Słownik pojęć

Abstrakcjonizm
Abstrakcjonizm

sztuka nieprzedstawiająca. Powstały ok. 1910 r. kierunek w malarstwie i rzeźbie, dążący do wyrugowania ze sztuki przedstawień odwołujących się do form obserwowanych w naturze i do motywów niosących z sobą określone treści. Sztuka abstrakcyjna posługiwała się przy tym albo formami całkowicie nieprzedstawiającymi, albo zaczerpniętymi z rzeczywistości, lecz obdartymi ze wszelkich czytelnych kontekstów. Można wyróżnić dwie główne tendencje sztuki abstrakcyjnej: Dostrzegalną już w sztuce przełomu XIX i XX w. (np. u H. Obrista, Judendstil), wiodąca ku bezprzedmiotowemu malarstwu ekspresjonistycznemu; jednym z głównych prekursorów tej tendencji był W. Kandinsky. Kierunek ten odnalazł swą kontynuację m.in. w sztuce informelu ok. 1945. Wynikającą z kubizmu tendencję prowadzącą do rozstrzygnięć geometryczno‑konstruktywistycznych, typowych dla konstruktywizmu i sztuki konkretnej.,

Alegoria
Alegoria

obrazowe przedstawienie w sposób umowny pojęć abstrakcyjnych, np. poprzez personifikację (znaczenie postaci częściowo objaśniają atrybuty).,

Awangarda
Awangarda

słowo „awangarda” pochodzi z języka francuskiego od avant garde i oznacza straż przednią. Jest to nowoczesna, eksperymentująca sztuka, która wyprzedza swój czas. Twórcy awangardowi poszukiwali swojego własnego stylu. Awangarda jest sztuką nienaśladującą i potrzebującą innego języka wyrazu. Koncepcje awangardowe pojawiły się ok. 1910 r. Do kierunków awangardowych zaliczamy m.in. fowizm, konstruktywizm, surrealizm, dadaizm, ekspresjonizm, futuryzm.,

Pop‑art.
Pop‑art.

kierunek w sztuce, który swoje początki ma w latach 50. XX w. w Wielkiej Brytanii i Stanach Zjednoczonych. Artyści podnieśli do rangi sztuki rzeczy codziennego użytku i środki masowego przekazu: komiksy, gazety, reklamę, etykiety, butelki, puszki oraz banalne wydarzenia i gwiazdy kultury masowej. W Wielkiej Brytanii pop‑art zaczął tracić na atrakcyjności pod koniec lat 50. XX w. Najważniejsi przedstawiciele brytyjskiego pop‑artu: Richard Hamilton i Eduardo Paolozzi.
W Stanach Zjednoczonych pop‑art był bardzo popularny w latach 60. XX w. Najważniejszym przedstawicielami byli: Roy Lichtenstein, który tworzył wielkoformatowe obrazy inspirowane komiksem; Andy Warhol – autor zwielokrotnionych wizerunków puszek zupy Campbell, puszek coca‑coli, Marylin Monroe, Elvisa Presleya, Elizabeth Taylor, wykonanych metodą sitodruku.,,

Sztuka współczesna
Sztuka współczesna

sztuka powstała po II wojnie światowej. Zawiera w sobie wiele różnych kierunków, prądów i manifestacji. Artysta przestał dekorować świat, tylko zaczął go opisywać i analizować. Po II wojnie światowej zmienił się model myślenia o sztuce. Sztuka nie jest analogią absolutu, tylko jest wyrazem ekspresji artysty. Dzieło sztuki ma jawić się jako katharsis (oczyszczenie). Początki zmian w myśleniu o sztuce pojawiły się na początku XX w., a nasiliły w latach 30. XX w. wraz z rozwojem awangardy. Artyści zaczęli sięgać do pierwotnych instynktów szukając wspólnoty dla ludzkości. Ważna jest uniwersalność, a nie historyczność. Jednocześnie znikają zasady porządkujące dyskurs artystyczny, co powoduje unieważnienie kanonu. Sztuką jest każda celowa aktywność artystyczna. W tym znaczeniu wybitny amerykański filozof i krytyk sztuki ogłosił kres „historii sztuki”. W XX i XXI wieku można opisywać pojedyncze nurty artystyczne, ale metodologicznie niemożliwe staje się ułożenie ich historii.,

Światłocień
Światłocień

budowanie kompozycji za pomocą kontrastów światła i cienia. Światłocień potęguje plastyczność i dramatyzm dzieła sztuki. Używany głównie w malarstwie, rysunku i grafice. Źródło: Uniwersalny leksykon sztuki, Warszawa 2002.s. 481,

Słownik pojęć

Nowy realizm
Nowy realizm

w sztukach plastycznych powstały we Francji z początkiem lat 60. XX w.; duchowym przywódcą był krytyk franc. P. Restany, autor manifestów i twórca definicji ruchu jako nowego sposobu postrzegania rzeczywistości; przedstawiciele nowego realizmu (m.in. Y. Klein, J. Tinguely, M. Raysse, R. Hains, César, Christo, D. Spoerri) dążyli do stworzenia nowych związków między sztuką a codziennym życiem, wyrzekali się tradycyjnych nośników malarskich; w swych pracach, będących dziełem przypadku lub zamierzoną ironią, żartem czy próbą zagubienia granicy między sztuką a banałem, wykorzystywali przedmioty i odpadki wytwarzane przez społeczeństwo zwane „konsumpcyjnym” ( np. Césara Relief‑blacha – kawałki karoserii samochodowej przytwierdzone do podłoża, Villeglé’a Angers – podarte stare plakaty naklejone na płótno, kompozycje Raysse’a z neonów i przedmiotów z wystaw sklepowych); nowy realizm zbliżony jest do amerykańskiego pop‑artu.

Pop‑art
Pop‑art

ruch artystyczny narodzony w Anglii i Stanach Zjednoczonych w pocz. lat 60. XX w. Ok. 1965 r. osiągnął szczyt rozwoju i popularności. Nazwa ruchu wywodzi się od popular art, co oznacza: sztuka popularna. Pop art nie ma jednolitych cech kierunku plastycznego. Jedynym elementem wspólnym jest obecność w nich lub przypomnienie przedmiotów codziennego użytku. Pop‑artyści używają tych przedmiotów jako wzorców estetycznych lub jako elementów kompozycji bądź odtwarzają je w sposób naturalistyczny malarsko, bądź tworzą ich atrapy. Są to rzeczy najczęściej pozostające w bezpośrednim związku z codziennym życiem, np.: butelki po coca‑coli, puszki po konserwach, obiekty sprzedaży popularnych domów towarowych; występują też sami ludzie w formie odlewów gipsowych odtworzeni w sytuacjach i gestach typowych dla codzienności. W swoich niezwykle zróżnicowanych formach pop art styka się niekiedy z action painting i surrealizmem. W interpretacjach teoretyków bywa najczęściej traktowany jako jedno z odgałęzień neodadaizmu. Do najwybitniejszych twórców pop art'u, obok Rauschenberga, należą: G. Segal, R. Lichtenstein, A. Warhol, T. Wesselman, C. Oldenburg oraz w Anglii R. B. Kitaj, a we Francji C. Baldaccini.

Źródło Słownik terminologiczny sztuk pięknych, pod red. K. Kubalska‑Sulkiewicz (koordynator), M. Bielska‑Łach, A. Manteuffel‑Szarota, wyd. 4, Warszawa 2003