego i tragiczny los artysty, i charakter jego sztuki. Malarz stopił w niej wpływy włoskiego Quattrocenta i manieryzmu z nowoczesnymi inspiracjami, czerpanymi głównie z modnej wśród kubistów rzeźby murzyńskiej; sam Modigliani również rzeźbił. Malował przede wszystkim akty i portrety. Ciała jego nagich modelek nie ulegały jednak ostrej, kubistycznej czy „murzyńskiej” deformacji. Ujęte w płytkiej przestrzeni postacie o długich, wygiętych szyjach i migdałowych oczach bez źrenic tchną melancholią i wdziękiem, który przesądził chyba o wielkiej, do dziś żywej popularności tych wizerunków, wciąż chętnie kupowanych w postaci reprodukcji.
R1IX2NLzqXCvJ1
lustracja interaktywna przedstawia obraz Amadeo Modigliania pt. „Portret Jacques'a Lipchitza i jego żony Berthe Lipchitz”. Na ilustracji umieszczone sa cztery aktywne punkty zawierające dodatkowe informacje:
Punkt 1: Portret Jacques’a Lipchitza i jego żony Berthe Lipchitz namalowany został w 1916 r. w Paryżu Amedeo Modiglianiego. Obraz wykonany jest w technice olejnej na płótnie o wymiarach 81,3 x 54,3 cm. Znajduje się dziś w Art Institute of Chicago.
Punkt 2: Dzieło przedstawia przyjaciela artysty rzeźbiarza Jacques’a Lipchitza, stojącego za siedzącą na pierwszym planie żoną Berthe.
Pozujący na tle abstrakcyjnego, architektonicznego wnętrza Lipchitz jest elegancko ubrany, stoi swobodnie, z ręką na ramieniu żony. Ich przypominające maski twarze wyrażają różne stany psychiczne; delikatna zmysłowość Berthe, jej duże oczy i usta i pełna wdzięku szyja mogą być postrzegane jako uderzający kontrast w stosunku do pewnego siebie Lipchitza, jego małych oczu i ust i satyrycznie wykrzywionego nosa.
Punkt 3: Modigliani i Lipchitz przenieśli się w młodym wieku do Francji. Obaj mieli żydowskie korzenie. Stali się bliskimi przyjaciółmi, którzy bywali w tych samych kręgach artystycznych Paryża. Oprócz cech wspólnych dzieliły ich też różnice: Lipchitz był przykładem artystycznej pracowitości, podczas gdy Modigliani – stereotypowym artystą przeklętym Przed namalowaniem portretu Lipchitzów Modigliani wykonał serię wstępnych szkiców, z których zachowało się pięć.
Punkt 4: Charakterystyczne cechy dzieł Modiglianiego, widoczną są także w tym podwójnym portrecie, są to m.in.: wydłużająca deformacja postaci, znaczne uproszczenie formy w kierunku stylizacji, cienki i ciemny kontur, długie szyje i migdałowe oczy - bez źrenic, które tchną melancholią i wdziękiem.
lustracja interaktywna przedstawia obraz Amadeo Modigliania pt. „Portret Jacques'a Lipchitza i jego żony Berthe Lipchitz”. Na ilustracji umieszczone sa cztery aktywne punkty zawierające dodatkowe informacje:
Punkt 1: Portret Jacques’a Lipchitza i jego żony Berthe Lipchitz namalowany został w 1916 r. w Paryżu Amedeo Modiglianiego. Obraz wykonany jest w technice olejnej na płótnie o wymiarach 81,3 x 54,3 cm. Znajduje się dziś w Art Institute of Chicago.
Punkt 2: Dzieło przedstawia przyjaciela artysty rzeźbiarza Jacques’a Lipchitza, stojącego za siedzącą na pierwszym planie żoną Berthe.
Pozujący na tle abstrakcyjnego, architektonicznego wnętrza Lipchitz jest elegancko ubrany, stoi swobodnie, z ręką na ramieniu żony. Ich przypominające maski twarze wyrażają różne stany psychiczne; delikatna zmysłowość Berthe, jej duże oczy i usta i pełna wdzięku szyja mogą być postrzegane jako uderzający kontrast w stosunku do pewnego siebie Lipchitza, jego małych oczu i ust i satyrycznie wykrzywionego nosa.
Punkt 3: Modigliani i Lipchitz przenieśli się w młodym wieku do Francji. Obaj mieli żydowskie korzenie. Stali się bliskimi przyjaciółmi, którzy bywali w tych samych kręgach artystycznych Paryża. Oprócz cech wspólnych dzieliły ich też różnice: Lipchitz był przykładem artystycznej pracowitości, podczas gdy Modigliani – stereotypowym artystą przeklętym Przed namalowaniem portretu Lipchitzów Modigliani wykonał serię wstępnych szkiców, z których zachowało się pięć.
Punkt 4: Charakterystyczne cechy dzieł Modiglianiego, widoczną są także w tym podwójnym portrecie, są to m.in.: wydłużająca deformacja postaci, znaczne uproszczenie formy w kierunku stylizacji, cienki i ciemny kontur, długie szyje i migdałowe oczy - bez źrenic, które tchną melancholią i wdziękiem.
Amadeo Modigliani, „Portret Jacques’a Lipchitza i jego żony Berthe Lipchitz”, 1916, Art Institute of Chicago, Chicago, Stany Zjednoczone Ameryki, wikimedia.org, domena publiczna.
RcvYYT8HSmpv01
Ilustracja interaktywna przedstawia obraz Amadeo Modigliania pt. „Autoportret”. Na obrazie widać młodego mężczyznę siedzącego na krześle. Ma krótkie, ciemne włosy oraz zamknięte oczy. Ubrany jest w czerwoną marynarkę i szare spodnie. Na ilustracji znajduje się aktywny punkt zawierający dodatkowe informacje:
Punkt 1: Olej na płótnie
Ilustracja interaktywna przedstawia obraz Amadeo Modigliania pt. „Autoportret”. Na obrazie widać młodego mężczyznę siedzącego na krześle. Ma krótkie, ciemne włosy oraz zamknięte oczy. Ubrany jest w czerwoną marynarkę i szare spodnie. Na ilustracji znajduje się aktywny punkt zawierający dodatkowe informacje:
Punkt 1: Olej na płótnie
Amedeo Modigliani, „Autoportret”, 1919, Museu de Arte Contemporânea da Universidade de São Paulo, São Paulo, Brazylia, wikimedia.org, domena publiczna.
Tadeusz Makowski - polski przedstawiciel École de Paris
Jednym z najwybitniejszych malarzy zamieszkujących na stałe w Paryżu był Tadeusz Makowski (1882‑1932). Był autorem interesującego Pamiętnika, świadczącego o tym, że znał dobrze sztukę paryską i podtrzymywał wiele znajomości zarówno wśród artystów polskich, jak francuskich.
Kształcił się pod kierunkiem Mehoffera i Stanisławskiego w krakowskiej Akademii Sztuki w związku z czym około r. 1905 malował w duchu tego drugiego liczne krajobrazy, np. Słoneczniki i Kwitnące drzewa.
R1E0EG0HgG1x01
Ilustracja przedstawia obraz pt. „Słoneczniki” autorstwa Tadeusza Makowskiego. Obraz ukazuje trzy kwiaty słonecznika rosnące na polanie. W oddali widoczny jest krajobraz miasta.
Tadeusz Makowski, „Słoneczniki”, 1907 r., Muzeum Narodowe, Poznań, Polska, pinakoteka.zascianek.pl, CC BY 3.0.
W r. 1908 wybrał się do Paryża, gdzie pozostał na stałe. Z impresjonizmem zerwał w latach 1912‑1913, podobnie jak inni uczniowie Mehoffera, Mierzejewski, Wyrwiński, Kamiński, a także Żak i Witkowski. Zaczął wówczas cenić Braque'a i Picassa, ale krytykował jego collages - nie znosił metafizycznego pojmowania malarstwa. Chociaż około r. 1920 zarzucał także kubistom dekoracyjność, tworzył jeszcze cezanowsko‑kubistyczne pejzaże, całkowicie zresztą komunikatywne i nie pozbawione cech naiwnego realizmu, np. Widok mostu w Espaly z około r. 1920.
RDwscLwZ68lma1
Ilustracja przedstawia obraz pt. „Widok mostu w Espaly” autorstwa Tadeusza Makowskiego. Obraz ukazuje idących ludzi (pracowników, rolników)., wóz z sianem ciągnięty przez dwie krowy. Na drugim planie widzimy zabudowania miasta z czerwonymi skośnymi dachami.
Tadeusz Makowski, „Widok mostu w Espaly”, ok. 1920 r., Muzeum Narodowe, Warszawa, Polska, cyfrowe.mnw.art.pl, CC BY 3.0.
Lata wojny spędził w Bretanii, w sąsiedztwie Ślewińskiego, malując pod jego wpływem Kwiaty, Widoki wsi bretońskiej, utrzymane w żywym, pogodnym kolorycie, oraz Pejzaże morskie.
Slajd 1 z 2
RHNKG4tlcHJ5S1
Ilustracja przedstawia obraz pt. „Krajobraz z Bretanii” autorstwa Tadeusza Makowskiego. Obraz ukazuje skały zanurzone częściowo w wodzie, rozległą taflę wody i po prawej stronie fragment brzegu w żółtym kolorze.
Tadeusz Makowski, „Krajobraz z Bretanii”, 1914 r., własność prywatna, pinakoteka.zascianek.pl, CC BY 3.0.
RQl2yy5lcuEbQ1
Ilustracja przedstawia obraz pt. „Astry i cynie w glinianym dzbanku” autorstwa Tadeusza Makowskiego. Obraz ukazuje kolorowe kwiaty (astry, cynie) w glinianym dzbanie. Naczynie znajduje się na stole.
Tadeusz Makowski, „Astry i cynie w glinianym dzbanku”, 1917 r., Muzeum Narodowe, Warszawa, Polska, pinakoteka.zascianek.pl, CC BY 3.0.
Po wojnie nastąpił przełom w twórczości artysty, który zaczął portretować dzieci. Makowski traktował swoje modele w sposób niemal realistyczny, potem lekko stylizowany - formę określał miękkim i łagodnym konturem, stosował delikatny modelunek i nieco zgaszony koloryt.
RIX3BNEbi5HCh1
Ilustracja interaktywna przedstawia obraz pt. „Dziewczynka w białym kapeluszu” autorstwa Tadeusza Makowskiego. Na ilustracji znajdują się dwa aktywne punkty z dodatkowymi informacjami:
Punkt 1: Jest to klasyczny portret en face i przedstawia postać dziewczynki portretowanej na brązowym tle. Dziewczynka ubrana jest w białą sukienkę, orazz biały kapelusz z czarną wstążką.
Punkt 2: Makowski przy tworzeniu tego obrazu, nakładał farbę za pomocą delikatnych rychów. Kolory są położone równomiernie, z widocznymi w lewym rogu cieniami.
Ilustracja interaktywna przedstawia obraz pt. „Dziewczynka w białym kapeluszu” autorstwa Tadeusza Makowskiego. Na ilustracji znajdują się dwa aktywne punkty z dodatkowymi informacjami:
Punkt 1: Jest to klasyczny portret en face i przedstawia postać dziewczynki portretowanej na brązowym tle. Dziewczynka ubrana jest w białą sukienkę, orazz biały kapelusz z czarną wstążką.
Punkt 2: Makowski przy tworzeniu tego obrazu, nakładał farbę za pomocą delikatnych rychów. Kolory są położone równomiernie, z widocznymi w lewym rogu cieniami.
Tadeusz Makowski, „Dziewczynka w białym kapeluszu”, ok. 1923 r., Muzeum Narodowe, Warszawa, Polska, artyzm.com, CC BY 3.0.
R1PApnTnlzM5c1
Ilustracja przedstawia obraz pt. „Powrót ze zbiorów” autorstwa Tadeusza Makowskiego. Dzieło ukazuje dwoje dzieci. Jedno z nich to chłopiec w kapeluszu na głowie. Chłopiec w rękach trzyma bukiet polnych, kolorowych kwiatów. Drugą postacią jest dziewczynka. Ubrana w jasną sukienkę oraz kapelusz. Za nimi znajduje się domek jednorodzinny ze skośnym, czerwony dachem. Po lewej stronie widać budynek kościoła.
Tadeusz Makowski, „Powrót ze spaceru”, 1923 r., własność prywatna, pinakoteka.zascianek.pl, CC BY 3.0.
W tym czasie powstały urocze, szczerym liryzmem przepojone kompozycje o starannym, rytmicznym układzie, jak Kapela dziecięca z r. 1922 i Wiejskie dzieci (1924). Ustalił wówczas pewien kanon postaci dziecka o okrągłej twarzy, drobnych ustach i szeroko rozstawionych, nieco zdziwionych oczach, której atrybutem bywał najczęściej mały, zabawny kapelusik.
W r. 1923 namalował obrazy pt. Dziewczynka sięgająca po gniazdko na drzewie i Trzy dziewczynki przed klatką z ptaszkami.
RSJSa4pv908RN1
Ilustracja przedstawia obraz pt. „Dziewczynka sięgająca po gniazdko” autorstwa Tadeusza Makowskiego. Dzieło ukazuje młodą dziewczynę. Ubrana jest w kraciasty płaszcz. Na głowie na chustę. Dziewczyna stoi przed drzewem i lewą ręką sięga do umieszczonego na drzewie gniazda, w którym siedzi ptak na złożonych w nim jajkach. Drugi ptak siedzi na gałęzi skierowany w stronę gniazda.
Tadeusz Makowski, „Dziewczynka sięgająca po gniazdko”, 1923 r., Muzeum Narodowe, Warszawa, Polska, pinakoteka.zascianek.pl, CC BY 3.0.
Kapela dziecięca to jeden z najwybitniejszych obrazów Tadeusza Makowskiego, polskiego malarza żyjącego w latach 1882‑1932. Makowski stworzył wiele dzieł o tematyce dziecięcej.
Obraz Kapela dziecięca powstał w 1922 r., jest to dzieło o znaczeniu przełomowym dla artysty. Obraz namalowany jest w technice olejnej na płótnie, o wymiarach 114 x 146 cm. Znajduje się w Muzeum Narodowym w Warszawie.
O obrazie sam autor pisał w swoim dzienniku: W Salonie Niezależnych mam płótno - Concert villageois - improwizowany koncert dziecinny przed wiejską oberżą. Rozpoczęte jeszcze latem na wsi, dzięki małym modelikom przechodziło przez liczne fazy i zmiany. Wrażenie zdaje sie nienajgorsze. Kolegom podobało się szczerze. Obraz ten jest przykładem jak Tadeusz Makowski skupiał się na konstrukcji kompozycji i z jaką pieczołowitością dbał o najdrobniejsze szczegóły.
W 1918 roku po raz pierwszy w jego pracach zaczęły pojawiać się dzieci. To właśnie z uwieczniania małych bohaterów Makowski zasłynął jako artysta. Postaci dziecięce na jego obrazach przypominają małe, drewniane kukiełki. Technika malarza wyraźnie inspiruje się prymitywizmem. Dziecko jest tu nie tylko bohaterem dzieła, ale również swoistym symbolem charakterystycznej dla malarza estetyki przypominającej niedoskonały, dziecięcy rysunek.
Nastrój prac Makowskiego najczęściej ma charakter liryczny i melancholijny. Bardzo ważną rolę w jego budowaniu odgrywa wyrazista, pastelowa kolorystyka. Dzieci Makowskiego nie przypominają szczęśliwych i roześmianych brzdąców, wręcz przeciwnie. Uwagę odbiorcy przykuwają ich mądre i smutne oczy.
Rhqvy01iR7pbU1
Ilustracja interaktywna przedstawia obraz pt. „Kapela dziecięca” autorstwa Tadeusza Makowskiego. Na ilustracji znajduje się pięć aktywnych punktów zawierających dodatkowe informacje:
Punkt 1: Na pierwszym planie obrazu, w jego centralnej części, ukazani są czterej chłopcy – mali artyści. Dwaj z nich, stojący po bokach, grają na fujarkach, dwaj w środku – na bębenkach. Twarze chłopców i oczy zwrócone są w tym samym kierunku - na wprost. Zapewnie ktoś chce ich utrwalić w tej właśnie pozie, o czym świadczy również pochylenie do środka grupy. Scena, na której występują artyści, ograniczona jest z lewej strony obrazu drzewem, a z prawej – framugą drzwi.
Punkt 2: Kolory współgrają ze sobą. Twarz chłopca w żółtej czapeczce, stojącego po prawej stronie obrazu, odpowiada oświetlonemu fragmentowi muru, a ciemny kolor włosów chłopca zajmującego miejsce po przeciwnej stronie współgra z kolorem pnia drzewa.
Obecne są też inne kolory, np. zieleń liści drzewa, pasków na bluzie jednego z grajków, drzwi, błękit ubranka jednego z chłopców. Na obrazie nie brakuje też bieli. Białe jest ubranie chłopca z bębenkiem, nakrycia głowy wyglądających przez okno widzów, a także część muru oświetlonego słońcem. Na obrazie panuje pogodna, radosna atmosfera. Muzykowanie najwyraźniej sprawia dzieciom przyjemność – z dumą trzymają w rękach instrumenty, na których zapewnie grają jakaś melodię, a dźwięk instrumentów być może wzbogacony jest pianiem koguta.
Punkt 3: Na uwagę zasługuje też zamieszczona na murze, pomiędzy oknem a drzwiami, zielona klatka z kanarkiem.
Punkt 4: Przy drzwiach na progu siedzi czarny kot. Na obrazie dominują ciepłe kolory – głównie czerwień. Czerwony jest mur, pióra i grzebień koguta, bluzka postaci obserwującej grajków, czerwono‑pomarańczowe są bębenki, nawet kot ma na szyi czerwoną obrożę.
Punkt 5: Na drugim planie znajduje się mur z czerwonej cegły i okno stanowiące tło dla grupy muzykantów. W tymże oknie widoczne są trzy postacie wyglądające na podwórko.
Punkt 6: Przed małymi artystami, w lewym dolnym rogu widoczny jest fragment ciemnego, drewnianego płotu z siedzącym na nim kogutem. To właśnie płot i kogut wskazują na miejsce zdarzenia – wieś.
Ilustracja interaktywna przedstawia obraz pt. „Kapela dziecięca” autorstwa Tadeusza Makowskiego. Na ilustracji znajduje się pięć aktywnych punktów zawierających dodatkowe informacje:
Punkt 1: Na pierwszym planie obrazu, w jego centralnej części, ukazani są czterej chłopcy – mali artyści. Dwaj z nich, stojący po bokach, grają na fujarkach, dwaj w środku – na bębenkach. Twarze chłopców i oczy zwrócone są w tym samym kierunku - na wprost. Zapewnie ktoś chce ich utrwalić w tej właśnie pozie, o czym świadczy również pochylenie do środka grupy. Scena, na której występują artyści, ograniczona jest z lewej strony obrazu drzewem, a z prawej – framugą drzwi.
Punkt 2: Kolory współgrają ze sobą. Twarz chłopca w żółtej czapeczce, stojącego po prawej stronie obrazu, odpowiada oświetlonemu fragmentowi muru, a ciemny kolor włosów chłopca zajmującego miejsce po przeciwnej stronie współgra z kolorem pnia drzewa.
Obecne są też inne kolory, np. zieleń liści drzewa, pasków na bluzie jednego z grajków, drzwi, błękit ubranka jednego z chłopców. Na obrazie nie brakuje też bieli. Białe jest ubranie chłopca z bębenkiem, nakrycia głowy wyglądających przez okno widzów, a także część muru oświetlonego słońcem. Na obrazie panuje pogodna, radosna atmosfera. Muzykowanie najwyraźniej sprawia dzieciom przyjemność – z dumą trzymają w rękach instrumenty, na których zapewnie grają jakaś melodię, a dźwięk instrumentów być może wzbogacony jest pianiem koguta.
Punkt 3: Na uwagę zasługuje też zamieszczona na murze, pomiędzy oknem a drzwiami, zielona klatka z kanarkiem.
Punkt 4: Przy drzwiach na progu siedzi czarny kot. Na obrazie dominują ciepłe kolory – głównie czerwień. Czerwony jest mur, pióra i grzebień koguta, bluzka postaci obserwującej grajków, czerwono‑pomarańczowe są bębenki, nawet kot ma na szyi czerwoną obrożę.
Punkt 5: Na drugim planie znajduje się mur z czerwonej cegły i okno stanowiące tło dla grupy muzykantów. W tymże oknie widoczne są trzy postacie wyglądające na podwórko.
Punkt 6: Przed małymi artystami, w lewym dolnym rogu widoczny jest fragment ciemnego, drewnianego płotu z siedzącym na nim kogutem. To właśnie płot i kogut wskazują na miejsce zdarzenia – wieś.
Tadeusz Makowski, „Kapela dziecięca”, 1922, Muzeum Narodowe, Warszawa, wikimedia.org, domena publiczna.
W latach 1925‑1927 artysta powrócił do motywu bretońskich krajobrazów, przedstawiając zaniedbane podwórka wiejskie, odczute z ujmującą wrażliwością dziecka, utrzymane w spokojnych tonacjach. Jego martwe natury z tych lat cechuje wytworny i nieco spłowiały koloryt.
W 1927 r. styl malarza uległ znowu radykalnej przemianie. Realistyczno‑poetyczna wizja świata przyjęła odcień groteskowy (może pod wpływem Jamesa Ensora), a motyw człowieka uległ naporowi geometrycznej abstrakcji i syntetycznego schematu. Głowy dzieci zaokrąglały się coraz bardziej i przybierały niekiedy kształt dokładnie kulisty, kapelusiki zmieniały się na błazeńskie czapeczki, oczy upodobniały się do guzików, torsy przekształciły się w graniasto- i ostrosłupy, przy czym formy te były modelowane wyraziście, choć miękko, co odróżniało je od twardej przedmiotowości kubizmu. Z pochodzenia kubistycznego było też krajanie przedmiotów, w tym przypadku figury ludzkiej, przy pomocy światłocienia, prowadzonego wzdłuż pionowych osi, dzielących na dwie polowy twarz i całą postać. Serię tych obrazów zapoczątkował Powrót ze szkoły z r. 1927 oraz Dziad i baba, a w następnym roku pojawiło się Wiejskie podwórko z lalkowatym dzieckiem i domowym ptactwem.
Slajd 1 z 2
RMBcvGTs2fB4N1
Ilustracja przedstawia obraz pt. „Czworo dzieci z trąbą” autorstwa Tadeusza Makowskiego. Dzieło ukazuje czterech chłopców, którzy mają nakrycia głowy. Jeden z nich gra na trąbie. Chłopcy maja tułów kanciasty.
Tadeusz Makowski, „Czworo dzieci z trąbą”, 1929 r., Muzeum Narodowe, Warszawa, Polska, pinakoteka.zascianek.pl, CC BY 3.0.
RU6Vu4KRNSQTH1
Ilustracja interaktywna przedstawia obraz pt. „Jazz” autorstwa Tadeusza Makowskiego. Na ilustracji umieszczone są kolejno ponumerowane aktywne punkty, po wybraniu których wyświetlą się dodatkowe informacje: 1. Obraz namalowany został techniką olejną, a jego rozmiary to 132x163cm. Płótno przedstawia cztery postacie o geometrycznych, przypominających drewniane figury kształtach. 2. Ich pozycje są zróżnicowane, każda dzierży instrument muzyczny. Z lewej strony siedzi trębacz, obok niego przedstawiony jest saksofonista, perkusista z bębnem i talerzem oraz skrzypek z harmonijką ustną. Sylwetki ukazane są w sposób dynamiczny, zdają się autentycznie przeżywać muzykę, w pełni integrować z rytmem i melodią, poruszać się w ich takt. Twarze grajków, chociaż mocno uproszczone, wyrażają zadowolenie, co sugerują uśmiechy i przymrużone oczy. 3. Cała scena rozgrywa się najprawdopodobniej w bliżej nieokreślonym lokalu, gdyż muzycy siedzą na drewnianych taboretach. Za nimi umieszczona jest ściana o zróżnicowanych barwach oscylujących wokół ciepłych odcieni brązu i zieleni, upstrzona błyszczącymi refleksami światła. Kolorystyka dzieła jest ciepła, radosna i dynamiczna – jak jego kompozycja
Ilustracja interaktywna przedstawia obraz pt. „Jazz” autorstwa Tadeusza Makowskiego. Na ilustracji umieszczone są kolejno ponumerowane aktywne punkty, po wybraniu których wyświetlą się dodatkowe informacje: 1. Obraz namalowany został techniką olejną, a jego rozmiary to 132x163cm. Płótno przedstawia cztery postacie o geometrycznych, przypominających drewniane figury kształtach. 2. Ich pozycje są zróżnicowane, każda dzierży instrument muzyczny. Z lewej strony siedzi trębacz, obok niego przedstawiony jest saksofonista, perkusista z bębnem i talerzem oraz skrzypek z harmonijką ustną. Sylwetki ukazane są w sposób dynamiczny, zdają się autentycznie przeżywać muzykę, w pełni integrować z rytmem i melodią, poruszać się w ich takt. Twarze grajków, chociaż mocno uproszczone, wyrażają zadowolenie, co sugerują uśmiechy i przymrużone oczy. 3. Cała scena rozgrywa się najprawdopodobniej w bliżej nieokreślonym lokalu, gdyż muzycy siedzą na drewnianych taboretach. Za nimi umieszczona jest ściana o zróżnicowanych barwach oscylujących wokół ciepłych odcieni brązu i zieleni, upstrzona błyszczącymi refleksami światła. Kolorystyka dzieła jest ciepła, radosna i dynamiczna – jak jego kompozycja
Tadeusz Makowski, „Jazz”, 1929 r., Muzeum Narodowe, Warszawa, Polska, pinakoteka.zascianek.pl, CC BY 3.0.
W 1931 r. stworzył Makowski ciężkie, klocowate chłopskie postacie Palących fajki, a w r. 1932 znanego Skąpca z hakowatym nosem, wśród pończoch i worków wypełnionych pieniędzmi.
R1SIblHAhK6k91
Ilustracja przedstawia obraz pt. „Portret męski z fajkami” autorstwa Tadeusza Makowskiego. Dzieło ukazuje ciężką, klocowatą postać mężczyzny, z długim nosem i nakryciem głowy. Mężczyzna pali fajkę. Po prawej stronie jego głowy widać cztery wiszące na ścianie fajki.
Tadeusz Makowski, „Portret męski z fajkami”, ok. 1930 r., Muzeum Narodowe, Warszawa, Polska, pinakoteka.zascianek.pl, CC BY 3.0.
R1e08vuxRwwdE1
Ilustracja interaktywna przedstawia obraz pt. „Skąpiec” autorstwa Tadeusza Makowskiego. Na ilustracji są dostępne poniższe punkty, po wybraniu tych, które wyświetlają się dodatkowe informacje:
Punkt 1: Praca przedstawia postać tytułowego Skąpca, starszego mężczyzny siedzącego przy stole. Mężczyzna ma charakterystyczny przypominający nos hak, duże dłonie z ostro zakończonymi pazurami.
Punkt 2: Na drugim planie widoczne są dzieeci przyglądające się starcowi. Jedno z dzieci wyciąga rękę po skarpetkę, gdzie znajdują się monety.
Ilustracja interaktywna przedstawia obraz pt. „Skąpiec” autorstwa Tadeusza Makowskiego. Na ilustracji są dostępne poniższe punkty, po wybraniu tych, które wyświetlają się dodatkowe informacje:
Punkt 1: Praca przedstawia postać tytułowego Skąpca, starszego mężczyzny siedzącego przy stole. Mężczyzna ma charakterystyczny przypominający nos hak, duże dłonie z ostro zakończonymi pazurami.
Punkt 2: Na drugim planie widoczne są dzieeci przyglądające się starcowi. Jedno z dzieci wyciąga rękę po skarpetkę, gdzie znajdują się monety.
Tadeusz Makowski, „Skąpiec”, 1932 r., Muzeum Narodowe, Warszawa, Polska, pinakoteka.zascianek.pl, CC BY 3.0.
Oprócz dzieci artysta przedstawiał ludzi dorosłych, a raczej zniszczone starością postacie, złożone z klocowatych kadłubów, rur zastępujących ręce, potężnych nosów podobnych do dziobów, z czapek wznoszących się jak dachy na masywnych głowach. W 1930 r. Makowski wykonuje w tej samej konwencji obrazy ukazujące przedstawicieli różnych zawodów, np. Szewca, Myśliwego, Rybaka.
R1eFsY0ia8VoI1
Ilustracja interaktywna przedstawia obraz pt. „Szewc” autorstwa Tadeusza Makowskiego. Na ilustracji umieszczone są kolejno ponumerowane aktywne punkty, po wybraniu których wyświetlą się dodatkowe informacje: 1. Na pierwszym planie obrazu znajduje się rzemieślnik‑szewc przy pracy. Jego postać jest pochylona, zgarbiona, co sugeruje jego wysiłek, zmęczenie, może nawet znużenie wykonywaną pracą. 2. Na drugim planie widoczne są sznury, na których wiszą drewniane modele do profilowania butów, tak zwane saboty. Nasuwają skojarzenie z nastroszonymi ptakami siedzącymi na drutach. 3. Miejsce pracy szewca przypomina celę – bielone, puste ściany i zakratowane małe okienko potęgują uczucie odosobnienia rzemieślnika od reszty świata.
Ilustracja interaktywna przedstawia obraz pt. „Szewc” autorstwa Tadeusza Makowskiego. Na ilustracji umieszczone są kolejno ponumerowane aktywne punkty, po wybraniu których wyświetlą się dodatkowe informacje: 1. Na pierwszym planie obrazu znajduje się rzemieślnik‑szewc przy pracy. Jego postać jest pochylona, zgarbiona, co sugeruje jego wysiłek, zmęczenie, może nawet znużenie wykonywaną pracą. 2. Na drugim planie widoczne są sznury, na których wiszą drewniane modele do profilowania butów, tak zwane saboty. Nasuwają skojarzenie z nastroszonymi ptakami siedzącymi na drutach. 3. Miejsce pracy szewca przypomina celę – bielone, puste ściany i zakratowane małe okienko potęgują uczucie odosobnienia rzemieślnika od reszty świata.
Tadeusz Makowski, „Szewc”, 1930 r., Muzeum Narodowe, Warszawa, Polska, pinakoteka.zascianek.pl, CC BY 3.0.
R1PBAl7oKjCXE1
Ilustracja przedstawia obraz pt. „Myśliwy” autorstwa Tadeusza Makowskiego. Dzieło ukazuje mężczyznę w kapeluszu na głowie i fajką w ustach. W ręku trzyma strzelbę. Za mężczyzną Widać powieszony za nogi ciała upolowanych zwierząt.
Tadeusz Makowski, „Myśliwy”, 1930 r., Muzeum Narodowe, Warszawa, Polska, pinakoteka.zascianek.pl, CC BY 3.0.
RrBNX40tu1CGd1
Ilustracja przedstawia obraz pt. „Rybak” autorstwa Tadeusza Makowskiego. Dzieło ukazuje mężczyznę w kapeluszu na głowie i fajką w ustach. W ręku trzyma siatkę wędkarską.
Tadeusz Makowski, „Rybak”, 1930 r., Muzeum Narodowe, Warszawa, Polska, pinakoteka.zascianek.pl, CC BY 3.0.
Slajd 1 z 6
R1TrbNlGa9xrO1
Ilustracja przedstawia obraz pt. „Maskarada” autorstwa Tadeusza Makowskiego. Dzieło ukazuje cztery postacie w nakryciach głowy ze szpiczastymi nosami. Tułów mają prostokątny, jakby złożony z drewnianych desek.
Tadeusz Makowski, „Maskarada”, 1929 r., własność prywatna, pinakoteka.zascianek.pl, CC BY 3.0.
R1UCmEc4JlvMC1
Ilustracja przedstawia obraz pt. „Maski” autorstwa Tadeusza Makowskiego. Dzieło ukazuje dwie przebrane postacie. Mają one wysokie, szpiczaste kapelusze. Jedna z nich trzyma w ręku maskę.
Tadeusz Makowski, „Maski”, 1929 r., własność prywatna, pinakoteka.zascianek.pl, CC BY 3.0.
RAJkdeOQTobwM1
Ilustracja przedstawia obraz pt. „Mali Pierroci” autorstwa Tadeusza Makowskiego. Dzieło ukazuje dwie przebrane postacie w wysokich, szpiczastych kapeluszach.
Tadeusz Makowski, „Mali Pierroci”, 1930 r., Muzeum Narodowe, Warszawa, Polska, pinakoteka.zascianek.pl, CC BY 3.0.
R1CkxJJgrpgg11
Ilustracja przedstawia obraz pt. „Promień słońca” autorstwa Tadeusza Makowskiego. Dzieło ukazuje dwóch chłopców, jeden ma żółtą, drugi pomarańczową twarz i szpiczasty kapelusz. Nad chłopcami unoszą się promienie słońca.
Tadeusz Makowski, „Promień słońca”, ok. 1930 r., Muzeum Narodowe, Warszawa, Polska, pinakoteka.zascianek.pl, CC BY 3.0.
RAkvtiggvOA4O1
Ilustracja przedstawia obraz pt. „Szermierze” autorstwa Tadeusza Makowskiego. Dzieło ukazuje trzy postaci, które przebrane są w szermierzy. Mają metalowe siatki na głowie (kaski) oraz szable w dłoniach.
Tadeusz Makowski, „Szermierze”, ok. 1931 r., Muzeum Narodowe, Warszawa, Polska, pinakoteka.zascianek.pl, CC BY 3.0.
RCiivjsnhX91w1
Ilustracja przedstawia obraz pt. „Teatr dziecięcy” autorstwa Tadeusza Makowskiego. Dzieło ukazuje kilkanaście postaci ustawionych w rzędach. Mają one wysokie, szpiczaste kapelusze. Znajdują się w teatrze.
Tadeusz Makowski, „Teatr dziecięcy”, 1931 r., Muzeum Narodowe, Warszawa, Polska, pinakoteka.zascianek.pl, CC BY 3.0.
Podsumowanie
Twórczość malarzy związanych ze środowiskiem paryskim pierwszych dekad XX wieku stanowi istotny przykład przemian zachodzących w sztuce nowoczesnej. Artyści ci, funkcjonując w przestrzeni otwartej na różnorodne wpływy kulturowe, tworzyli dzieła odznaczające się dużą indywidualnością, a zarazem wpisujące się w szerszy kontekst europejskich poszukiwań artystycznych.
Ich działalność ukazuje, że sztuka tego okresu nie była już podporządkowana jednolitym zasadom czy programom, lecz rozwijała się poprzez dialog między tradycją a nowoczesnością, między doświadczeniem narodowym a uniwersalnym językiem formy i koloru. Szczególne znaczenie miała tu swoboda eksperymentowania oraz otwartość na nowe środki wyrazu, które pozwalały na przekraczanie dotychczasowych granic artystycznych.
