Zwróć uwagę na charakter kompozycji: jedne prace opierają się na mechanicznych formach, inne na abstrakcyjnych zestawieniach materiałów, a jeszcze inne na surrealnych, nieoczywistych połączeniach elementów.

Pomyśl o pojęciu związanym z przedmiotami codziennymi, które tracą swoją zwykłą funkcję i zostają przeniesione w nowy kontekst przez artystę.

Zwróć uwagę na charakter każdego dzieła: jedne opierają się na mechanicznych formach, inne na zaskakujących zestawieniach przedmiotów, a jeszcze inne na konstrukcji z fragmentów materiałów.

Pomyśl o pojęciu, które odnosi się do działań podważających tradycyjne rozumienie dzieła sztuki.

Skup się na tym, że Duchamp przerobił bardzo znany renesansowy portret, dodając mu elementy o charakterze prowokacji.

Zastanów się, jak każde z tych trzech dzieł łamie normy: jedno podważa definicję sztuki, drugie komplikuje jej sens i odbiór, a trzecie wciąga widza w sytuację, której normalnie chciałby uniknąć.

Marcel Duchamp uchodzi za jednego z najbardziej kontrowersyjnych twórców XX wieku, a trzy wybrane dzieła bardzo dobrze to pokazują. W Fontannie wystawił odwrócony pisuar jako rzekomą rzeźbę, podpisując go fikcyjnym nazwiskiem, czym otwarcie zakpił z instytucji wystawy, z autorytetu jury i z tradycyjnego rozumienia dzieła sztuki jako czegoś wyjątkowego, wykonanego własnoręcznie przez artystę. Wielka szyba burzy klasyczne oczekiwania wobec obrazu, bo zamiast czytelnej sceny mamy skomplikowaną, mechaniczną konstrukcję na szkle, pełną erotycznych napięć między panną młodą a kawalerami, których relacje są niejasne, pośrednie i rozgrywają się jak w dziwnej maszynie, co wielu odbiorców uznaje za niezrozumiałe, prowokacyjne i antyestetyczne. W instalacji Dane są: 1 wodospad 2 oświetlenie gazowe Duchamp wciąga widza w rolę podglądacza, zmuszając go do samotnego zaglądania przez otwory w drzwiach na nagie ciało kobiety, co wywołuje wstyd, dyskomfort i poczucie przekroczenia granicy intymności. Wszystkie te realizacje podważają sens sztuki jako pięknego, wzniosłego dzieła, zamiast tego eksponują przypadkowość, erotykę, prowokację i intelektualną grę z odbiorcą, przez co Duchamp był odbierany jako twórca skandalizujący, atakujący ustalone normy i wartości.

Zastanów się, przeciwko jakim zasadom tradycyjnej sztuki występowali dadaiści i w jaki sposób ich działania podważały znaczenie dzieła sztuki, rolę artysty oraz tradycyjne kryteria wartościowania. Zwróć uwagę na ready‑made Marcela Duchampa, wykorzystanie przedmiotów codziennego użytku, absurd, prowokację, przypadek i kolaż. Uwzględnij także przykłady prac innych dadaistów, aby pokazać, że negacja tradycyjnej sztuki prowadziła jednocześnie do poszukiwania nowych sposobów tworzenia i odbioru dzieła.

Teza:
Dadaizm był jednocześnie negacją tradycyjnego pojmowania sztuki i próbą stworzenia nowego sposobu jej rozumienia, w którym większe znaczenie niż estetyka i kunszt wykonania zyskują idea, wybór artysty, kontekst oraz swoboda twórcza.

Rozwinięcie

• Marcel Duchamp – Fontanna – zwykły pisuar, po odpowiednim wyborze, zmianie położenia i nadaniu tytułu został przedstawiony jako dzieło sztuki; artysta zakwestionował w ten sposób tradycyjne rozumienie dzieła oraz znaczenie artystycznego wykonania; 

• Marcel Duchamp – Koło rowerowe – połączenie koła rowerowego ze stołkiem pokazuje, że dzieło może powstać poprzez wybór i przekwalifikowanie istniejącego przedmiotu, a nie jego tradycyjne wykonanie; 

• Marcel Duchamp – L.H.O.O.Q. – dorysowanie wąsów i brody do reprodukcji Mony Lisy ma charakter prowokacyjny i ironiczny; artysta podważa kult arcydzieła i utrwalone sposoby jego odbioru; 

• Man Ray – Podarunek – zwykłe żelazko wyposażone w kolce traci swoją oczywistą funkcję użytkową i staje się przedmiotem artystycznej prowokacji; 

• Max Ernst i Kurt Schwitters – wykorzystanie kolażu, przypadkowych zestawień i materiałów odpadowych pokazuje odejście od tradycyjnego pojmowania piękna oraz od jednolitych, klasycznych materiałów artystycznych.

Wniosek:
Dadaiści, negując tradycyjne pojęcie sztuki, jednocześnie rozszerzyli jej granice. Sztuka przestała być rozumiana wyłącznie jako estetyczny i materialny przedmiot wykonany przez artystę, a zaczęła funkcjonować także jako idea, gest, wybór, prowokacja i sposób zmiany znaczenia rzeczy.

Przeanalizuj, co dzieje się ze znaczeniem przedmiotu, kiedy zostaje on wyjęty z codziennego kontekstu i umieszczony w przestrzeni sztuki. Porównaj działania Marcela Duchampa i Man Raya. Zwróć uwagę na pojęcie ready‑made oraz na rolę wyboru artysty, tytułu i nowego kontekstu przedmiotu. Zastanów się również, dlaczego takie działania pozwalały dadaistom podważyć znaczenie estetyki i kunsztu wykonania.

Teza: Dadaiści wykorzystywali przedmioty codziennego użytku poprzez zmianę ich kontekstu, funkcji i znaczenia, pokazując, że o statusie dzieła sztuki może decydować nie jego wykonanie, lecz wybór i intencja artysty.

Argumenty i przykłady:

• Marcel Duchamp – Koło rowerowe – koło i stołek, pierwotnie pełniące funkcje użytkowe, zostały połączone w nową całość; ich znaczenie zostało zmienione przez decyzję artysty; 

• Marcel Duchamp – Fontanna – pisuar został odwrócony, podpisany fikcyjnym nazwiskiem „R. Mutt” i przedstawiony w kontekście wystawy; przedmiot użytkowy otrzymał status dzieła sztuki; 

• Marcel Duchamp – ready‑made – artysta podkreślał, że wybór przedmiotu nie powinien być podporządkowany jego pięknu; najważniejszy staje się akt wyboru oraz myśl stojąca za dziełem; 

• Man Ray – Podarunek – żelazko, któremu dodano metalowe kolce, zostało pozbawione oczywistej funkcji użytkowej i stało się obiektem artystycznej prowokacji; 

• Marcel Duchamp – L.H.O.O.Q. – istniejące dzieło zostało przekształcone poprzez ingerencję artysty, a jego nowe znaczenie powstało dzięki połączeniu reprodukcji, gestu, tytułu i kontekstu. 

Wniosek: Dadaistyczne wykorzystanie przedmiotów codziennych zatarło granicę między przedmiotem użytkowym a dziełem sztuki. Ready‑made pokazał, że przedmiot może uzyskać nowe znaczenie nie dzięki zmianie jego materiału, lecz dzięki decyzji artysty i zmianie kontekstu jego odbioru.

Porównaj tradycyjne wyobrażenie artysty jako osoby, która własnoręcznie tworzy wartościowy i estetyczny przedmiot, z postawą dadaistów. Zwróć uwagę na ready‑made Duchampa, kolaże i asamblaże innych artystów oraz na znaczenie tytułu, kontekstu i interpretacji. Zastanów się także, dlaczego po pojawieniu się takich dzieł odbiorca musiał bardziej samodzielnie zastanawiać się nad tym, czym właściwie jest oglądany przedmiot i jakie znaczenie mu przypisać

Teza: Dadaiści zmienili rolę artysty i odbiorcy, ponieważ artysta przestał być wyłącznie wykonawcą materialnego dzieła, a stał się przede wszystkim autorem idei i decyzji, natomiast odbiorca został zmuszony do aktywnego interpretowania znaczenia dzieła. 

Argumenty i przykłady:

•  Marcel Duchamp – ready‑made – artysta nie musi własnoręcznie wykonywać przedmiotu; jego twórczym działaniem może być wybór istniejącego obiektu, zmiana jego kontekstu i nadanie mu nowego znaczenia; 

• Marcel Duchamp – Fontanna – najważniejszym gestem artystycznym nie było wykonanie pisuaru, lecz jego wybór i przedstawienie jako dzieła; odbiorca musi odpowiedzieć sobie na pytanie, dlaczego ten przedmiot może być sztuką; 

• Marcel Duchamp – L.H.O.O.Q. – tytuł i ingerencja w reprodukcję Mony Lisy kierują interpretację w stronę gry, ironii i prowokacji, dlatego odbiorca nie może ograniczyć się do oceny wyglądu dzieła; 

• Max Ernst – kolaże – zestawianie elementów pochodzących z różnych rzeczywistości zmusza odbiorcę do poszukiwania nowych, często nieoczywistych związków między nimi; 

• Kurt Schwitters – Merz – wykorzystanie odpadów pokazuje, że znaczenie dzieła może powstać poprzez ich artystyczne zestawienie, a odbiorca musi zaakceptować materiały wcześniej uznawane za nieartystyczne; 

• interpretacja dzieł Duchampa – koncepcyjny charakter jego prac sprawia, że dzieło nie zawsze daje się jednoznacznie odczytać, a odbiorca staje się aktywnym uczestnikiem procesu nadawania znaczenia. 

Wniosek: Dadaizm przesunął punkt ciężkości z wykonania dzieła na ideę i sposób jego prezentacji. Artysta stał się przede wszystkim twórcą koncepcji, a odbiorca – aktywnym interpretatorem, który musi samodzielnie zastanowić się nad statusem, znaczeniem i sensem oglądanego obiektu.